Akarboza

Doustny inhibitor α-glukozydaz (jelitowych), z grupy leków przeciwcukrzycowych stosowanych w cukrzycy; działa zwłaszcza na sukrazę. Mechanizm miejscowy w przewodzie pokarmowym: miejscem działania jest układ pokarmowy, gdzie akarboza hamuje enzymy jelitowe (α-glukozydazy) uczestniczące w trawieniu węglowodanów – disacharydów, oligosacharydów i polisacharydów – co prowadzi do zależnego od dawki opóźnienia trawienia tych węglowodanów. Hamowanie α-glikozydazy ma charakter odwracalny. W efekcie glukoza wolniej uwalnia się z węglowodanów i wolniej wchłania do krwi, przez co opóźniony i zmniejszony jest poposiłkowy wzrost stężenia glukozy we krwi. Konsekwencje metaboliczne: akarboza nie stymuluje wydzielania insuliny, lecz odciąża komórki beta i pozwala uniknąć kompensacyjnej hiperinsulinemii poposiłkowej. Równoważenie wchłaniania glukozy z jelit zmniejsza dobowe fluktuacje glikemii i obniża jej średnie wartości. Poprawia wrażliwość na insulinę u osób z nieprawidłową tolerancją glukozy oraz u pacjentów z cukrzycą w podeszłym wieku. Leczenie nie prowadzi do zwiększenia masy ciała. Długotrwałe stosowanie nie zmniejsza skuteczności, gdyż α-glukozydazy pozostają wrażliwe na akarbozę w trakcie leczenia.

Cukrzyca insulinoniezależna, gdy sama dieta i wysiłek fizyczny nie zapewniają wystarczającej kontroli glikemii; zwłaszcza u osób otyłych. Stosowanie u dorosłych i młodzieży powyżej 18 lat. Możliwe skojarzenie z metforminą, pochodną sulfonylomocznika lub insuliną.

Dawkowanie indywidualne – skuteczność i tolerancja różnią się między pacjentami, dlatego dawkowanie dostosowuje lekarz do indywidualnego pacjenta. W cukrzycy typu 2 leczenie łączy się z dietą i wysiłkiem fizycznym. Dorośli: dawka początkowa 3 razy 50 mg na dobę (150 mg/dobę). Dla ograniczenia działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego możliwe powolne rozpoczynanie od 1–2 razy 50 mg na dobę (50–100 mg/dobę). Alternatywny schemat stopniowego zwiększania: 50 mg raz na dobę przez 3 dni, następnie 2 razy 50 mg przez 3 dni, 3 razy 50 mg przez 7 dni, potem stopniowo do 3 razy 100 mg na dobę od 4. do 8. tygodnia. Leczenie rozpoczyna się od 50 mg raz na dobę, stopniowo dochodząc do 3 razy 100 mg na dobę w ciągu 3 miesięcy. Zwiększanie dawki: dawki można zwiększać w odstępach 4–8 tygodni przy niewystarczającej odpowiedzi klinicznej, również w późniejszym okresie leczenia. Zwiększanie zależnie od glikemii, a także przy niedostatecznej skuteczności, do 300 mg na dobę. Dawka średnia: 150–300 mg na dobę zależnie od indywidualnych potrzeb. Dawka maksymalna: w wyjątkowych przypadkach zwiększenie do 3 razy 2 tabletki po 100 mg na dobę (600 mg/dobę). Przy utrzymujących się działaniach niepożądanych: mimo ścisłego przestrzegania diety cukrzycowej dawki nie zwiększać, a w razie potrzeby zmniejszyć. Osoby w podeszłym wieku: powyżej 65 lat nie ma konieczności zmiany dawkowania ani częstotliwości stosowania. Dzieci i młodzież: nie ustalono bezpieczeństwa i skuteczności poniżej 18 lat; stosowanie w tej grupie nie jest zalecane. Niewydolność wątroby: nie ma konieczności zmiany dawkowania. Czas leczenia: przeznaczony do ciągłego, długotrwałego leczenia; nie przewiduje się ograniczeń dotyczących długości leczenia. Sposób podania: połykać w całości, popijając niewielką ilością płynu, bezpośrednio przed posiłkiem lub z pierwszym kęsem pokarmu.

