5.1 Farmakodynamika
Grupa farmakoterapeutyczna: inne antybiotyki beta-laktamowe, cefalosporyna pierwszej generacji. Kod ATC: J01DB04.
Cefazolina jest bakteriobójczą cefalosporyną pierwszej generacji do stosowania pozajelitowego.
Cefalosporyny hamują syntezę ściany komórkowej (w fazie wzrostu) poprzez blokowanie białek wiążących penicylinę (ang. Penicillin-Binding Proteins – PBP) takich jak transpeptydazy. Prowadzi to do działania bakteriobójczego.
Związek między farmakokinetyką a farmakodynamiką (PK/PD) W przypadku cefalosporyn wykazano, że najważniejszy wskaźnik PK/PD w korelacji ze skutecznością in vivo stanowi wartość procentową okresu dawkowania, gdy stężenie leku w postaci niezwiązanej pozostaje powyżej minimalnego stężenia hamującego (ang. Minimum Inhibitory Concentration – MIC) cefazoliny dla poszczególnych gatunków docelowych (tj. %T>MIC).
Mechanizm oporności Oporność na cefazolinę może powstawać wg jednego z poniższych mechanizmów:
- inaktywacja przez beta-laktamazy: cefazolina wykazuje wysoki stopień trwałości wobec penicylinaz bakterii Gram-dodatnich i niski stopień trwałości wobec beta-laktamaz kodowanych na plazmidach, np. beta-laktamaz o rozszerzonym zakresie działania lub wobec beta-laktamaz kodowanych w chromosomach typu AmpC,
- zmniejszenie powinowactwa białek wiążących penicyliny (PBP) do cefazoliny: oporność nabyta pneumokoków i innych paciorkowców jest spowodowana przez zmiany PBP powstałe w wyniku mutacji. Oporność metycylinoopornych i oksacylinoopornych gronkowców powstaje w wyniku wytwarzania dodatkowego PBP o zmniejszonym powinowactwie do cefazoliny,
- niewystarczające przenikanie cefazoliny przez ścianę komórkową bakterii Gram-ujemnych może prowadzić do niedostatecznego zahamowania PBP,
- cefazolina może być usuwana z wnętrza komórki bakteryjnej przez pompy typu „efflux”.
Istnieje częściowa lub całkowita oporność krzyżowa cefazoliny z innymi cefalosporynami i penicylinami.
Stężenia graniczne Najmniejsze stężenie hamujące (MIC) zgodnie z wytycznymi Europejskiego Komitetu ds.
Oznaczania Lekowrażliwości Drobnoustrojów (EUCAST, wersja 10.0, ważne od 2020-01-01).
Szczepy Wrażliwe (≤) Oporne (>) Staphylococcus spp. Uwaga 1 Uwaga 1 Paciorkowce grup A, B, C i G Uwaga 2 Uwaga 2 Paciorkowce zieleniące 0,5 mg/L 0,5 mg/L Wartości graniczne PK/PD (nieodnoszące się do gatunku) 1 mg/L 2 mg/L
1 Wrażliwość gronkowców na cefalosporyny określa się na podstawie oznaczania wrażliwości na
cefoksytynę, z wyjątkiem ceftazydymu z awibaktamem, ceftibutenu, ceftolozanu z tazobaktamem, dla których nie określono wartości granicznych i których nie należy stosować w leczeniu zakażeń gronkowcowych. Niektóre S. aureus oporne na metycylinę są wrażliwe na ceftarolinę.
2 Wrażliwość paciorkowców grup A, B, C i G na cefalosporyny określa się na podstawie oznaczania
wrażliwości na penicylinę benzylową.
Wrażliwość drobnoustrojów Poniżej przedstawiono klinicznie istotne patogeny sklasyfikowane jako wrażliwe lub oporne na podstawie danych uzyskanych w badaniach in vitro i in vivo. Cefazolina wykazuje działanie wobec niektórych gatunków drobnoustrojów in vitro, lecz nieklinicznie, te gatunki drobnoustrojów zatem klasyfikuje się tutaj jako oporne. Częstość występowania nabytej oporności niektórych gatunków drobnoustrojów może być różna w zależności od rejonu geograficznego i czasu wyizolowania danego drobnoustroju, konieczne są zatem informacje o charakterze lokalnym, zwłaszcza podczas leczenia zakażeń ciężkich. W razie potrzeby należy uzyskać poradę specjalisty w przypadku, gdy lokalna częstość występowania oporności wskazuje, że skuteczność cefazoliny jest wątpliwa. Zwłaszcza w przypadku zakażeń ciężkich lub niepowodzenia terapii należy przeprowadzić badanie mikrobiologiczne, łącznie z identyfikacją drobnoustroju oraz jego wrażliwości na cefazolinę.
