Chlorprotyksenu chlorowodorek

Pochodna tioksantenu, należy do leków psycholeptycznych; budowa zbliżona do pochodnych fenotiazyny. Działanie przeciwpsychotyczne wynika z blokowania postsynaptycznych receptorów dopaminergicznych w mózgu, a także z blokady receptorów alfa-adrenergicznych oraz hamowania uwalniania większości hormonów podwzgórza i przysadki. Podwyższa stężenie prolaktyny wskutek zablokowania prolaktynostatyny (PIF) – czynnika hamującego uwalnianie prolaktyny z przysadki. W odróżnieniu od innych pochodnych tioksantenu wykazuje wyraźne działanie sedatywne poprzez hamowanie bodźców docierających do układu siatkowatego pnia mózgu; działa też przeciwwymiotnie, hamując chemoreceptory w rdzeniu kręgowym.

Psychozy endogenne i organiczne przebiegające z pobudzeniem ruchowym i agresywnością; niepokój i bezsenność w przebiegu nerwic oraz zaburzeń psychosomatycznych; psychozy alkoholowe. W chirurgii: premedykacja – uspokojenie pacjenta i ograniczenie reakcji neurowegetatywnych oraz zapobieganie wymiotom pooperacyjnym.

Dawkowanie ustalane indywidualnie, zależnie od wskazań i tolerancji pacjenta. Nerwice: zazwyczaj 15 mg od 1 do 3 razy na dobę. Zaburzenia psychotyczne: zazwyczaj 50 mg do 100 mg od 2 do 4 razy na dobę; dawkę dobową dzielić tak, aby większą dawkę podawać przed snem. Premedykacja: dawkowanie ustala lekarz indywidualnie dla każdego pacjenta. Dzieci i młodzież: nie zaleca się stosowania u dzieci i młodzieży w wieku poniżej 18 lat ze względu na brak dobrze kontrolowanych badań. Droga podania: doustnie; tabletki przyjmować z posiłkiem i połykać w całości, popijając szklanką wody lub mleka, aby uniknąć podrażnienia żołądka.

Bezwzględne przeciwwskazania: - nadwrażliwość na pochodne tioksantenu - zapaść krążeniowa oraz zaburzenia świadomości o dowolnej etiologii, w tym zatrucie alkoholem, barbituranami lub opioidami, śpiączka - istotna klinicznie choroba sercowo-naczyniowa w wywiadzie, m.in. bradykardia poniżej 50/min, świeży zawał serca, zdekompensowana niewydolność serca, przerost mięśnia sercowego, arytmie leczone lekami przeciwarytmicznymi klasy IA i III - torsade de pointes w wywiadzie - wrodzone lub nabyte wydłużenie odstępu QT (QTc powyżej 450 ms u mężczyzn i powyżej 470 ms u kobiet) - jednoczesne stosowanie leków wydłużających odstęp QT - niewyrównana hipokaliemia lub niewyrównany niedobór magnezu Ostrożnie: - płytka przednia komora oka i wąski kąt przesączania (ryzyko napadu ostrej jaskry wskutek rozszerzenia źrenic) - choroba sercowo-naczyniowa w wywiadzie lub wydłużony odstęp QT w wywiadzie - organiczne uszkodzenie mózgu - padaczka - ciężkie zaburzenia czynności wątroby, nerek i (lub) serca - miastenia - łagodny rozrost gruczołu krokowego - guz chromochłonny - nowotwór prolaktynozależny - ciężkie niedociśnienie lub hipotonia ortostatyczna - choroba Parkinsona (ryzyko nasilenia objawów pozapiramidowych) - nadczynność tarczycy - zaburzenia mikcji, zatrzymanie moczu - zwężenie odźwiernika, niedrożność jelit - choroba alkoholowa lub nadużywanie leków hamujących ośrodkowy układ nerwowy (możliwe nasilenie działania hamującego) - ciężkie zaburzenia układu oddechowego, m.in. zapalenie płuc, astma, rozedma płuc - narażenie na skrajne temperatury oraz leczenie elektrowstrząsami - cukrzyca (możliwy wpływ na stężenie insuliny i glukozy wymagający korekty leczenia przeciwcukrzycowego) - czynniki ryzyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej - czynniki ryzyka udaru - podeszły wiek, zwłaszcza z otępieniem (podatność na niedociśnienie ortostatyczne oraz zwiększone ryzyko zgonu) - otępienie z zaburzeniami zachowania (brak wskazania w tym stanie) - dzieci i młodzież (stosowanie niezalecane)

