5.1 Farmakodynamika
Grupa farmakoterapeutyczna: cefalosporyna pierwszej generacji. Kod ATC: J01DB04.
Cefazolina jest bakteriobójczą cefalosporyną pierwszej generacji do stosowania pozajelitowego.
Cefalosporyny hamują syntezę ściany komórkowej (w fazie wzrostu) poprzez blokowanie białek wiążących penicylinę (PBP) takich jak transpeptydazy. Prowadzi to do działania bakteriobójczego.
Związek między farmakokinetyką a farmakodynamiką (PK/PD) W przypadku cefalosporyn wykazano, że najważniejszy wskaźnik PK/PD w korelacji ze skutecznością in vivo stanowi wartość procentową okresu dawkowania, gdy stężenie leku w postaci niezwiązanej pozostaje powyżej minimalnego stężenia hamującego (MIC) cefazoliny dla poszczególnych gatunków docelowych (tj. %T>MIC).
Mechanizm oporności Oporność na cefazolinę może powstawać wg jednego z poniższych mechanizmów:
- inaktywacja przez beta-laktamazy: cefazolina wykazuje wysoki stopień trwałości wobec penicylinaz bakterii Gram-dodatnich i niski stopień trwałości wobec beta-laktamaz kodowanych na plazmidach, np. beta-laktamaz o rozszerzonym zakresie działania lub wobec beta-laktamaz kodowanych w chromosomach typu AmpC,
- zmniejszenie powinowactwa białek wiążących penicyliny (PBP) do cefazoliny: oporność nabyta pneumokoków i innych paciorkowców jest spowodowana przez zmiany PBP powstałe w wyniku mutacji. Oporność metycylinoopornych i oksacylinoopornych gronkowców powstaje w wyniku wytwarzania dodatkowego PBP o zmniejszonym powinowactwie do cefazoliny,
- niewystarczające przenikanie cefazoliny przez ścianę komórkową bakterii Gram-ujemnych może prowadzić do niedostatecznego zahamowania PBP,
- cefazolina może być usuwana z wnętrza komórki bakteryjnej przez pompy usuwające lek.
Istnieje częściowa lub całkowita oporność krzyżowa cefazoliny z innymi cefalosporynami i penicylinami.
Stężenia graniczne Najmniejsze stężenie hamujące (MIC) zgodnie z wytycznymi Europejskiego Komitetu Badania Wrażliwości Drobnoustrojów (EUCAST, 2013-02-11):
| Szczepy |
wrażliwe |
oporne |
| Staphylococcus spp. |
Uwaga A |
Uwaga A |
| Grupy paciorkowców A, B, C i G |
Uwaga B |
Uwaga B |
| Paciorkowce zieleniące |
< 0,5 mg/l |
> 0,5 mg/l |
| Wartości graniczne PK/PD (nieodnoszące się do gatunku) |
≤ 1 mg/l |
> 2 mg/l |
A Wrażliwość gronkowców na cefalosporyny jest wnioskowana na podstawie wrażliwości na cefoksytynę, z wyjątkiem ceftazydymu, cefiksymu i ceftibutenu, które nie cechują się wartościami granicznymi i nie należy ich stosowa przypadku zakażeń gronkowcoweykcthó.reNSi. aureus oporne na metycylinę są wrażliwe na ceftarolinę. B Wrażliwość streptococcus grupy A, B, C i G na antybiotyki beta-laktamowe jest wnioskowana na podstawie wrażliwości na penicylinę.
Wrażliwość drobnoustrojów Poniżej przedstawiono klinicznie istotne patogeny sklasyfikowane jako wrażliwe lub oporne na podstawie danych uzyskanych w badaniach in vitro i in vivo. Cefazolina wykazuje działanie wobec niektórych gatunków drobnoustrojów in vitro, lecz nieklinicznie, te gatunki drobnoustrojów zatem klasyfikuje się tutaj jako oporne. Częstość występowania nabytej oporności niektórych gatunków drobnoustrojów może być różna w zależności od rejonu geograficznego i czasu wyizolowania danego drobnoustroju, konieczne są zatem informacje o charakterze lokalnym, zwłaszcza podczas leczenia zakażeń ciężkich. W razie potrzeby należy uzyskać poradę specjalisty w przypadku, gdy lokalna częstość występowania oporności wskazuje, że skuteczność cefazoliny jest wątpliwa. Zwłaszcza w przypadku zakażeń ciężkich lub niepowodzenia terapii należy przeprowadzić badanie mikrobiologiczne, łącznie z identyfikacją drobnoustroju oraz jego wrażliwości na cefazolinę.
