5.1 Farmakodynamika
Grupa farmakoterapeutyczna: Leki przeciwbakteryjne do stosowania ogólnego; cefalosporyny trzeciej generacji, kod ATC: J01DD04
Mechanizm działania Ceftriakson hamuje syntezę ściany komórkowej bakterii po związaniu się z białkami wiążącymi penicylinę (PBP, ang. penicillin binding proteins). Powoduje to przerwanie biosyntezy ściany komórkowej (peptydoglikanów), co prowadzi do lizy i śmierci komórki bakterii.
Oporność Oporność bakterii na ceftriakson może być wynikiem jednego lub kilku z następujących mechanizmów:
- hydroliza przez beta-laktamazy, w tym beta-laktamazy o rozszerzonym profilu substratowym (ECBL, ang. extended-spectrum beta-lactamases), karbapenemazy lub chromosomalne cefalosporynazy (AmpC), które mogą być indukowane lub stale wytwarzane przez niektóre rodzaje tlenowych bakterii Gram-ujemnych;
- zmniejszone powinowactwo białek wiążących penicylinę do ceftriaksonu;
- nieprzepuszczalność błony zewnętrznej bakterii Gram-ujemnych;
- bakteryjne pompy aktywnie usuwające lek z komórki.
Punkty graniczne w testach wrażliwości Punkty graniczne minimalnego stężenia hamującego (MIC, ang. minimum inhibitory concentration) określone przez Europejski Komitet ds. Oznaczania Lekowrażliwości Drobnoustrojów (EUCAST, ang. European Committee on Antimicrobial Susceptibility Testing) są wymienione na stronie internetowej Europejskiej Agencji Leków (EMA, ang. European Medicines Agency): https://www.ema.europa.eu/en/evaluation-medicinal-products-indicated-treatment-bacterial infections-scientific-guideline#minimum-inhibitory-concentration-(mic)-breakpoints-section
Skuteczność kliniczna wobec konkretnych drobnoustrojów
Częstość występowania nabytej oporności wybranych gatunków może się różnić w zależności od rejonu geograficznego i czasu, w związku z czym przydatne są lokalne informacje na temat oporności, zwłaszcza w razie leczenia ciężkich zakażeń. W razie potrzeby należy zasięgnąć porady eksperta, jeżeli lokalne występowanie oporności jest na tyle powszechne, że użyteczność ceftriaksonu, przynamniej w niektórych rodzajach zakażeń, jest wątpliwa.
Często wrażliwe gatunki Gram-dodatnie tlenowe Staphylococcus aureus (wrażliwe na metycylinę)£ Staphylococci coagulase-negative (wrażliwe na metycylinę)£ Streptococcus pyogenes (Grupa A) Streptococcus agalactiae (Grupa B) Streptococcus pneumoniae Paciorkowce zieleniące
Gram-ujemne tlenowe Borrelia burgdorferi Haemophilus influenzae Haemophilus parainfluenzae Moraxella catarrhalis Neisseria gonorrhoea Neisseria meningitidis Proteus mirabilis Providencia spp. Treponema pallidum
Gatunki, wśród których może wystąpić problem oporności nabytej Gram-dodatnie tlenowe Staphylococcus epidermidis+ Staphylococcus haemolyticus+ Staphylococcus hominis+
Gram-ujemne tlenowe Citrobacter freundii Enterobacter aerogenes Enterobacter cloacae Escherichia coli% Klebsiella pneumoniae% Klebsiella oxytoca% Morganella morganii Proteus vulgaris Serratia marcescens
Beztlenowe Bacteroides spp. Fusobacterium spp. Peptostreptococcus spp. Clostridium perfringens
Drobnoustroje o oporności naturalnej Gram-dodatnie tlenowe Enterococcus spp. Listeria monocytogenes
Gram-ujemne tlenowe Acinetobacter baumannii Pseudomonas aeruginosa
Stenotrophomonas maltophilia
Beztlenowe Clostridioides difficile
Inne Chlamydia spp. Chlamydophila spp. Mycoplasma spp. Legionella spp. Ureaplasma urealyticum
£ Wszystkie gronkowce oporne na metycylinę są też oporne na ceftriakson. + Odsetek oporności > 50% w co najmniej jednym regionie. % Szczepy wytwarzające ESBL są zawsze oporne.