Wydłużenie odstępu QT: nasilenie zależnego od leków przeciwpsychotycznych wydłużenia QT przy jednoczesnym stosowaniu innych leków istotnie wydłużających ten odstęp – takie połączenia są przeciwwskazane. Dotyczy to m.in. leków przeciwarytmicznych klasy Ia i III (chinidyna, amiodaron, sotalol, dofetylid), niektórych leków przeciwpsychotycznych (tiorydazyna), makrolidów (erytromycyna), leków przeciwhistaminowych (terfenadyna, astemizol) oraz antybiotyków chinolonowych (gatyfloksacyna, moksyfloksacyna), a także innych leków o znanym działaniu istotnie wydłużającym QT, np. cyzapryd, lit. Unikać również leków wywołujących zaburzenia elektrolitowe, jak tiazydowe leki moczopędne (hipokaliemia), oraz leków zwiększających stężenie chlorprotyksenu w osoczu, gdyż zwiększają ryzyko wydłużenia QT i złośliwych zaburzeń rytmu. OUN: nasilenie działania sedatywnego alkoholu, barbituranów oraz innych leków hamujących ośrodkowy układ nerwowy (przeciwdepresyjne, przeciwpadaczkowe, przeciwbólowe, zwiotczające mięśnie, neuroleptyczne, przeciwhistaminowe starszej generacji). Metabolizm: neuroleptyki są metabolizowane w wątrobie przez cytochrom P450; inhibitory CYP2D6 (paroksetyna, fluoksetyna, chloramfenikol, disulfiram, izoniazyd, inhibitory MAO, doustne środki antykoncepcyjne oraz w mniejszym stopniu buspiron, sertralina i citalopram) mogą zwiększać stężenie chlorprotyksenu w osoczu. Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne i neuroleptyki wzajemnie hamują swój metabolizm. Układ krążenia: neuroleptyki mogą nasilać lub osłabiać działanie leków przeciwnadciśnieniowych, przy czym osłabieniu ulega efekt hipotensyjny guanetydyny i leków o podobnym działaniu. Możliwe blokowanie alfa-adrenergicznego działania adrenaliny, prowadzące do hipotonii i tachykardii. Inne: jednoczesne stosowanie z litem zwiększa ryzyko neurotoksyczności. metoklopramid, piperazyna, fenotiazyna, haloperydol i rezerpina zwiększają ryzyko objawów pozapiramidowych. osłabienie działania lewodopy i leków adrenergicznych oraz nasilenie działania leków przeciwcholinergicznych; jednoczesne stosowanie z innymi lekami przeciwcholinergicznymi nasila działanie przeciwcholinergiczne. działanie przeciwhistaminowe chlorprotyksenu może osłabić lub znieść reakcję alkohol/disulfiram. z uwagi na obniżanie progu drgawkowego może być konieczna modyfikacja dawkowania leków przeciwpadaczkowych. zwiększenie stężenia prolaktyny w surowicy może wymagać modyfikacji dawki bromokryptyny przy jej jednoczesnym stosowaniu. tioksantyny mogą maskować ototoksyczne działanie innych leków (szumy uszne, zawroty głowy).

