Prasteron

Prekursor hormonów steroidowych; prasteron (dehydroepiandrosteron, DHEA), pod względem biochemicznym i biologicznym identyczny z endogennym ludzkim DHEA – nieaktywny prekursor hormonów steroidowych przekształcany w estrogeny i androgeny. Syntetyczny nadnerczowy hormon steroidowy z grupy androgenów. Działanie i przemiany: działanie DHEA – bezpośrednie oraz po transformacji – zachodzi prawdopodobnie przez receptory dla androgenów i estrogenów; działa anabolicznie, androgennie oraz jest prekursorem estrogenów. Aktywność androgenna wynika z obwodowej przemiany DHEA poprzez androstendion w testosteron. Jest też istotnym substratem pozanadnerczowej syntezy estrogenów – m.in. w podskórnej tkance tłuszczowej, tkance tłuszczowej gruczołów sutkowych, mieszkach włosowych i wielu innych tkankach. Działanie anaboliczne: pobudzanie syntezy białek z aminokwasów, głównie w mięśniach, oraz zwiększenie masy białkowej (macierzy) tkanki kostnej, z prawidłowym wzrostem kości na długość i właściwą mineralizacją. Odrębność od estrogenów: w odróżnieniu od preparatów estrogenowych dostarcza również metabolitów androgenowych. Działanie miejscowe w pochwie (efekt estrogenozależny): zwiększenie liczby komórek warstwy powierzchownej i pośredniej nabłonka oraz zmniejszenie liczby komórek warstwy przypodstawnej w błonie śluzowej pochwy. Ponadto zmniejszenie pH do wartości zbliżonych do normy, umożliwiające wzrost prawidłowej flory bakteryjnej.

Atrofia sromu i pochwy u kobiet po menopauzie, w postaci umiarkowanej do ciężkiej. Uzupełnianie niedoborów dehydroepiandrosteronu (prasteronu, DHEA) u kobiet z potwierdzonym laboratoryjnie niedoborem.

Droga podania zależy od zastosowania. Dopochwowo: 6,5 mg prasteronu w postaci globulki raz na dobę, przed snem; globulkę umieszcza się w pochwie najgłębiej, jak to możliwe, bez powodowania dyskomfortu i użycia siły. W leczeniu objawów pomenopauzalnych należy przynajmniej co 6 miesięcy oceniać stosunek ryzyka do korzyści, a leczenie kontynuować, dopóki korzyści przewyższają ryzyko. Pominięta dawka: przyjąć możliwie jak najszybciej, jednak gdy do następnej dawki pozostało mniej niż 8 godzin, opuścić pominiętą globulkę; nie stosować dwóch globulek w celu uzupełnienia. Doustnie (uzupełnianie niedoboru DHEA): dawkę dostosowuje się do stężenia DHEA w surowicy oraz skuteczności leczenia; u kobiet niedobory DHEA nasilają się z wiekiem. U kobiet dawka początkowa 10 mg/dobę, maksymalna 20 mg/dobę; dawkę początkową zwiększa się stopniowo o 10 mg/dobę co 2 tygodnie do uzyskania pożądanego działania; zalecana jest najmniejsza skuteczna dawka. Przy długotrwałym stosowaniu dawek większych niż 20 mg u kobiet (tylko z przepisu lekarza) należy oznaczać stężenie hormonu w surowicy i odpowiednio często wykonywać badania lekarskie. Przeznaczony do długotrwałego stosowania; efekty widoczne po kilku tygodniach. Stosowany raz na dobę, rano, zgodnie z naturalnym rytmem wydzielania DHEA; tabletki przyjmuje się w czasie posiłku, w celu ułatwienia wchłaniania. Szczególne grupy pacjentów. Podeszły wiek: w postaci dopochwowej nie ma potrzeby modyfikacji dawki u kobiet w podeszłym wieku, natomiast doustnie u pacjentów w podeszłym wieku (powyżej 65 lat) występuje nasilony niedobór DHEA, dlatego należy odpowiednio zwiększyć dawkę. Zaburzenia czynności nerek i wątroby: przy podaniu dopochwowym, ze względu na miejscowe działanie w pochwie, nie jest konieczna modyfikacja dawki u kobiet po menopauzie z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby ani z innymi nieprawidłowymi zmianami lub chorobami układowymi; natomiast w postaci doustnej nie należy stosować u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek oraz z uwagi na metabolizm wątrobowy i wydalanie z żółcią – nie należy stosować u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby. Dzieci i młodzież: we wskazaniu pomenopauzalnej atrofii sromu i pochwy stosowanie u dziewcząt z każdej grupy wiekowej nie jest właściwe; nie stosować u dzieci i młodzieży, gdyż u zdrowych dzieci i młodzieży nie występuje niedobór DHEA.

