Afamelanotyd

Grupa: leki zmiękczające i ochronne, chroniące przed promieniowaniem UV do stosowania ogólnego (kod ATC D02BB02). Syntetyczny tridekapeptyd, strukturalny analog hormonu α-melanotropowego (α-MSH). Agonista receptorów melanokortyn, wiążący się głównie z receptorem melanokortyny-1 (MC1R); wiązanie o dłuższym czasie trwania niż wiązanie α-MSH z MC1R, częściowo wskutek oporności na natychmiastowy rozkład przez składniki surowicy krwi i enzymy proteolityczne. Naśladuje aktywność farmakologiczną związku endogennego przez aktywację syntezy eumelaniny za pośrednictwem MC1R. Efekt: zwiększone wytwarzanie eumelaniny w skórze niezależnie od narażenia na światło słoneczne lub sztuczne promieniowanie UV. Eumelanina zapewnia ochronę przeciwsłoneczną przez silną absorpcję szerokopasmową promieniowania UV i światła widzialnego (działanie filtra); działanie przeciwutleniające przez zmiatanie wolnych rodników; inaktywację anionu ponadtlenkowego oraz zwiększenie dostępności dysmutazy ponadtlenkowej w celu zmniejszenia stresu oksydacyjnego. Klinicznie: ciemniejsze zabarwienie skóry w miejscach występowania melanocytów, stopniowo zanikające bez wszczepienia kolejnego implantu.

Zapobieganie nadwrażliwości na światło słoneczne u dorosłych z protoporfirią erytropoetyczną (EPP).

Wyłącznie przez lekarzy specjalistów w uznanych ośrodkach zajmujących się leczeniem protoporfirii; implant wszczepiany przez lekarzy odpowiednio przeszkolonych i zatwierdzonych w zakresie wszczepiania implantu. Podanie podskórne. Wprowadzenie do warstwy podskórnej nad grzebieniem biodrowym. Dorośli: implant wszczepiany co 2 miesiące przed spodziewanym narażeniem oraz w trakcie zwiększonego narażenia na światło słoneczne. Całkowity czas trwania leczenia zależy od decyzji specjalisty. Osoby w podeszłym wieku: z uwagi na ograniczone dane nie zaleca się stosowania afamelanotydu. Dzieci i młodzież (0–17 lat): nie określono bezpieczeństwa stosowania ani skuteczności; dane nie są dostępne. Głębokość wprowadzenia od 1,5 do 2 cm, pod kątem od 30 do 45 stopni. Po wszczepieniu obserwacja przez 30 minut w celu wykrycia reakcji alergicznej lub reakcji nadwrażliwości typu natychmiastowego. W razie konieczności implant można usunąć chirurgicznie.

Bezwzględne przeciwwskazania: - ciężka choroba wątroby - zaburzenia czynności wątroby - zaburzenia czynności nerek - wiek powyżej 70 lat Ostrożnie: - reakcje nadwrażliwości, w tym anafilaksja - współistniejące zaburzenia układu pokarmowego, krążenia, oddechowego, endokrynnego (w tym cukrzyca, choroba Cushinga, choroba Addisona, zespół Peutza-Jeghersa), nerwowego (w tym napady padaczkowe) oraz krwiotwórczego, w szczególności niedokrwistość - czerniak w wywiadzie osobniczym lub rodzinnym bądź podejrzewana lub potwierdzona podatność na czerniaka skóry - rak podstawnokomórkowy, rak płaskonabłonkowy, rak z komórek Merkla lub inne złośliwe albo przednowotworowe zmiany skórne w wywiadzie - jasna karnacja u chorych na protoporfirię erytropoetyczną z uwagi na większą podatność na zmiany skórne indukowane UV

Nie badano formalnie interakcji afamelanotydu; dane farmakokinetyczne są bardzo ograniczone, a jako oligopeptyd o krótkim okresie półtrwania ulega on prawdopodobnie szybkiej hydrolizie do krótszych peptydów, a następnie do wolnych aminokwasów. Przy jednoczesnym stosowaniu leków zmniejszających krzepliwość krwi – antagonistów witaminy K (np. warfaryna), kwasu acetylosalicylowego lub NLPZ – możliwe nasilone zasinienie lub krwawienie w miejscu wszczepienia implantu.