Bezwzględne przeciwwskazania: - przewlekła choroba jelit z wyraźnym zaburzeniem trawienia i wchłaniania - nieswoiste zapalenie jelit, owrzodzenie okrężnicy, częściowa niedrożność jelit lub predyspozycja do niedrożności - stany nasilane przez wzmożone gromadzenie gazów jelitowych (zespół Roemhelda, duże przepukliny, zwężenie i owrzodzenie jelita) - ciężka niewydolność nerek (klirens kreatyniny < 25 ml/min) - ciężkie zaburzenia czynności wątroby (np. marskość) - ciąża i okres karmienia piersią Ostrożnie: - wiek poniżej 18 lat (nieustalone bezpieczeństwo i skuteczność) - ryzyko piorunującego zapalenia wątroby i możliwy udział w wieloczynnikowym uszkodzeniu wątroby - bezobjawowe zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych, wymagające monitorowania w pierwszych 6-12 miesiącach leczenia - podejrzenie niedrożności lub podniedrożności jelit (konieczność natychmiastowego przerwania) - stan po resekcji żołądka (szybsze dostarczenie do jelita cienkiego i przyspieszona odpowiedź farmakologiczna) - jednoczesne stosowanie pochodnych sulfonylomocznika, metforminy lub insuliny (ryzyko hipoglikemii, możliwa konieczność korekty dawki)

Nasila działanie innych leków przeciwcukrzycowych, w tym insuliny; może być konieczne zmniejszenie ich dawki. Akarboza może nasilać działanie innych leków przeciwcukrzycowych, w tym insuliny, i konieczne może być zmniejszenie ich dawki. Sama akarboza działa hipoglikemizująco, ale nie wywołuje hipoglikemii; przy skojarzeniu z pochodną sulfonylomocznika, metforminą lub insuliną spadek glikemii do wartości hipoglikemicznych może wymagać zmniejszenia dawki tych leków. Zgłaszano pojedyncze przypadki wstrząsu hipoglikemicznego. W razie ostrej hipoglikemii należy podać glukozę, ponieważ podczas leczenia metabolizm sacharozy do fruktozy i glukozy jest wolniejszy, przez co sacharoza nie nadaje się do szybkiego złagodzenia hipoglikemii. Leki zobojętniające sok żołądkowy, kolestyramina, adsorbenty jelitowe (np. węgiel) oraz produkty zawierające enzymy trawienne (np. amylaza, pankreatyna) mogą wpływać na działanie akarbozy, dlatego należy unikać ich jednoczesnego podawania. Neomycyna może nasilać działanie akarbozy, co może wymagać zmniejszenia jej dawki. Jednoczesne podanie doustnej neomycyny może nasilać obniżenie poposiłkowej glikemii oraz zwiększać częstość i nasilenie żołądkowo-jelitowych działań niepożądanych; przy ciężkich objawach można rozważyć czasowe zmniejszenie dawki akarbozy. Digoksyna – w pojedynczych przypadkach akarboza może wpływać na biodostępność digoksyny, co powoduje konieczność dostosowania dawki digoksyny. Leki wywołujące hiperglikemię – tiazydy i inne leki moczopędne, kortykosteroidy, fenotiazyny, hormony tarczycy, estrogeny, doustne środki antykoncepcyjne, fenytoina, kwas nikotynowy, blokery kanału wapniowego i izoniazyd mogą powodować hiperglikemię, która może osłabiać farmakodynamiczne działanie akarbozy. Przy dołączeniu którejkolwiek z tych substancji lub przy rozważaniu leczenia akarbozą u pacjentów już je otrzymujących należy ściśle monitorować poziom glukozy we krwi. Sacharoza i pokarmy zawierające sacharozę – często powodują dyskomfort w jamie brzusznej, a nawet biegunkę w wyniku zwiększonej fermentacji węglowodanów w okrężnicy podczas leczenia akarbozą. Nie zaobserwowano interakcji z dimetykonem (symetykonem).