Nasilenie i częstość zależne od dawki; największe we wczesnej fazie leczenia, słabną w miarę jego kontynuacji. Zaburzenia neurologiczne: blokada receptorów dopaminergicznych w OUN wywołuje ostre powikłania – dystonię, akatyzję oraz objawy pozapiramidowe. Bardzo często senność, zawroty głowy; często bóle głowy, dystonia; niezbyt często akatyzja, późne dyskinezy, parkinsonizm, drgawki; rzadko napady padaczkopodobne; bardzo rzadko złośliwy zespół neuroleptyczny (bardzo wysoka gorączka, wzrost napięcia mięśni, akineza, śpiączka). Dyskineza późna jako objaw nadwrażliwości układu dopaminergicznego, zwłaszcza u starszych pacjentów podczas długotrwałego stosowania. Złośliwy zespół neuroleptyczny (hiperpireksja, drżenie, akineza, śpiączka) występuje rzadko. Zaburzenia krwi i układu chłonnego: rzadko małopłytkowość, neutropenia, leukopenia, agranulocytoza; bardzo rzadko niedokrwistość hemolityczna, plamica małopłytkowa, pancytopenia, eozynofilia. Zaburzenia układu immunologicznego: rzadko nadwrażliwość, reakcja anafilaktyczna. Zaburzenia endokrynologiczne i metaboliczne: rzadko hiperprolaktynemia; często zwiększenie łaknienia; niezbyt często zmniejszenie łaknienia; rzadko hiperglikemia, upośledzona tolerancja glukozy. Zaburzenia psychiczne: często bezsenność, nerwowość, pobudzenie, zmniejszenie libido. Zaburzenia oka: często zaburzenia akomodacji, nieprawidłowe widzenie; niezbyt często napady przymusowego patrzenia z rotacją gałek ocznych; bardzo rzadko barwnikowe zwyrodnienie siatkówki, zmętnienie soczewki, złogi w rogówce. Zaburzenia serca: często częstoskurcz, palpitacje; rzadko wydłużenie odstępu QT w elektrokardiogramie; bardzo rzadko zatrzymanie serca, bradykardia. Zgłaszano rzadkie przypadki wydłużenia odstępu QT, komorowych zaburzeń rytmu – migotania komór, częstoskurczu komorowego, torsade de pointes oraz nagłych niewyjaśnionych zgonów. Zaburzenia naczyniowe: często niedociśnienie ortostatyczne; niezbyt często niedociśnienie tętnicze, uderzenia gorąca; bardzo rzadko żylna choroba zatorowo-zakrzepowa. Jako efekt klasy leków przeciwpsychotycznych – żylna choroba zakrzepowo-zatorowa, w tym zatory tętnicy płucnej i zakrzepica żył głębokich, o częstości nieznanej. Zaburzenia układu oddechowego: rzadko zatkany nos, duszność; bardzo rzadko astma, obrzęk krtani. Zaburzenia żołądka i jelit: bardzo często suchość w jamie ustnej, wzmożony ślinotok; często zaparcia, niestrawność, nudności; niezbyt często wymioty, biegunka. Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych: bardzo rzadko żółtaczka, żółtaczka cholestatyczna – na tle reakcji immunopatologicznej. Zaburzenia skóry: często nasilone pocenie się; niezbyt często wysypka, świąd, nadwrażliwość na światło, stany zapalne skóry; rzadko rumień, wyprysk. Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe: często mialgia; niezbyt często sztywność mięśni; bardzo rzadko zespół toczniopodobny. Zaburzenia nerek i dróg moczowych: niezbyt często zaburzenia oddawania moczu, zatrzymanie moczu; bardzo rzadko nadmierne wydalanie kwasu moczowego z moczem. Zaburzenia układu rozrodczego: niezbyt często zaburzenia wytrysku, zaburzenia wzwodu; rzadko zaburzenia miesiączkowania, ginekomastia, mlekotok. Jako efekt klasy – priapizm (długotrwała, bolesna erekcja prącia), mogący prowadzić do zaburzeń erekcji, o częstości nieznanej. Zaburzenia ogólne: często astenia, zmęczenie; rzadko zaburzenia termoregulacji organizmu. Badania diagnostyczne: często zwiększenie masy ciała; niezbyt często zmniejszenie masy ciała, nieprawidłowe wyniki testów czynnościowych wątrobowych. Ciąża i okres okołoporodowy: o częstości nieznanej zespół odstawienia leku u noworodka. Istnieje poważne ryzyko wywołania napadów padaczkopodobnych. Ponadto rzadko zwiększony niepokój, zwłaszcza u pacjentów maniakalnych lub schizoafektywnych. Objawy odstawienia: nagłemu zaprzestaniu stosowania mogą towarzyszyć nudności, wymioty, anoreksja, biegunka, wyciek wodnisty z nosa, pocenie się, bóle mięśniowe, parestezje, bezsenność, niepokój, lęk i pobudzenie. Możliwe są także zawroty głowy, nasilone odczucie ciepła lub chłodu oraz drżenie. Zwykle rozpoczynają się 1–4 dni od odstawienia i słabną w ciągu 7–14 dni.

Doświadczenie kliniczne w ciąży ograniczone. Nie zaleca się podawania w ciąży, chyba że przewidywana korzyść dla matki przeważa nad ryzykiem dla płodu. Ekspozycja na leki przeciwpsychotyczne w III trymestrze wiąże się z ryzykiem u noworodka działań niepożądanych – objawów pozapiramidowych i (lub) objawów odstawiennych, o zmiennym nasileniu i czasie trwania. Opisywano pobudzenie, wzmożone lub obniżone napięcie mięśniowe, drżenie, senność, zaburzenia oddychania oraz trudności w karmieniu. Wskazane ścisłe monitorowanie noworodka. Laktacja: ograniczone – przenika do mleka w małych stężeniach, bez spodziewanego wpływu na niemowlę przy dawkach leczniczych. Ilość otrzymywana przez niemowlę stanowi ok. 2% dawki matki. Karmienie piersią można kontynuować, gdy jest to klinicznie zasadne, z obserwacją niemowlęcia zwłaszcza w pierwszych 4 tygodniach życia. Płodność: w badaniach na zwierzętach nie stwierdzono zwiększonej częstości uszkodzeń płodu ani szkodliwego wpływu na rozród.

Działa uspokajająco, przez co może upośledzać czynności wymagające wzmożonej uwagi, precyzyjnej koordynacji ruchowej i szybkiego podejmowania decyzji – prowadzenie pojazdów, obsługę maszyn, pracę na wysokości – zwłaszcza w początkowej fazie leczenia.

Szybko wchłania się z przewodu pokarmowego, z początkiem działania w ciągu 30 minut. Przenika przez barierę krew–mózg; duża objętość dystrybucji. Wiązanie z białkami osocza >99%. Intensywnie metabolizowany w wątrobie, wydalany w postaci metabolitów z moczem i kałem. Okres półtrwania 8–12 h. Przenika przez łożysko i w niewielkich ilościach do mleka.