Chlorpromazyny chlorowodorek

Pochodna fenotiazyny; należy do leków przeciwpsychotycznych (kod ATC N05AA01). Wykazuje działanie przeciwpsychotyczne i przeciwwymiotne, w mniejszym stopniu hipotensyjne oraz uspokajające. Mechanizm przeciwpsychotyczny: blokowanie receptorów dopaminergicznych. Ponadto hamuje receptory alfa-1-adrenergiczne oraz zmniejsza uwalnianie hormonów podwzgórzowych i przysadkowych – prolaktyny, hormonu wzrostu i ACTH. Działanie przeciwwymiotne: wiązane głównie z blokowaniem nerwu błędnego.

Schizofrenia oraz inne psychozy, zwłaszcza o typie paranoidalnym; stany maniakalne i hipomaniakalne. Doraźnie, w krótkotrwałym leczeniu wspomagającym: stany lękowe, pobudzenie psychoruchowe oraz gwałtowne lub niebezpieczne zachowania impulsywne. Schizofrenia dziecięca i autyzm. Nudności i wymioty – gdy inne leki są nieskuteczne lub niedostępne. Czkawka oporna na leczenie.

Bezwzględne przeciwwskazania: - zahamowanie czynności szpiku kostnego - niewydolność nerek lub wątroby - choroba Parkinsona - padaczka - niedoczynność tarczycy - niewydolność serca - guz chromochłonny rdzenia nadnerczy - myasthenia gravis - przerost gruczołu krokowego - nadwrażliwość na fenotiazynę - agranulocytoza - jaskra wąskiego kąta przesączania Ostrożnie: - u pacjentów w podeszłym wieku, zwłaszcza narażonych na wysokie lub niskie temperatury - u pacjentów z drgawkami w wywiadzie z uwagi na obniżanie progu drgawkowego przez pochodne fenotiazyny - u pacjentów z czynnikami predysponującymi do arytmii komorowych, np. chorobami serca, hipokaliemią, hipokalcemią, hipomagnezemią, głodzeniem, nadużywaniem alkoholu lub jednoczesnym leczeniem innymi lekami wydłużającymi odstęp QT - przy odwodnieniu i chorobach organicznych mózgu, predysponujących do złośliwego zespołu neuroleptycznego - gdy głównym objawem chorobowym jest depresja, nie należy stosować wyłącznie tej substancji

Nasilenie hamującego wpływu na o.u.n.: alkohol, barbiturany oraz leki uspokajające potęgują depresyjne działanie chloropromazyny na ośrodkowy układ nerwowy, z ryzykiem depresji oddechowej. Działanie przeciwcholinergiczne: leki przeciwcholinergiczne mogą osłabiać działanie przeciwpsychotyczne chloropromazyny, a jej własny słaby efekt przeciwcholinergiczny może być nasilany przez inne leki o tym działaniu, prowadząc do zaparć i uderzeń gorąca. Wchłanianie: leki alkalizujące, sole litu oraz leki stosowane w chorobie Parkinsona zmniejszają wchłanianie neuroleptyków. Antagonizm farmakologiczny: amfetamina, lewodopa, klonidyna, guanetydyna i adrenalina działają antagonistycznie wobec chloropromazyny. Ze względu na antagonizm neuroleptyków wobec leków dopaminergicznych objawy pozapiramidowe wywołane neuroleptykami należy leczyć przeciwcholinergicznymi lekami przeciwparkinsonowskimi. Nie należy podawać adrenaliny po przedawkowaniu. Leki przeciwcukrzycowe: duże dawki zmniejszają działanie leków hipoglikemizujących, co wymaga zwiększenia ich dawki; jednoczesne stosowanie z alkoholem, guanetydyną i lekami hipoglikemizującymi może dawać niepożądane interakcje kliniczne. Leki hipotensyjne: chloropromazyna może nasilać działanie hipotensyjne leków obniżających ciśnienie krwi, np. alfa-adrenolityków. Stężenia innych leków: powoduje zwiększenie lub zmniejszenie stężenia w osoczu propranololu i fenobarbitalu, jednak bez uchwytnego efektu klinicznego. Ryzyko sercowe: zwiększone ryzyko arytmii przy jednoczesnym stosowaniu z lekami wydłużającymi odstęp QT, np. niektórymi lekami przeciwarytmicznymi, przeciwdepresyjnymi i innymi przeciwpsychotycznymi. Ryzyko hematologiczne: zwiększone ryzyko agranulocytozy w skojarzeniu z lekami mielosupresyjnymi, takimi jak karbamazepina, niektóre antybiotyki i leki cytotoksyczne. Lit: u pacjentów leczonych jednocześnie neuroleptykami i preparatami litu mogą wystąpić efekty neurotoksyczne. Deferoksamina: po jednoczesnym podaniu deferoksaminy i prochloroperazyny obserwowano przemijającą encefalopatię metaboliczną z utratą świadomości trwającą 48–72 h; ze względu na podobne właściwości farmakologiczne objawy te są możliwe również przy chloropromazynie.