Szczepy powszechnie wrażliwe Gram-dodatnie bakterie tlenowe Staphylococcus aureus (wrażliwe na metycylinę)
Szczepy, u których oporność nabyta może stanowić problem Gram-dodatnie bakterie tlenowe Beta-hemolizujące paciorkowce grupa A, B, C i G Staphylococcus epidermidis (wrażliwe na metycylinę) Streptococcus pneumoniae
Gram-ujemne bakterie tlenowe Haemophilus influenzae
Szczepy oporne Gram-dodatnie bakterie tlenowe Staphylococcus aureus, oporne na metycylinę
Gram-ujemne bakterie tlenowe Citrobacter spp. Enterobacter spp. Klebsiella pneumoniae Morganella morganii Proteus mirabilis Proteus stuartii Proteus vulgaris Pseudomonas aeruginosa Serratia spp.
5.2 Farmakokinetyka
Wchłanianie Cefazolina podawana jest pozajelitowo. Po podaniu domięśniowym dawki 500 mg osiągano maksymalne stężenie 20-40 µg/ml w surowicy krwi. Po podaniu dawki 1 g osiągano maksymalne stężenie 37-63 µg/ml w surowicy krwi. W wyniku ciągłej infuzji dożylnej cefazoliny badanie wśród zdrowych osób dorosłych przy podawaniu dawki 3,5 mg/kg przez jedną godzinę (około 250 mg), a następnie 1,5 mg/kg przez kolejne dwie godziny (około 100 mg) w trzeciej godzinie wykazało stabilne stężenie 28 µg/ml w surowicy krwi. W poniższej tabeli przedstawiono średnie stężenia cefazoliny w surowicy krwi po podaniu dożylnym pojedynczej dawki 1 g.
Stężenia cefazoliny w surowicy krwi (µg/ml) po podaniu dożylnym 1 g 5 min 15 min 30 min 1 godz. 2 godz. 4 godz. 188,4 135,8 106,8 73,7 45,6 16,5
Dystrybucja Cefazolina wiąże się z białkami osocza w 70-86% podanej dawki. Objętość dystrybucji wynosi ok. 11 l / 1,73 m2. Po podaniu cefazoliny pacjentom bez niedrożności przewodów żółciowych stężenie antybiotyku po 90-120 minutach od podania ogólnego było wyższe niż stężenie antybiotyku w surowicy. Natomiast w przypadku niedrożności stężenia antybiotyku w żółci były znacznie niższe niż jego poziomy w surowicy. Po podaniu dawek terapeutycznych u pacjentów ze zmienionymi zapalnie oponami mózgowymi w płynie mózgowo-rdzeniowym odnotowywano różne stężenia cefazoliny wahające się od 0 do 0,4 µg/ml. Cefazolina z łatwością przenika przez zmienione zapalnie błony maziowe, stężenie antybiotyku osiągane w stawach jest podobne do stężenia w surowicy krwi.
Biotransformacja Cefazolina nie jest metabolizowana.
Eliminacja Okres półtrwania w osoczu wynosi około 1 godziny 35 minut. Cefazolina jest wydalana z moczem w postaci mikrobiologicznie czynnej. W ciągu pierwszych sześciu godzin wydalone zostaje około 56-89% dawki 500 mg w podaniu domięśniowym, w ciągu 24 godzin wydalone zostaje 80% do prawie 100%. Po podaniu domięśniowym dawki 500 g i 1 g stężenia leku w moczu mogą osiągać 500-4000 μg/ml. Cefazolina jest usuwana głównie z surowicy krwi w procesie przesączania kłębuszkowego, a klirens nerkowy wynosi 65 ml/min/1,73 m2.
5.3 Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Toksyczność po podaniu jednorazowym cefazoliny jest mała. LD50 u szczurów wynosi 2400-3700 mg/kg masy ciała po stosowaniu dożylnym. Badania dotyczące toksyczności po podaniu wielokrotnym u różnych gatunków zwierząt (szczury, psy) nie wykazały toksycznego działania. U psów obserwowano jednakże uszkodzenia mięśni po wielokrotnym podaniu domięśniowym. Badania na królikach wykazały mały potencjał neurotoksyczności cefazoliny. Brak dostępnych danych dotyczących mutagennego i rakotwórczego działania cefazoliny u zwierząt. W badaniach na zwierzętach cefazolina nie wykazała działania teratogennego. Badania dotyczące płodności oraz toksyczności około- i poporodowej nie wykazały szkodliwego działania cefazoliny.