5.1 Farmakodynamika
Grupa farmakoterapeutyczna: Leki przeciwbakteryjne stosowane ogólnie; inne leki przeciwbakteryjne
Kod ATC: J01XX01
Mechanizm działania
Fosfomycyna wywiera działanie bakteriobójcze na namnażające się drobnoustroje chorobotwórcze poprzez zapobieganie syntezie enzymatycznej ściany komórkowej bakterii. Fosfomycyna hamuje pierwszy etap wewnątrzkomórkowej syntezy ściany komórkowej bakterii poprzez hamowanie syntezy peptydoglikanu.
Fosfomycyna jest aktywnie transportowana do komórki bakterii z wykorzystaniem dwóch różnych systemów transportu (systemy transportu sn-glicerolo-3-fosforanu i heksozy-6).
Zależności farmakokinetyczno-farmakodynamiczne
Ograniczone dostępne dane wskazują, że działanie fosfomycyny jest zależne od czasu.
Mechanizm oporności
Główny mechanizm oporności stanowi mutacja chromosomowa, powodująca zmianę w systemach transportu fosfomycyny przez bakterie. Dodatkowe mechanizmy oporności, oparte na plazmidach albo transpozonach, powodują odpowiednio inaktywację enzymatyczną fosfomycyny poprzez wiązanie jej cząsteczki z glutationem albo rozpad wiązania węgiel-fosfor w cząsteczce fosfomycyny.
Oporność krzyżowa
Nie są znane przypadki wykształcenia się oporności krzyżowej między fosfomycyną a innymi klasami antybiotyków.
Wartości graniczne badania wrażliwości
Kryteria interpretacyjne MIC (minimalnego stężenia hamującego) dla badania wrażliwości zostały ustanowione przez Europejski Komitet ds. Oceny Wrażliwości na środki przeciwdrobnoustrojowe (EUCAST) dla fosfomycyny dożylnej. Są one wymienione tutaj:
https://www.ema.europa.eu/documents/other/minimum-inhibitory-concentration-micbreakpoints_en.xlsx
Wrażliwość
Występowanie oporności nabytej u poszczególnych gatunków może być zróżnicowane geograficznie i zmieniać się w czasie. Niezbędne jest więc gromadzenie informacji na poziomie lokalnym na temat oporności, w szczególności w celu zapewnienia odpowiedniego leczenia ciężkich zakażeń.
Poniższe informacje stanowią jedynie przybliżone wskazówki dotyczące prawdopodobieństwa wrażliwości danego mikroorganizmu na fosfomycynę.
Gatunki powszechnie wrażliwe
Gram-dodatnie drobnoustroje tlenowe
Staphylococcus aureus
Gram-ujemne drobnoustroje tlenowe
Citrobacter freundii
Citrobacter koseri
Escherichia coli
Haemophilus influenzae
Neisseria meningitidis
Salmonella enterica
Drobnoustroje beztlenowe
Fusobacterium spp.
Peptococcus spp.
Peptostreptococcus spp.
Gatunki, których oporność nabyta może stanowić problem
Gram-dodatnie drobnoustroje tlenowe
Staphylococcus epidermidis
Streptococcus pneumoniae
Enterococcus spp.
Gram-ujemne drobnoustroje tlenowe
Enterobacter cloacae
Klebsiella aerogenes
Klebsiella oxytoca
Klebsiella pneumoniae
Proteus mirabilis
Pseudomonas aeruginosa
Serratia marcescens
Gram-dodatnie drobnoustroje beztlenowe
Clostridium spp.
Szczepy o oporności pierwotnej
Gram-dodatnie drobnoustroje tlenowe
Staphylococcus saprophyticus
Streptococcus pyogenes
Gram-ujemne drobnoustroje tlenowe
Legionella pneumophila
Morganella morganii
Stenotrophomonas maltophilia
Gram-ujemne drobnoustroje beztlenowe
Bacteroides spp.
Inne drobnoustroje
Chlamydia spp.
Chlamydophila spp.
Mycoplasma spp.
5.2 Farmakokinetyka
Farmakokinetyka
Po podaniu zdrowym, młodym mężczyznom pojedynczej infuzji dożylnej w dawce 4 g i 8 g fosfomycyny uzyskano maksymalne stężenia w surowicy (Cₘₐₓ) wynoszące odpowiednio około 200 i 400 μg/ml. Okres półtrwania w surowicy wynosił około dwóch godzin. Po podaniu osobom w starszym wieku lub uczestnikom i uczestniczkom w stanie krytycznym pojedynczych dawek dożylnych 8 g fosfomycyny uzyskano średnią wartość Cₘₐₓ i okresy półtrwania w osoczu odpowiednio na poziomie około 350–380 μg/ml oraz 3,6–3,8 godzin.