5.2 Farmakokinetyka
Wchłanianie Podanie domięśniowe
Po wstrzyknięciu domięśniowym średnie maksymalne stężenie ceftriaksonu w osoczu jest w przybliżeniu o połowę mniejsze od stężenia obserwowanego po dożylnym podaniu równoważnej dawki. Maksymalne stężenie w osoczu po jednorazowym domięśniowym podaniu dawki 1 g wynosi około 81 mg/L i jest osiągane po 2-3 godzinach od podania. Pole pod krzywą zależności stężenia w osoczu od czasu po podaniu domięśniowym jest takie samo, jak obserwowane po dożylnym podaniu równoważnej dawki.
Podanie dożylne Po dożylnym podaniu 500 mg i 1 g ceftriaksonu w szybkim wstrzyknięciu (bolus) średnie maksymalne stężenie ceftriaksonu w osoczu wynosi, odpowiednio, około 120 i 200 mg/L. Po infuzji dożylnej 500 mg, 1 g i 2 g ceftriaksonu stężenie ceftriaksonu w osoczu wynosi, odpowiednio, około 80, 150 i 250 mg/L.
Dystrybucja Objętość dystrybucji ceftriaksonu wynosi 7-12 L. Stężenia znacznie przekraczające minimalne stężenia hamujące dla większości odpowiednich patogenów wykrywalne są w tkankach, w tym w płucach, sercu, drogach żółciowych i (lub) wątrobie, migdałkach, uchu środkowym i błonie śluzowej nosa, kościach oraz w płynie mózgowo-rdzeniowym, opłucnowym, w wydzielinie gruczołu krokowego i mazi stawowej. Po wielokrotnym podaniu obserwuje się zwiększenie średniego maksymalnego stężenia w osoczu (C ) o 8-15%; w większości przypadków stan stacjonarny max osiągany jest w ciągu 48-72 godzin w zależności od drogi podawania.
Przenikanie do szczególnych tkanek Ceftriakson przenika przez opony mózgowo-rdzeniowe. Stopień przenikania jest największy, gdy opony objęte są stanem zapalnym. Zgodnie z doniesieniami, średnie maksymalne stężenie ceftriaksonu w płynie mózgowo-rdzeniowym (CSF, ang. cerebrospinal fluid) u pacjentów z bakteryjnym zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych wynosi do 25% stężenia w osoczu, w porównaniu z 2% stężenia w osoczu u pacjentów bez stanu zapalnego opon. Maksymalne stężenie ceftriaksonu w CSF osiągane jest w ciągu około 4-6 godzin po wstrzyknięciu dożylnym. Ceftriakson przenika przez barierę łożyskową i jest wydzielany do mleka ludzkiego w małym stężeniu (patrz punkt 4.6).
Wiązanie z białkami Ceftriakson w sposób odwracalny wiąże się z albuminami. Wiązanie z białkami osocza wynosi około 95% przy stężeniu w osoczu poniżej 100 mg/L. Wiązanie się ulega nasyceniu i związany odsetek zmniejsza się wraz ze wzrostem stężenia (do 85% przy stężeniu w osoczu wynoszącym 300 mg/L).
Metabolizm Ceftriakson nie jest metabolizowany ogólnoustrojowo, ale ulega przekształceniu w nieaktywne metabolity przez florę jelitową.
Eliminacja Klirens osoczowy całkowitego ceftriaksonu (związanego i niezwiązanego) wynosi 10-22 mL/min. Klirens nerkowy wynosi 5-12 mL/min. 50-60% ceftriaksonu wydalane jest w postaci niezmienionej z moczem, głównie na drodze przesączania kłębuszkowego, natomiast 40-50% wydalane jest w postaci niezmienionej z żółcią. Okres półtrwania eliminacji całkowitego ceftriaksonu u dorosłych wynosi około 8 godzin.