Przewód pokarmowy: najczęściej zaburzenia żołądkowo-jelitowe – zwłaszcza wzdęcia z oddawaniem gazów, wynikające z bakteryjnego rozkładu niewchłoniętych węglowodanów w jelicie grubym; ponadto rozdęcie brzucha, biegunka i ból brzucha. Wg klasyfikacji częstości: bardzo często gazy, burczenie w brzuchu, wzdęcie brzucha; często biegunka oraz bóle żołądkowo-jelitowe i brzucha; niezbyt często nudności, wymioty, niestrawność; z częstością nieznaną podniedrożność/niedrożność jelit, zaparcie oraz odma pęcherzykowa jelit. Biegunka, bóle żołądkowo-jelitowe i brzucha mogą wystąpić po spożyciu żywności zawierającej sacharozę. Wątroba: niezbyt często wzrost aktywności aminotransferaz, rzadko żółtaczka, z częstością nieznaną zapalenie wątroby. Rzadko obserwowano klinicznie istotne, nieprawidłowe wyniki testów czynności wątroby (trzykrotnie powyżej górnej granicy normy) u pacjentów leczonych zalecaną dawką dobową od 150 mg do 300 mg akarbozy na dobę; nieprawidłowe wartości mogą być przemijające podczas leczenia. Po wprowadzeniu do obrotu zgłaszano przypadki zaburzeń wątroby, nieprawidłowej czynności wątroby i uszkodzenia wątroby, zwłaszcza z Japonii. W Japonii odnotowano pojedyncze przypadki nagłego zapalenia wątroby ze skutkiem śmiertelnym; nie jest jasne, czy są one wynikiem przyjmowania akarbozy. Może wystąpić uszkodzenie wątroby wymagające zmniejszenia dawki lub odstawienia leku. Krew i układ chłonny: z częstością nieznaną małopłytkowość. Układ odpornościowy i skóra: z częstością nieznaną nadwrażliwość na lek oraz nadwrażliwość (wysypka, rumień, wykwit, pokrzywka), a także ostra uogólniona osutka krostkowa. Zaburzenia naczyniowe: rzadko obrzęk.

Ciąża: przeciwwskazana z powodu braku wystarczających danych z kontrolowanych badań klinicznych dotyczących bezpieczeństwa stosowania. W badaniach na zwierzętach nie wykazano bezpośredniego ani pośredniego szkodliwego wpływu na reprodukcję. U kobiet ciężarnych z cukrzycą zalecane jest stosowanie insuliny. Laktacja: przeciwwskazany – nie zaleca się. Po podaniu akarbozy znakowanej radioaktywnie karmiącym samicom szczura stwierdzono niewielką ilość substancji w mleku; jak dotąd nie odnotowano podobnych obserwacji u ludzi. Ze względu na to, że nie można wykluczyć działania akarbozy przenikającej do mleka na organizm dziecka, nie należy jej stosować w okresie karmienia piersią. Płodność: w badaniach na zwierzętach nie obserwowano zaburzeń płodności.

W monoterapii nie powoduje hipoglikemii, a zatem nie wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Leczenie skojarzone z sulfonylomocznikiem, metforminą lub insuliną może prowadzić do hipoglikemii.

Po podaniu doustnym większość niezmienionej, czynnej substancji pozostaje w świetle przewodu pokarmowego, gdzie wywiera działanie farmakologiczne, a następnie ulega rozkładowi przez enzymy jelitowe i florę bakteryjną. Ostatecznie ok. 35% dawki wchłania się w postaci metabolitów; wydalanie następuje z moczem i kałem. Wchłanianie: ok. 35% całkowitej radioaktywności (suma substancji hamującej i produktów rozpadu) wydala się drogą nerkową w ciągu 96 godz., co odpowiada szacunkowemu stopniowi wchłaniania. Stężenie całkowitej radioaktywności w osoczu ma przebieg dwufazowy: pierwszy szczyt (śr. stężenie akarbozy 52,2 ± 15,7 µg/l po 1,1 ± 0,3 godz.) pokrywa się ze szczytem stężenia związku czynnego (49,5 ± 26,9 µg/l po 2,1 ± 1,6 godz.), drugi szczyt wynosi śr. 586,3 ± 282,7 µg/l i występuje po 20,7 ± 5,2 godz. Maksymalne stężenie substancji czynnej jest 10–20 razy mniejsze niż całkowitej radioaktywności; drugi, wyższy szczyt po 14–24 godz. wynika z wchłaniania produktów rozkładu bakteryjnego z dalszych części jelita. Dystrybucja: pozorna objętość dystrybucji 0,32 l/kg mc. (obliczona po podaniu dożylnym 0,4 mg/kg mc.). Biodostępność: 1–2%; ta wyjątkowo niska dostępność substancji czynnej jest zamierzona (działanie miejscowe w jelicie) i nie wpływa na działanie terapeutyczne. Eliminacja: okres półtrwania substancji czynnej w osoczu 3,7 ± 2,7 godz. dla fazy dystrybucji oraz 9,6 ± 4,4 godz. dla fazy eliminacji. Z moczem wydala się 1,7% dawki, a 51% z kałem w ciągu 96 godz. Zaburzenia czynności wątroby: możliwa hepatotoksyczność, mogąca wymagać zmniejszenia dawki lub odstawienia.