5.1 Farmakodynamika
Grupa farmakoterapeutyczna: Leki przeciwbakteryjne do stosowania ogólnego, linkozamidy kod ATC: J01FF01
Mechanizm działania Choć w warunkach in vitro fosforan klindamycyny nie wykazuje aktywności, to wskutek szybkiej hydrolizy in vivo związek ten ulega przemianie do farmakologicznie czynnej klindamycyny. Klindamycyna wiąże się z podjednostką 50S rybosomu bakteryjnego podobnie jak makrolidy, takie jak erytromycyna, i hamuje syntezę białek. Działanie klindamycyny jest głównie bakteriostatyczne, chociaż wysokie stężenia mogą być powoli bakteriobójcze w stosunku do wrażliwych szczepów.
Działanie farmakodynamiczne Skuteczność jest związana ze stosunkiem pola powierzchni krzywej stężenia niezwiązanego antybiotyku do wartości MIC (ang. minimum inhibitory concentration) dla patogenu (fAUC/MIC).
Mechanizmy oporności Oporność na klindamycynę może rozwinąć się w wyniku poniższych mechanizmów: Oporność gronkowców i paciorkowców często polega na zwiększonym stopniu wiązania grup metylowych z podjednostką 23S rRNA (tzw. oporność naturalna typu MLSB), co powoduje znaczne zmniejszenie powinowactwa klindamycyny do rybosomu. Większość szczepów S. aureus opornych na metycylinę (MRSA) przejawia oporność naturalną typu MLSB, a co za tym idzie jest oporna na klindamycynę. W leczeniu zakażeń wywołanych przez gronkowce oporne na makrolidy nie należy stosować klindamycyny, nawet wtedy, gdy wykazano in vitro wrażliwość szczepu, ponieważ leczenie może doprowadzić do wyselekcjonowania drobnoustrojów o naturalnej oporności typu MLS . B
Szczepy o oporności naturalnej typu MLSB wykazują całkowitą oporność krzyżową na działanie klindamycyny, linkomycyny, makrolidów (np. azytromycyny, klarytromycyny, erytromycyny, roksytromycyny, spiramycyny), a także streptograminy B.
Wartości graniczne badania wrażliwości Kryteria interpretacyjne MIC (minimalnego stężenia hamującego) dla badania wrażliwości zostały ustanowione przez Europejski Komitet ds. Oznaczania Lekowrażliwości (EUCAST) dla klindamycyny. Są one wymienione tutaj: www.ema.europa.eu/documents/other/minimum-inhibitory-concentration-mic-breakpoints_en.xlsx
Częstość występowania oporności nabytej Występowanie nabytej oporności poszczególnych gatunków może różnić się pod względem położenia geograficznego oraz zmieniać się w czasie. Szczególnie podczas leczenia ciężkich zakażeń należy korzystać z lokalnej informacji o oporności. Jeżeli jest to konieczne, należy zasięgnąć porady specjalisty w sytuacji, gdy lokalna oporność powoduje, że zasadność użycia danego środka w przynajmniej niektórych rodzajach zakażeń jest wątpliwa. Szczególnie w przypadku ciężkich zakażeń lub nieskuteczności leczenia, należy dokonać weryfikacji diagnozy mikrobiologicznej oraz wrażliwości drobnoustroju na klindamycynę.
Częstość występowania oporności nabytej w Europie na podstawie danych z ostatnich 5 lat z krajowych niemieckich projektów i badań nadzoru nad opornością (Z.A.R.S. kwiecień 2023).
Gatunki zwykle wrażliwe Drobnoustroje tlenowe Gram-dodatnie Actinomyces israelii° Gardnerella vaginalis ° Staphylococcus aureus (wrażliwy na metycylinę) Streptococcus pneumoniae Streptococcus pyogenes ≈ Streptococcus spp grupa viridans^ °
Drobnoustroje beztlenowe Bacteroides spp. (z wyjątkiem B. fragilis) Clostridium perfringens ° Fusobacterium necrophorum.° Peptoniphilus spp.° Peptostreptococcus spp.° Prevotella spp.° Cutibacterium acnes ° Veillonella spp.° Inne drobnoustroje Chlamydia trachomatis° Chlamydophila pneumoniae° Mycoplasma hominis°
Gatunki, u których może wystąpić problem oporności nabytej Drobnoustroje tlenowe Gram-dodatnie Staphylococcus aureus Staphylococcus aureus (oporny na metycylinę) Staphylococcus epidermidis# Staphylococcus haemolyticus Staphylococcus hominis Streptococcus agalactiae Drobnoustroje beztlenowe Bacteroides fragilis
Gatunki z wrodzoną odpornością Drobnoustroje tlenowe Gram-dodatnie Enterococcus spp. Listeria monocytogenes Drobnoustroje tlenowe Gram-ujemne Escherichia coli Haemophilus influenzae Klebsiella spp. Pseudomonas aeruginosa Drobnoustroje beztlenowe Clostridioides difficile Inne drobnoustroje Mycoplasma pneumoniae Ureaplasma urealyticum
° Brak uaktualnionych danych w momencie opublikowania tabel. Pierwotne publikacje, artykuły dotyczące standardów naukowych i wytyczne terapeutyczne zakładają wrażliwość patogenu. ^ Łączna nazwa obejmująca heterogenną grupę paciorkowców. Odsetek szczepów opornych może być różny w zależności od gatunku paciorkowców. # Na oddziałach intensywnej terapii wskaźnik oporności wynosi ≥ 50 ≈ Co najmniej w jednym regionie stwierdza się odsetek szczepów opornych przekraczający 10%.
