Cefamandol

Cefalosporyna II generacji, półsyntetyczna, o szerokim spektrum przeciwbakteryjnym; antybiotyk beta-laktamowy stosowany w zakażeniach wywołanych przez wrażliwe bakterie oraz w profilaktyce zakażeń chirurgicznych. Działa bakteriobójczo. Mechanizm polega na hamowaniu biosyntezy ściany komórkowej bakterii – blokowanie aktywności transpeptydazy hamuje tworzenie wiązań między pentapeptydami mukopolisacharydu ściany komórkowej, a następnie, wskutek aktywacji hydrolaz komórkowych, dochodzi do lizy komórki bakteryjnej. Spektrum: w porównaniu z cefalotyną działa podobnie lub słabiej na Gram-dodatnie gronkowce i paciorkowce, natomiast wykazuje oporność na niektóre beta-laktamazy wytwarzane przez bakterie Gram-ujemne. Charakteryzuje się dużą opornością na działanie beta-laktamaz plazmidowych, w tym penicylinaz gronkowcowych. Bardziej aktywny niż cefalotyna wobec wielu Enterobacteriaceae, w tym niektórych szczepów Enterobacter, Escherichia coli, Klebsiella, Salmonella oraz niektórych Proteus spp. W trakcie leczenia cefamandolem u niektórych gatunków, zwłaszcza Enterobacter, może pojawić się oporność na cefamandol i inne beta-laktamy. Wysoka aktywność in vitro wobec Haemophilus influenzae, choć w przypadku szczepów wytwarzających beta-laktamazy opisywano efekt inokulum. Podobnie jak cefalotyna, większość szczepów Bacteroides fragilis oraz Pseudomonas spp. jest oporna.

Zakażenia wywołane przez wrażliwe drobnoustroje: dolnych dróg oddechowych; układu moczowego; zapalenie otrzewnej; posocznica; skóry i tkanek miękkich; kości i stawów. Profilaktyka: zapobieganie zakażeniom okołooperacyjnym.

Dorośli: dożylnie lub domięśniowo 500 mg do 1 g co 4 do 8 godzin; w ciężkich zakażeniach 2 g co 4 godziny, maksymalnie do 12 g na dobę. Niemowlęta i dzieci: 50 do 100 mg/kg mc. na dobę w dawkach podzielonych co 4 do 8 godzin; w ciężkich zakażeniach do 150 mg/kg mc. na dobę, nie przekraczając dawki maksymalnej dla dorosłych. Profilaktyka okołooperacyjna – dorośli: 1 do 2 g dożylnie lub domięśniowo 30 minut do 1 godziny przed zabiegiem, następnie 1 do 2 g co 6 godzin przez 24 do 48 godzin. Dzieci: 50 do 100 mg/kg mc. na dobę w dawkach podzielonych co 4 do 8 godzin. Zaburzenia czynności nerek – dawkowanie wg klirensu kreatyniny (ciężkie zakażenia / dawka maksymalna): >80 ml/min: 1 do 2 g co 6 godz. / 2 g co 4 godz.; 80–50 ml/min: 750 mg do 1,5 g co 6 godz. / 1,5 g co 4 godz. lub 2 g co 6 godz.; 50–25 ml/min: 750 mg do 1,5 g co 8 godz. / 1,5 g co 6 godz. lub 2 g co 8 godz.; 25–10 ml/min: 500 mg do 1 g co 8 godz. / 1 g co 6 godz. lub 1,25 g co 8 godz.; poniżej: 500 mg co 8 godz. lub 750 mg co 12 godz. Czas leczenia: zależny od ciężkości i rodzaju zakażenia; podawanie należy kontynuować przez co najmniej 2–3 dni po ustąpieniu objawów. W zakażeniach paciorkowcami grupy A leczenie prowadzi się przynajmniej przez 10 dni, aby zapobiec gorączce reumatycznej lub kłębuszkowemu zapaleniu nerek. W przewlekłych zakażeniach układu moczowego konieczna częsta kontrola bakteriologiczna i kliniczna, nawet przez kilka miesięcy po zakończeniu leczenia. W przewlekłych zakażeniach podawanie może trwać kilka tygodni. Nie stosować dawek mniejszych od zalecanych. Sposób podania: domięśniowo głęboko do dużych mięśni (np. pośladkowy, boczna część uda) w celu zmniejszenia bólu; przed wstrzyknięciem wykonać aspirację, aby upewnić się, że igła nie jest w naczyniu. Dożylnie: powolne wstrzyknięcie do żyły przez około 3 do 5 minut lub infuzja dożylna. Przy leczeniu skojarzonym z aminoglikozydami każdy antybiotyk wstrzykiwać w inne miejsce; nie mieszać cefamandolu z aminoglikozydem w tym samym pojemniku z płynem do infuzji.