Pacjenci z zaburzeniem czynności nerek lub wątroby U pacjentów z zaburzeniem czynności nerek lub wątroby farmakokinetyka ceftriaksonu jest tylko minimalnie zmieniona, z nieznacznym wydłużeniem okresu półtrwania (mniej niż dwukrotnym), nawet u pacjentów z ciężkim zaburzeniem czynności nerek.
Wyjaśnieniem względnie niewielkiego zwiększenia okresu półtrwania w zaburzeniu czynności nerek jest kompensacyjne zwiększenie klirensu pozanerkowego, wynikające ze zmniejszenia wiązania się z białkami i odpowiadającego mu zwiększenia klirensu pozanerkowego ceftriaksonu.
U pacjentów z zaburzeniem czynności wątroby okres półtrwania eliminacji ceftriaksonu nie jest wydłużony dzięki kompensacyjnemu zwiększeniu klirensu nerkowego. Wynika to także ze zwiększenia wolnej frakcji ceftriaksonu w osoczu, co przyczynia się do obserwowanego paradoksalnego zwiększenia całkowitego klirensu leku równolegle ze zwiększeniem objętości dystrybucji odpowiadającym zwiększeniu klirensu całkowitego.
Pacjenci w podeszłym wieku U pacjentów w podeszłym wieku (powyżej 75 lat) średni okres półtrwania w fazie eliminacji jest zwykle dwa do trzech razy dłuższy niż u młodych dorosłych.
Dzieci i młodzież Okres półtrwania ceftriaksonu jest wydłużony u noworodków. W okresie od urodzenia do ukończenia 14. dnia życia stężenie wolnego ceftriaksonu może być dodatkowo zwiększone przez takie czynniki, jak zmniejszone przesączanie kłębuszkowe i zmienione wiązanie się z białkami. W okresie dzieciństwa okres półtrwania jest krótszy niż u noworodków i dorosłych.
Klirens osoczowy i objętość dystrybucji całkowitego ceftriaksonu u noworodków, niemowląt i dzieci, są większe niż u dorosłych.
Liniowość/nieliniowość Farmakokinetyka ceftriaksonu jest nieliniowa i wszystkie podstawowe parametry farmakokinetyczne, z wyjątkiem okresu półtrwania w fazie eliminacji, są zależne od dawki, jeżeli oparte są na całkowitym stężeniu leku, wzrastając w stopniu mniejszym niż proporcjonalny do dawki. Ta nieliniowość wynika z wysycania wiązania się z białkami osocza, w związku z czym obserwowana jest dla całkowitego stężenia ceftriaksonu w osoczu, ale nie dla wolnej (niezwiązanej) frakcji ceftriaksonu.
Zależności farmakokinetyczne/farmakodynamiczne Podobnie jak w przypadku innych antybiotyków beta-laktamowych, wskaźnikiem farmakokinetyczno farmakodynamicznym, który wykazuje najlepszą korelację ze skutecznością in vivo jest odsetek okresu pomiędzy kolejnymi dawkami, w którym stężenie niezwiązanego ceftriaksonu jest większe niż minimalne stężenie hamujące (MIC) dla swoistych gatunków bakterii (tzn. %T > MIC).
5.3 Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Dane uzyskane w badaniach na zwierzętach wskazują, że duże dawki soli wapniowej ceftriaksonu prowadzą do powstawania złogów i strątów w pęcherzyku żółciowym u psów i małp; jak wykazano, zjawisko to jest odwracalne. Badania na zwierzętach nie przyniosły żadnych dowodów wskazujących na toksyczny wpływ na rozrodczość ani na genotoksyczność. Nie przeprowadzono badań rakotwórczości ceftriaksonu.
Ocena ryzyka dla środowiska (ERA, ang. environmental risk assessment) Badania w ramach oceny ryzyka dla środowiska wykazały, że ceftriakson może być toksyczny dla środowiska (patrz punkt 6.6).