5.2 Farmakokinetyka
Wchłanianie Klindamycyny fosforan jest rozpuszczalnym w wodzie estrem do stosowania pozajelitowego. Po podaniu pozajelitowym biologicznie nieaktywny ester fosforanu klindamycyny ulega hydrolizie do klindamycyny. Potem klindamycyna występuje w organizmie jako wolna zasada (postać czynna). Estry należy uważać za proleki. Po podaniu dożylnym 300 mg średnie stężenie w surowicy po jednej godzinie wynosi około 4 do 6 μg/ml. Po podaniu domięśniowym 300 mg, najwyższe stężenie w surowicy po 3 godzinach wynosi około 6 μg/ml.
Dystrybucja Stopień wiązania klindamycyny z białkami osocza zależy od jej stężenia i osiąga w przedziale terapeutycznym wartość pomiędzy 40% a 94%.
Klindamycyna łatwo przenika do tkanek, przez barierę krew-łożysko oraz do mleka matki. Stopień dyfuzji do przestrzeni podpajęczynówkowej jest niewystarczający nawet w przypadku zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. Duże stężenia osiągane są w tkance kostnej, mazi stawowej, płynie otrzewnowym, płynie opłucnowym, plwocinach i ropie. Jednocześnie w surowicy notowano następujące stężenia substancji czynnej: w tkance kostnej 40% (20%-75%), mazi stawowej 50%, płynie otrzewnowym 50%, płynie opłucnowym 50%-90%, plwocinach 30%-75% i w ropie 30%.
Metabolizm Metabolizm klindamycyny zachodzi głównie w wątrobie.
Badania in vitro z zastosowaniem ludzkiej wątroby i mikrosomów jelitowych wykazały, że klindamycyna jest głównie utleniana przez CYP3A4, z niewielkim udziałem CYP3A5, z wytworzeniem klindamycyny sulfotlenku i drugorzędnego metabolitu, N-demetyloklindamycyny.
Okres półtrwania klindamycyny w surowicy wynosi w przybliżeniu 3 godziny u dorosłych pacjentów i około 2 godziny u dzieci. Okres półtrwania wydłuża się u pacjentów z niewydolnością nerek oraz umiarkowaną lub ciężką niewydolnością wątroby.
Niektóre metabolity wykazują działanie mikrobiologiczne (pochodna N-demetylowa i sulfotlenek). Produkty lecznicze nasilające działanie enzymów wątrobowych skracają średni czas utrzymywania się klindamycyny w organizmie.
Eliminacja Z kałem wydalane jest 2/3, a z moczem 1/3 dawki klindamycyny. Mniej niż 10% dawki jest wydalane z moczem w postaci niezmienionej. Klindamycyna nie może być dializowana.
Otyli pacjenci pediatryczni w wieku od 2 do 18 lat i otyli dorośli w wieku od 18 do 20 lat Analiza danych farmakokinetycznych u pacjentów pediatrycznych (w wieku od 2 do 18 lat) i młodych dorosłych (w wieku od 18 do 20 lat) wykazała, że klirens i objętość dystrybucji klindamycyny, po znormalizowaniu do całkowitej masy ciała, są porównywalne u pacjentów otyłych i nieotyłych.
5.3 Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Dane niekliniczne nie wykazują żadnego szczególnego zagrożenia dla ludzi. Dane te pochodzą z konwencjonalnych badań toksyczności po wielokrotnym podaniu, genotoksyczności oraz toksyczności reprodukcyjnej i rozwojowej. Nie przeprowadzono długoterminowych badań rakotwórczości na zwierzętach.