Dystrybucja
Pozorna objętość dystrybucji fosfomycyny to około 0,30 l/kg masy ciała. Fosfomycyna jest dobrze dystrybuowana do tkanek. Wysokie stężenia występują w gałkach ocznych, kościach, wysięku z ran, mięśniach, skórze, tkance podskórnej, płucach i żółci. U pacjentów z zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych stężenie w płynie mózgowo-rdzeniowym osiąga około 20–50% wartości odpowiednich stężeń w surowicy. Fosfomycyna przenika przez barierę łożyska. Niskie stężenia wykryto również w ludzkim mleku (około 8% wartości stężenia w surowicy). Wiązanie z białkami osocza jest minimalne.
Metabolizm
Fosfomycyna nie jest metabolizowana w wątrobie i nie bierze udziału w krążeniu wątrobowo-jelitowym. Nie oczekuje się zatem kumulacji u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby.
Eliminacja
80–90% fosfomycyny podanej zdrowym osobom dorosłym jest wydalana przez nerki w ciągu 12 godzin po podaniu pojedynczej dawki dożylnej. Niewielkie stężenie antybiotyku wykryto w kale (0,075%). Fosfomycyna nie jest metabolizowana tj. wydalana jest biologicznie czynna substancja. U pacjentów z prawidłową czynnością nerek albo z zaburzeniami czynności nerek o nasileniu od łagodnego do umiarkowanego (klirens kreatyniny ≥40 ml/min), około 50–60% łącznej dawki jest wydalane w ciągu pierwszych 3–4 godzin.
Liniowość
Fosfomycyna wykazuje liniową farmakokinetykę po podaniu infuzji dożylnej dawek terapeutycznych.
Szczególne grupy pacjentów
Dostępna jest bardzo ograniczona ilość danych dotyczących szczególnych grup pacjentów.
Pacjenci w podeszłym wieku
Nie jest konieczne dostosowywanie dawki wyłącznie na podstawie wieku. Należy jednak ocenić czynność nerek i zmniejszyć dawkę w przypadku stwierdzenia zaburzeń czynności nerek (patrz punkt 4.2).
Dzieci i młodzież
Farmakokinetyka fosfomycyny u dzieci i młodzieży w wieku 3–15 lat, jak również u noworodków bez zaburzeń czynności nerek, z zasady odpowiada farmakokinetyce fosfomycyny u zdrowych dorosłych uczestników. U niemowląt w wieku do 12 miesięcy i noworodków bez zaburzeń czynności nerek współczynnik przesączania kłębuszkowego jest jednak fizjologicznie obniżony w porównaniu do starszych dzieci i dorosłych. Wiąże się to z wydłużonym okresem półtrwania fosfomycyny w fazie eliminacji zależnym od stopnia dojrzałości nerek.
Niewydolność nerek
U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek okres półtrwania w fazie eliminacji wydłuża się proporcjonalnie do stopnia niewydolności nerek. Pacjenci z klirensem kreatyniny wynoszącym 40 ml/min. albo niższym wymagają dostosowania dawki (więcej informacji w Punkcie 4.2 „Zaburzenia czynności nerek”).
W badaniu z udziałem 12 pacjentów poddawanych CVVHF zastosowano tradycyjnyną polisulfonową błonę dializacyjną o powierzchni 1,2 m² i średnim współczynnikiem ultrafiltracji 25 ml/min. W tych warunkach klinicznych wartości średnie klirensu osoczowego i okres półtrwania w fazie eliminacji w osoczu wynosiły odpowiednio 100 ml/min. i 12 godzin.
Zaburzenia czynności wątroby
Dostosowanie dawki w przypadku pacjentów z niewydolnością wątroby nie jest wymagane z uwagi na to, że farmakokinetyka fosfomycyny nie ulega zmianie w tej grupie pacjentów.
5.3 Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Dane niekliniczne, wynikające z konwencjonalnych badań farmakologicznych dotyczących bezpieczeństwa, badań toksyczności po podaniu wielokrotnym, genotoksyczności oraz toksycznego wpływu na rozród, nie ujawniają szczególnego zagrożenia dla człowieka.
Brak jest dostępnych danych dotyczących rakotwórczego działania fosfomycyny.