Alfakalcydol

Analog witaminy D; należy do grupy witamina D i analogi (kod ATC A11CC03). Chemicznie 1α-hydroksycholekalcyferol (1α-OHD3), pochodna hydroksylowana w pozycji 1. Cholekalcyferol (witamina D3) ulega w organizmie przekształceniu do aktywnego metabolitu – kalcytriolu (hormonu D) – w wyniku hydroksylacji w pozycji 25 (w wątrobie) oraz w pozycji 1 (w nerce). Ponieważ alfakalcydol jest już hydroksylowany w pozycji 1, do przekształcenia go w kalcytriol wystarcza sama hydroksylacja wątrobowa. Ma to znaczenie u osób z upośledzoną czynnością nerek, u których hydroksylacja nerkowa jest niemożliwa lub utrudniona. Kalcytriol jako regulator gospodarki wapniowej: obok parathormonu i kalcytoniny stanowi podstawowy czynnik regulujący przemianę wapnia w organizmie. Przy odpowiedniej podaży wapnia nasila wbudowywanie tego pierwiastka w strukturę tkanki kostnej. Receptor dla aktywnej postaci witaminy D obecny jest w komórkach wielu tkanek, przy czym głównymi narządami docelowymi są jelita, kości i nerki. Mechanizm zwiększania kalcemii: nasilenie syntezy białka transportującego wapń ze światła przewodu pokarmowego do krwi (CaBP, białko wiążące wapń) oraz zwiększenie resorpcji zwrotnej wapnia w kanalikach nerkowych.

Bezwzględne przeciwwskazania: - uczulenie na orzeszki ziemne lub soję - hiperkalcemia lub zwapnienia przerzutowe - hiperfosfatemia, z wyjątkiem towarzyszącej niedoczynności przytarczyc - hipermagnezemia - samoistna hiperkalciuria - osteomalacja po zatruciu glinem - przedawkowanie lub zatrucie witaminą D - wapniowa kamica nerkowa - ciężkie zaburzenie czynności wątroby Ostrożnie: - niewydolność nerek, trzeciorzędowa nadczynność przytarczyc oraz regularna hemodializa (szczególna podatność na hiperkalcemię) - podeszły wiek (możliwa konieczność mniejszych dawek) - leczenie glikozydami nasercowymi, np. naparstnicą (ryzyko zaburzeń rytmu serca w razie hiperkalcemii) - dieta o niskiej zawartości wapnia (możliwa obniżona reakcja na lek)

Glikozydy nasercowe: alfakalcydol, podwyższając stężenie wapnia w osoczu, nasila toksyczność glikozydów nasercowych i zwiększa ryzyko ich przedawkowania. Diuretyki tiazydowe i preparaty wapnia: moczopędne leki tiazydowe, a także leki zawierające wapń przyjmowane systematycznie w dawce dobowej powyżej 1,5 g nasilają ryzyko hiperkalcemii. Leki zobojętniające i dieta mleczna: leki zobojętniające oraz regularne spożywanie dużej ilości produktów mlecznych może doprowadzić do powstania zespołu mleczno-alkalicznego, a w połączeniu z alfakalcydolem do hiperkalcemii. Leki zobojętniające zawierające magnez: alfakalcydol zwiększa wchłanianie magnezu – stosowany równocześnie z lekami zobojętniającymi sok żołądkowy zawierającymi sole magnezu, może powodować hipermagnezemię. Estrogeny: leki zawierające estrogeny mogą nasilać działanie alfakalcydolu. Leki przeciwdrgawkowe: pochodne hydantoiny (np. fenytoina), barbiturany, prymidon oraz inne leki przeciwdrgawkowe przyspieszają rozkład witaminy D w wątrobie i mogą osłabiać działanie alfakalcydolu. Glikokortykosteroidy: obniżają efektywność działania alfakalcydolu. Salicylany: osłabiają działanie alfakalcydolu. Środki zaburzające wchłanianie jelitowe: kolestyramina, kolestypol oraz olej parafinowy mogą zaburzać wchłanianie alfakalcydolu w jelicie.