Najczęstsze są zaburzenia neurologiczne. Ostre reakcje dystoniczne i dyskinezy, zwykle przemijające, częściej u dzieci i młodzieży w pierwszych czterech dniach leczenia lub po zwiększeniu dawki; akatyzja typowo po dużej dawce początkowej; parkinsonizm częściej u dorosłych i osób starszych, zwykle po tygodniach lub miesiącach terapii. Parkinsonizm objawia się drżeniem, sztywnością i akinezją; dyskinezy późne po długotrwałym podawaniu dużych dawek, mogące utrzymywać się nawet po odstawieniu. Ponadto bezsenność; pobudzenie. Krew i układ chłonny: niewielka leukopenia u 30% pacjentów przyjmujących duże dawki przez dłuższy czas. Rzadko agranulocytoza, niezależna od dawki. Reakcje nadwrażliwości: obrzęk naczynioruchowy, skurcz oskrzeli i pokrzywka, rzadko wstrząs anafilaktyczny. Bardzo rzadko toczeń rumieniowaty układowy. Zaburzenia endokrynologiczne: hiperprolaktynemia z mlekotokiem, ginekomastią, brakiem miesiączki i impotencją. Narząd wzroku i skóra: zmiany oczne oraz szaro-fioletowo-różowe zabarwienie odsłoniętej skóry, głównie u kobiet stosujących lek nieprzerwanie przez 4 do 8 lat. Serce: arytmie, w tym przedsionkowe, blok przedsionkowo-komorowy, częstoskurcz komorowy i migotanie komór, prawdopodobnie zależne od dawki. Niewielkie zmiany w EKG: wydłużenie odstępu QT, obniżenie odcinka ST, zmiany załamków U i T. Naczynia: niedociśnienie, zwykle ortostatyczne, zwłaszcza u osób w podeszłym wieku lub z hipowolemią; bardziej prawdopodobne po podaniu domięśniowym. Przewód pokarmowy: suchość błony śluzowej jamy ustnej. Układ oddechowy: depresja oddechowa u osób wrażliwych; zmniejszenie drożności nosa. Wątroba i drogi żółciowe: u niewielkiego odsetka pacjentów przejściowa żółtaczka o charakterze cholestatycznym, związana z zaleganiem skrzepliny żółciowej; objawem ostrzegawczym bywa nagła gorączka po tygodniu do trzech tygodni od rozpoczęcia leczenia. Towarzysząca eozynofilia wskazuje na podłoże alergiczne. Rzadko uszkodzenie wątroby, czasem śmiertelne. Skóra: rzadko alergia kontaktowa przy częstym kontakcie z lekiem. Różnego rodzaju wysypki skórne. Fotowrażliwość u pacjentów przyjmujących duże dawki podczas słonecznej pogody. Układ rozrodczy: rzadko priapizm. Zaburzenia ogólne: złośliwy zespół neuroleptyczny (hipertermia, sztywność, zaburzenia autonomiczne, zaburzenia świadomości).

Brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa u kobiet w ciąży; w badaniach na zwierzętach wykazano szkodliwy wpływ na ciążę. Stosowanie w ciąży dopuszczalne jedynie wówczas, gdy spodziewana korzyść dla matki przewyższa potencjalne ryzyko dla płodu. Może wydłużać akcję porodową – zaleca się wstrzymanie podawania do czasu rozwarcia szyjki macicy na 3–4 cm. U płodu może wywołać apatię lub paradoksalną nadpobudliwość oraz drgawki. U noworodka możliwa niższa punktacja w skali Apgar. Przenika do mleka kobiecego, dlatego karmienie piersią w trakcie leczenia jest przeciwwskazane.

W pierwszych dniach stosowania wywołuje senność. Obowiązuje bezwzględny zakaz prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn.

Po podaniu doustnym szybko wchłania się z przewodu pokarmowego i jest dobrze rozprowadzany w organizmie, osiągając maksymalne stężenie we krwi w ciągu 1 godziny. W znacznym stopniu wiąże się z białkami osocza. Metabolizowany w wątrobie, wydalany z moczem i żółcią. Stężenie związku macierzystego we krwi zmniejsza się szybko, natomiast metabolity są wydalane powoli. Łatwo przenika przez łożysko; niewielkie ilości wykrywane także w mleku kobiecym. U dzieci wymagana dawka na kg mc. jest mniejsza niż u dorosłych.