Bezwzględne przeciwwskazania: - nadwrażliwość na penicyliny lub inne cefalosporyny - jednoczesne stosowanie środków hamujących perystaltykę w przebiegu rzekomobłoniastego zapalenia okrężnicy - wcześniaki i noworodki do końca 1. miesiąca życia (nieustalone bezpieczeństwo) Ostrożnie: - skaza alergiczna, zwłaszcza przy podaniu dożylnym (szybszy i cięższy przebieg reakcji nadwrażliwości) - astma oskrzelowa oraz inne reakcje nadwrażliwości w wywiadzie - ciężkie zakażenia leczone maksymalnymi dawkami (kontrola czynności nerek) - choroby przewodu pokarmowego w wywiadzie, szczególnie zapalenie okrężnicy - pacjenci w podeszłym wieku, osłabieni lub z niedoborem witaminy K (ryzyko hipoprotrombinemii z krwawieniem) - niemowlęta, zwłaszcza między 1. a 6. miesiącem życia

Probenecyd hamuje wydzielanie kanalikowe cefamandolu, zmniejsza wydalanie antybiotyku przez kanaliki nerkowe, co prowadzi do zwiększenia stężenia i wydłuża okres półtrwania cefamandolu w surowicy. Aminoglikozydy: podawanie cefalosporyn razem z antybiotykami aminoglikozydowymi może wywołać objawy nefrotoksyczności. W razie skojarzenia z aminoglikozydem oba leki należy podawać oddzielnie. Alkohol – reakcja disulfiramopodobna: u kilku pacjentów po wypiciu alkoholu obserwowano nudności, wymioty, zaburzenia naczynioruchowe z hipotonią i rozszerzeniem obwodowych naczyń krwionośnych. W badaniach na zwierzętach laboratoryjnych wykazano, że cefamandol hamuje dehydrogenazę alkoholową, co przy jednoczesnym spożywaniu alkoholu prowadzi do kumulacji aldehydu octowego. Reakcję przypisuje się łańcuchowi bocznemu N-metylotiotetrazolowemu; alkoholu należy unikać w trakcie leczenia oraz przez co najmniej kilka dni po jego zakończeniu. Interakcje możliwe także z preparatami zawierającymi znaczące ilości alkoholu. Doustne antykoagulanty: cefalosporyny z łańcuchem bocznym N-metylotiotetrazolowym, w tym cefamandol, mogą nasilać odpowiedź hipoprotrombinemiczną na leki przeciwzakrzepowe. Interferencja z badaniami laboratoryjnymi: możliwe fałszywie dodatnie wyniki redukcyjnych testów na oznaczanie glukozy w moczu – w takich przypadkach zaleca się metody enzymatyczne.

Reakcje nadwrażliwości: bardzo rzadko gorączka, eozynofilia i wstrząs anafilaktyczny; o nieznanej częstości wysypki plamisto-grudkowe, świąd, pokrzywka, zespół Stevensa-Johnsona oraz świąd w okolicy narządów płciowych i odbytu. Zaburzenia krwi: rzadko małopłytkowość i neutropenia, zwłaszcza u pacjentów długotrwale leczonych. Cefalosporyny z łańcuchem bocznym N-metylotiotetrazolowym, w tym cefamandol, mogą wywoływać zaburzenia krzepnięcia związane z hipoprotrombinemią i (lub) zaburzeniami czynności płytek krwi. Zakażenia: rzadko grzybica skóry i błon śluzowych. Zaburzenia żołądkowo-jelitowe: rzadko nudności, wymioty oraz rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego. Zaburzenia wątroby: rzadko przemijające zapalenie wątroby i żółtaczka cholestatyczna; o nieznanej częstości niewielkie, przemijające zwiększenie aktywności aminotransferazy asparaginianowej i alaninowej oraz fosfatazy alkalicznej. Zaburzenia nerek: o nieznanej częstości zmniejszony klirens kreatyniny (obserwowany u pacjentów z niewydolnością nerek w wywiadzie), przemijające zwiększenie stężenia mocznika w surowicy (częściej u osób w wieku powyżej 50 lat) oraz nieznaczne zwiększenie stężenia kreatyniny w surowicy. Reakcje w miejscu podania: niezbyt często ból w miejscu podania domięśniowego; rzadko zakrzepowe zapalenie żył i ból po podaniu dożylnym. Badania diagnostyczne: o nieznanej częstości fałszywie dodatni odczyn Coombsa.