Działania niepożądane witaminy D i jej pochodnych związane są zasadniczo z przedawkowaniem. Zaburzenia metabolizmu (częstość nieznana): hiperkalcemia, hiperfosfatemia (szczególnie u pacjentów z niewydolnością nerek). Zaburzenia układu immunologicznego (częstość nieznana): reakcje nadwrażliwości, m.in. nadwrażliwość u pacjentów z astmą, podrażnienie skóry, kontaktowe zapalenie skóry, podrażnienie spojówek. Zaburzenia układu nerwowego (częstość nieznana): ból głowy, zawroty głowy, splątanie (jako wynik hiperkalcemii). Zaburzenia serca (częstość nieznana): zaburzenia rytmu serca (związane z hiperkalcemią). Zaburzenia żołądka i jelit (częstość nieznana): biegunka, zaparcia, nudności, wymioty, suchość w jamie ustnej, wzmożone pragnienie, podrażnienie błon śluzowych, w tym śluzówki żołądka, metaliczny posmak w ustach (jako wynik hiperkalcemii). Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej (częstość nieznana): świąd, wysypka, pokrzywka. Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe (częstość nieznana): bóle mięśni, bóle kości (związane z hiperkalcemią). Zaburzenia nerek i dróg moczowych (częstość nieznana): hiperkalciuria, wielomocz, nefrokalcynoza, zwapnienia ektopowe oraz zaburzenie czynności nerek (jako wynik hiperkalcemii). Zaburzenia ogólne (częstość nieznana): zmęczenie (związane z hiperkalcemią).

Brak systematycznych badań wpływu na ciążę i rozwój płodu u ludzi; dane z badań na zwierzętach dotyczące przebiegu ciąży, rozwoju zarodka/płodu, porodu i rozwoju pourodzeniowego są niewystarczające. Potencjalne zagrożenie dla człowieka nie jest znane. Z uwagi na to, że hiperkalcemia w ciąży może wywoływać wrodzone wady u potomstwa, stosowanie w okresie ciąży dopuszczalne wyłącznie w przypadku bezwzględnej konieczności. Laktacja: przeciwwskazany – alfakalcydol może zwiększać stężenie swojego aktywnego metabolitu – kalcytriolu – w mleku kobiecym. Ze względu na możliwy wpływ podwyższonego kalcytriolu na gospodarkę wapniową dziecka, karmienie piersią stanowi wskazanie do przerwania stosowania. Płodność: brak dostępnych danych dotyczących wpływu na płodność.

Brak danych wskazujących, by alfakalcydol niekorzystnie wpływał na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn.

Wchłanianie z przewodu pokarmowego niemal całkowite, bliskie 100%. Do kalcytriolu przekształca się średnio ok. 50% dawki; aktywność 25-hydroksylazy hepatocytów zależy od stężenia substratu (alfakalcydolu), białka wiążącego witaminę D (DBP) oraz produktu przemiany (kalcytriolu). Synteza kalcytriolu nasilana przez niskie stężenie wapnia w surowicy i wysokie stężenie parathormonu. Metabolizm: kalcytriol pojawia się w osoczu już 25 min po podaniu, krążąc w postaci związanej z białkiem DBP. Okres półtrwania kalcytriolu w osoczu 3–5 h, co jednak nie odzwierciedla ubytku związku z organizmu, gdyż większość metabolitu występuje wewnątrzkomórkowo w połączeniu z receptorem. Okres połowicznej eliminacji odpowiadający zanikowi aktywności biologicznej ok. 36 h; zarówno alfakalcydol, jak i kalcytriol metabolizowane głównie w wątrobie. Eliminacja: kilka nieczynnych metabolitów wydalanych w ok. 13% z moczem, w pozostałej części z kałem. Grupy szczególne: eliminacja zwolniona u dializowanych – w dializie otrzewnowej okres połowicznej eliminacji kalcytriolu może przekraczać 100 h. Toksyczność: dzięki mechanizmom regulacyjnym ryzyko przedawkowania mniejsze niż przy kalcytriolu, jednak toksyczność alfakalcydolu 2–3-krotnie większa niż kalcytriolu.