Szczepy powszechnie wrażliwe Gram-dodatnie bakterie tlenowe Staphylococcus aureus (wrażliwe na metycylinę)
Szczepy, u których oporność nabyta może stanowić problem Gram-dodatnie bakterie tlenowe Beta-hemolizujące paciorkowce grup A, B, C i G Staphylococcus epidermidis (wrażliwe na metycylinę) Streptococcus pneumoniae
Gram-ujemne bakterie tlenowe Haemophilus influenzae
Szczepy oporne Gram-dodatnie bakterie tlenowe Staphylococcus aureus, oporne na metycylinę
Gram-ujemne bakterie tlenowe Citrobacter spp. Enterobacter spp. Klebsiella pneumoniae Morganella morganii Proteus mirabilis Proteus stuartii Proteus vulgaris Pseudomonas aeruginosa Serratia spp.
5.2 Farmakokinetyka
Wchłanianie Cefazolina podawana jest pozajelitowo. Po podaniu domięśniowym dawki 500 mg, po około godzinie osiągano maksymalne stężenie 20-40 mikrogramów/mL w surowicy krwi. Po podaniu dawki 1 g osiągano maksymalne stężenie 37-63 mikrogramów/mL w surowicy krwi. W wyniku ciągłej infuzji dożylnej cefazoliny badanie wśród zdrowych osób dorosłych przy podawaniu dawki 3,5 mg/kg przez jedną godzinę (około 250 mg), a następnie 1,5 mg/kg przez kolejne dwie godziny (około 100 mg) w trzeciej godzinie wykazało stabilne stężenie około 28 mikrogramów/mL w surowicy krwi. W poniższej tabeli przedstawiono średnie stężenia cefazoliny w surowicy krwi po podaniu dożylnym pojedynczej dawki 1 g.
Stężenia cefazoliny w surowicy krwi (mikrogram/mL) po podaniu dożylnym 1 g 5 min 15 min 30 min 1 godz. 2 godz. 4 godz. 188,4 135,8 106,8 73,7 45,6 16,5
Dystrybucja Cefazolina wiąże się z białkami osocza w 70-86%. Objętość dystrybucji wynosi ok. 11 L/1,73 m2. Po p1o2d0amniiunucteafcahzooldinpyopdaacnjieanotogmólnbeegzonbieydłorowżnyożśscziepnrizżewstęożdeónwieżaónłctyiobwioytyckhustwężseunrioewainctyy.bNioatytokmuipaost9w0 przypadku niedrożności stężenia antybiotyku w żółci były znacznie niższe niż jego poziomy w surowicy. Po podaniu dawek terapeutycznych u pacjentów ze zmienionymi zapalnie oponami mózgowymi w płynie mózgowo-rdzeniowym odnotowywano różne stężenia cefazoliny wahające się od 0 do 0,4 mikrograma/mL. Cefazolina z łatwością przenika przez zmienione zapalnie błony maziowe, stężenie antybiotyku osiągane w stawach jest podobne do stężenia w surowicy krwi.
Biotransformacja Cefazolina nie jest metabolizowana.
Eliminacji Okres półtrwania w osoczu wynosi około 1 godziny 35 minut. Cefazolina jest wydalana z moczem w postaci mikrobiologicznie czynnej. W ciągu pierwszych sześciu godzin wydalone zostaje około 56-89% dawki 500 mg w podaniu domięśniowym, w ciągu 24 godzin wydalone zostaje 80% do prawie 100%. Po podaniu domięśniowym dawki 500 mg i 1 g stężenia leku w moczu mogą osiągać 500-4000 mikrogramów/mL. Cefazolina jest usuwana głównie z surowicy krwi w procesie przesączania kłębuszkowego, a klirens nerkowy wynosi 65 mL/min/1,73 m2.
5.3 Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Toksyczność ostra cefazoliny jest niska. Wielokrotne podawanie cefazoliny psom i szczurom różnymi drogami wstrzyknięcia, przez 1 do 6 miesięcy, nie wpływało istotnie na parametry biochemiczne i hematologiczne. W badaniach na królikach, w odróżnieniu do psów i szczurów, obserwowano nefrotoksyczność po podaniu dawek wielokrotnych. Cefazolina nie wykazywała działania teratogennego i embriotoksycznego. Brak dostępnych badań dotyczących mutagennego i rakotwórczego działania cefazoliny.