Bezwzględne przeciwwskazania: - niezdiagnozowane krwawienie z narządów płciowych - rozpoznany, podejrzewany lub przebyty rak piersi - rozpoznane lub podejrzewane estrogenozależne nowotwory złośliwe, np. rak endometrium - rak sutka, jajnika oraz inne nowotwory - nieleczony rozrost endometrium - ostra lub przebyta choroba wątroby do czasu normalizacji prób czynnościowych wątroby - ciężka niewydolność wątroby i nerek - czynna lub przebyta żylna choroba zakrzepowo-zatorowa (zakrzepica żył głębokich, zator płucny) - potwierdzona skłonność do zakrzepów żylnych (niedobór białka C, białka S lub antytrombiny) - czynna lub niedawno przebyta tętnicza choroba zakrzepowo-zatorowa (dławica piersiowa, zawał mięśnia sercowego) - porfiria - ciąża i okres karmienia piersią - wiek dziecięcy i młodzieńczy - prawidłowe stężenie DHEA Ostrożnie: - mięśniaki gładkokomórkowe macicy lub endometrioza - czynniki ryzyka zaburzeń zakrzepowo-zatorowych - czynniki ryzyka nowotworów estrogenozależnych, np. rak piersi u krewnych I stopnia - nadciśnienie tętnicze - zaburzenia czynności wątroby, np. gruczolak wątroby - cukrzyca z angiopatią lub bez angiopatii - kamica żółciowa - migrena lub silne bóle głowy - toczeń rumieniowaty układowy - rozrost endometrium w wywiadzie - padaczka - astma - otoskleroza - stan po usunięciu macicy z powodu endometriozy, zwłaszcza z resztkową endometriozą - zaburzenia czynności serca lub nerek ze względu na możliwość zatrzymania płynów - hipertrójglicerydemia ze względu na ryzyko zapalenia trzustki - zakażenie pochwy wymagające wcześniejszego leczenia przeciwbakteryjnego - jednoczesne stosowanie hormonalnej terapii zastępczej - jednoczesne stosowanie innych leków zawierających androgeny - wiek poniżej 40 lat - stosowanie u sportowców z uwagi na przynależność do niedozwolonych środków anaboliczno-androgennych

Nasila działanie doustnych antykoagulantów pochodnych kumaryny. DHEA może nasilać działanie środków przeciwzakrzepowych z grupy pochodnych kumaryny. Osłabia skuteczność wielu leków psychotropowych: leków przeciwdrgawkowych (np. karbamazepiny, kwasu walproinowego) oraz psycholeptycznych (pochodnych fenotiazyny, diazepiny i oksazepiny). Może również osłabiać działanie leków przeciwpsychotycznych (np. chloropromazyny, soli litu) i wywołać nawrót zaburzeń psychicznych. Interakcje wpływające na stężenie DHEA: antagoniści wapnia (np. nitrendypina, diltiazem) oraz doustne leki hipoglikemizujące (np. metformina) zwiększają stężenie endogennego DHEA w surowicy. Glikokortykosteroidy silnie hamują wytwarzanie DHEA w nadnerczach, obniżając jego stężenie we krwi. Insulina, endogenna i egzogenna, zwiększa klirens metaboliczny DHEA i zmniejsza jego stężenie we krwi. Interakcje z lekami hormonalnymi: jednoczesne stosowanie z lekami HTZ może zwiększać wydzielanie estrogenów. Nie zaleca się łączenia z HTZ (estrogenową, estrogenowo-progestagenową lub androgenową) ani z estrogenami podawanymi dopochwowo – nie badano jednoczesnego stosowania.