Brak odpowiednio licznych, dobrze kontrolowanych badań u kobiet w ciąży; stosowanie dopuszczalne jedynie w razie zdecydowanej konieczności. W badaniach na szczurach nie stwierdzono działania teratogennego, wpływu na płodność ani uszkodzenia płodu. Podczas karmienia piersią wymagana ostrożność.

Brak danych wskazujących na niekorzystny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn.

Wchłanianie z przewodu pokarmowego znikome; podawany domięśniowo lub dożylnie, zwykle w postaci nafamandolu (nafate), który in vivo ulega szybkiej hydrolizie z uwolnieniem cefamandolu. Stężenia po podaniu domięśniowym: po dawce 500 mg lub 1 g stężenie w surowicy po ok. 1 godzinie wynosi odpowiednio 13–15 µg/ml i 20–35 µg/ml. Po podaniu dożylnym: we wstrzyknięciu trwającym 3–5 minut, w dawce 1 g, 2 g lub 3 g stężenie po 10 minutach wynosiło odpowiednio 139 µg/ml, 240 µg/ml i 533 µg/ml, a po 4 godzinach utrzymywało się na poziomie odpowiednio 0,8 µg/ml, 2,2 µg/ml i 2,9 µg/ml. Nie stwierdzono kumulacji w organizmie. Wiązanie z białkami osocza ok. 70%. Okres półtrwania: po podaniu dożylnym 32 minuty, po domięśniowym 60 minut. Dystrybucja: dobrze przenika do wydzieliny drzewa oskrzelowego, płynu opłucnowego, żółci, kości, krwi płodowej; źle przenika do płynu mózgowo-rdzeniowego. Przenikanie do OUN: dyfunduje do płynu mózgowo-rdzeniowego przy zapaleniu opon, ale stężenia są nieprzewidywalne. Stężenia terapeutyczne osiągane w żółci. Wykrywany w mleku kobiecym. Eliminacja: wydalany przez nerki w 65–85% w ciągu pierwszych 8 godzin, osiągając wysokie stężenie w moczu; eliminowany w postaci niezmienionej. Szybko wydalany w postaci niezmienionej drogą przesączania kłębuszkowego i wydzielania kanalikowego. Stężenia w moczu: po wielokrotnym podaniu domięśniowym 500 mg lub 1 g średnio odpowiednio 254 µg/ml i 1375 µg/ml, a po podaniu dożylnym 1 g lub 2 g odpowiednio 750 µg/ml i 1380 µg/ml. Niewydolność nerek: okres półtrwania wydłuża się do 8–24 godzin. Dawki należy zmniejszyć; po dawce początkowej 1–2 g zalecane dawki podtrzymujące w zależności od klirensu kreatyniny (CC): CC 50–80 ml/min: 0,75–2 g co 6 h; CC 25–50 ml/min: 0,75–2 g co 8 h; CC 10–25 ml/min: 0,5–1,25 g co 8 h; CC 2–10 ml/min: 0,5–1 g co 12 h; CC poniżej 2 ml/min: 0,25–0,75 g co 12 h. Usuwalność w dializie: w pewnym stopniu usuwany podczas hemodializy. Interakcja na poziomie eliminacji nerkowej: probenecyd konkuruje o wydzielanie kanalikowe z cefamandolem, prowadząc do wyższych i przedłużonych stężeń cefamandolu w osoczu.