Profil bezpieczeństwa oparto na zbiorczych danych z badań klinicznych z udziałem 425 pacjentów. Najczęstsze: nudności (~19%), ból głowy (20%) oraz reakcje w miejscu implantu (21%; głównie odbarwienie, ból, krwiak, rumień). Przeważnie o nasileniu łagodnym. Bardzo często: ból głowy; nudności. Często: grypa; zakażenie górnych dróg oddechowych; znamiona melanocytowe; zaczerwienienie twarzy; uderzenia gorąca; zawroty głowy; migrenowy ból głowy; senność; ból brzucha (w tym uczucie dyskomfortu w obrębie jamy brzusznej); biegunka; ból zębów; wymioty; piegi; rumień; zaburzenia pigmentacji; świąd; wysypka (w tym pęcherzykowa, rumieniowa, grudkowa i swędząca); ból mięśniowo-szkieletowy (w tym ból pleców, ból stawów, ból kończyny, ból w pachwinie); astenia; zmęczenie; zaburzenia w miejscu implantu (m.in. zasinienie, zmiana zabarwienia skóry, rumień, krwiak, krwotok, nadwrażliwość, przerost tkanek, stwardnienie, podrażnienie, naciek, obrzęk, ból, świąd, pokrzywka, pęcherzyki, uczucie ciepła); choroba grypopodobna (w tym kaszel, niedrożność nosa, zapalenie nosogardzieli, ból jamy ustno-gardłowej, nieżyt nosa); ból; gorączka. Niezbyt często: reakcje nadwrażliwości, w tym anafilaksja. Ponadto: zapalenie pęcherza; zapalenie mieszków włosowych; zakażenie żołądka i jelit; zapalenie żołądka i jelit; naczyniak; zmniejszenie lub zwiększenie apetytu; pogorszenie nastroju, w tym depresja; bezsenność; zaburzenia równowagi; przeczulica; letarg; parestezje; słaba jakość snu; stan przedomdleniowy; zespół niespokojnych nóg; omdlenie; suchość oczu; ból oczu; przekrwienie gałki ocznej; światłowstręt; starczowzroczność; szum w uszach; kołatanie serca; krwotok; krwiak; nadciśnienie tętnicze; niedrożność zatok; wzdęcie; zaburzenia defekacji; dyspepsja; choroba refluksowa przełyku; zapalenie błony śluzowej żołądka; zespół jelita drażliwego; ból dziąseł; osłabienie czucia w jamie ustnej; obrzęk warg; trądzik; kontaktowe zapalenie skóry; suchość skóry; wyprysk; zmiany barwy włosów; nadmierna potliwość; zabarwienie paznokci; reakcja nadwrażliwości na światło; zabarwienie warg; pozapalne zmiany pigmentacyjne; uogólniony świąd; uczucie pieczenia skóry; odbarwienie skóry; złuszczanie skóry; hiper- i hipopigmentacja skóry; podrażnienie skóry; zmiany skórne; łojotok; pokrzywka; sztywność stawów; kurcz mięśni; sztywność mięśniowo-szkieletowa; osłabienie mięśni; bolesność piersi; bolesne miesiączkowanie; nieregularne miesiączki; dreszcze; uczucie gorąca; objawy kaca; złe samopoczucie; obrzęk obwodowy; obrzęk błony śluzowej; zwiększenie aktywności AlAT, AspAT, fosfokinazy kreatynowej, enzymów wątrobowych i transaminaz; zwiększenie stężenia glukozy we krwi; zmniejszenie stężenia żelaza we krwi; obecność krwi w moczu; nieprawidłowe testy czynnościowe wątroby; upadki; rana; wyparcie przyrządu. Rzadko: zakażenie grzybami z rodzaju Candida; leukopenia; hipercholesterolemia; stan splątania; zaburzenia smaku; pourazowy ból głowy; obrzęk powiek; tachykardia; nadciśnienie rozkurczowe; nieregularne wypróżnienia; zapalenie czerwieni warg; zmiana zabarwienia dziąseł, warg i języka; obrzęk warg; liszaj płaski; bielactwo nabyte; uczucie dyskomfortu w kończynach; zmniejszenie libido; nadmierne krwawienie miesięczne; upławy; zwiększenie rozkurczowego ciśnienia krwi; zmniejszenie saturacji transferyny; zwiększenie masy ciała; nudności pozabiegowe; powikłania rany.

Dane dotyczące stosowania w ciąży brak lub ograniczone dane dotyczące stosowania afamelanotydu u kobiet w okresie ciąży; badania na zwierzętach dotyczące toksycznego wpływu na rozwój są niewystarczające. Nie można wykluczyć zagrożenia dla noworodków/dzieci. Przeciwwskazany w okresie ciąży oraz u kobiet w wieku rozrodczym niestosujących skutecznej antykoncepcji. Kobiety w wieku rozrodczym powinny stosować skuteczną metodę antykoncepcji podczas stosowania i przez okres następnych trzech miesięcy. Laktacja: przeciwwskazany – nie wiadomo, czy afamelanotyd lub którykolwiek z jego metabolitów przenikają do mleka ludzkiego; brak danych klinicznych dotyczących stosowania u kobiet karmiących piersią. Nie można wykluczyć zagrożenia dla noworodków/dzieci; nie stosować podczas karmienia piersią. Płodność: brak danych dotyczących wpływu afamelanotydu na płodność u ludzi; w badaniach na zwierzętach nie wykazano szkodliwego wpływu na płodność ani reprodukcję.

Umiarkowany wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn, zwłaszcza w ciągu 72 h od wszczepienia. Możliwe senność, zmęczenie, zawroty głowy i nudności – przy ich wystąpieniu należy powstrzymać się od prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn.

Właściwości farmakokinetyczne afamelanotydu – dystrybucja, metabolizm i wydalanie – nie zostały w pełni scharakteryzowane i pozostają niejasne. Brak danych farmakokinetycznych dotyczących metabolitów, zarówno czynnych, jak i nieczynnych. Okres półtrwania wynosi ok. 30 minut. Po podskórnym podaniu implantu większość substancji czynnej uwalnia się w ciągu pierwszych 48 godzin, a do 5. dnia – ponad 90%. Stężenia w osoczu utrzymują się przez kilka dni; w większości badań do 10. dnia spadały poniżej granicy oznaczalności. Implant ulega wchłonięciu w ciągu 50–60 dni od podania. Zaburzenia czynności wątroby/nerek: brak danych dotyczących możliwych interakcji lub działań w szczególnych grupach pacjentów, np. z zaburzeniami czynności wątroby lub nerek. Dzieci i młodzież: dane niedostępne.