Profil bezpieczeństwa wynika głównie z androgennego działania hormonu; reakcje są rzadkie, zależne od dawki i ustępują po odstawieniu. Najczęstszym objawem przy podaniu dopochwowym jest wydzielina z pochwy. Wiąże się ona ze spodziewanym zwiększeniem ilości wydzieliny pochwowej podczas leczenia oraz z topnieniem tłuszczowego podłoża globulki. W badaniach klinicznych obserwowano także nieprawidłowy wynik cytologii (głównie ASCUS lub LGSIL), polipy błony śluzowej macicy/szyjki macicy, łagodny guzek w piersi oraz wahania masy ciała. W związku z terapią estrogenowo-progestagenową i estrogenową opisywano dodatkowo: choroby pęcherzyka żółciowego; zmiany skórne – ostudę, rumień wielopostaciowy, plamicę naczyniową; prawdopodobne otępienie w wieku powyżej 65 lat. Ryzyko onkologiczne i naczyniowe (dane dla HTZ): u kobiet stosujących skojarzoną terapię estrogenowo-progestagenową przez ponad 5 lat zgłaszano maksymalnie dwukrotne zwiększenie ryzyka raka piersi; przy stosowaniu wyłącznie estrogenów ryzyko rośnie w znacznie mniejszym stopniu, a jego poziom zależy od czasu stosowania. Stosowanie estrogenów samych lub w skojarzeniu z progestagenami wiąże się z nieznacznym zwiększeniem ryzyka raka jajnika. Ogólnoustrojowa HTZ zwiększa ryzyko żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (zakrzepicy żył głębokich lub zatoru płucnego) 1,3–3-krotnie, najbardziej prawdopodobnie w pierwszym roku leczenia. Ryzyko choroby niedokrwiennej serca jest nieznacznie zwiększone u kobiet stosujących estrogeny w skojarzeniu z progestagenami w wieku powyżej 60 lat. Stosowanie estrogenów oraz estrogenów z progestagenami wiąże się z maksymalnie 1,5-krotnym zwiększeniem względnego ryzyka niedokrwiennego udaru mózgu, natomiast ryzyka udaru krwotocznego nie zwiększa.

Przeciwwskazany w ciąży; niewskazany u kobiet w wieku rozrodczym przed menopauzą, w tym w ciąży. Wpływ egzogennego DHEA na płód człowieka nie został dokładnie zbadany, a w doświadczeniach na ciężarnych samicach myszy i szczura DHEA w dużych dawkach może hamować prawidłowy przebieg ciąży oraz wywierać androgenny wpływ na potomstwo płci żeńskiej (maskulinizacja płodów żeńskich). Stwarza możliwość zaburzeń gospodarki hormonalnej matki i płodu. Przy zajściu w ciążę w trakcie leczenia – leczenie należy natychmiast przerwać. Brak danych dotyczących stosowania u kobiet w ciąży. Laktacja: przeciwwskazany. DHEA może hamować fizjologiczną laktację; nie ustalono, czy hormon przenika do mleka kobiecego. Płodność: niewskazany u kobiet płodnych.

Bez wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Brak danych dotyczących wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn.

Wchłanianie: po podaniu doustnym prasteron (DHEA) wchłania się szybko i dobrze z przewodu pokarmowego, a przyjmowanie w czasie posiłku ułatwia proces wchłaniania. Maksymalne stężenie DHEA i siarczanu DHEA po podaniu doustnym występuje po ok. 2 do 5 godzin. Podanie dopochwowe: prasteron jest nieaktywnym prekursorem, który wnika do komórek pochwy, gdzie przekształcany jest w swoiste dla komórek niewielkie ilości estrogenów i androgenów, zależnie od poziomu enzymów w komórkach każdego rodzaju. Po podaniu dopochwowym wartości Cmax i AUC0-24 metabolitów testosteronu i estradiolu były nieznacznie większe niż w grupie placebo, ale utrzymywały się w zakresie wartości prawidłowych dla kobiet po menopauzie. Dystrybucja: podany dopochwowo (egzogenny) prasteron pozostaje głównie w miejscu aplikacji, obserwuje się jednak pewne zwiększenie ekspozycji ogólnoustrojowej na lek, a zwłaszcza jego metabolity, która utrzymuje się w zakresie wartości prawidłowych. W surowicy DHEA występuje przeważnie w połączeniu z kwasem siarkowym i w tej postaci wiąże się z białkami osocza. Średnie stężenia hormonu we krwi u młodych dorosłych wynoszą od 7 do 31 µmol/mL i wraz z wiekiem ulegają postępującemu zmniejszeniu. Metabolizm: egzogenny prasteron jest metabolizowany w taki sam sposób, jak prasteron endogenny. Podobnie jak inne androgeny metabolizowany jest nie tylko w wątrobie, ale również w gruczole krokowym, pęcherzykach nasiennych, skórze, mięśniach i podwzgórzu, najintensywniej w wątrobie. Eliminacja: okres półtrwania DHEA w osoczu wynosi średnio 24 h; większość metabolitów androgenów wydala się z moczem, a tylko niewielka część z żółcią. Zależność dawki: dawki powyżej 300 mg na dobę nie powodowały dalszego istotnego wzrostu stężenia DHEA w osoczu.