Cyproheptadyna

Pochodna piperydyny; przeciwhistaminowy lek o działaniu sedującym, wykazujący ponadto właściwości antymuskarynowe, antagonizmu wobec serotoniny oraz blokowania kanałów wapniowych. Antagonista serotoniny i histaminy; działa cholinolitycznie i sedatywnie. Wiąże się z receptorami serotoninowymi oraz histaminowymi H1, kompetycyjnie hamując wiązanie histaminy i serotoniny.

Choroby alergiczne przebiegające ze świądem: ostra i przewlekła pokrzywka, obrzęk naczynioruchowy, wysypka polekowa, wyprysk, zapalenie skóry z wypryskiem, kontaktowe zapalenie skóry, neurodermit, alergiczne oraz naczynioruchowe zapalenie błony śluzowej nosa, choroba posurowicza, miejscowe reakcje alergiczne po ukąszeniu przez owady. Naczyniowe bóle głowy (migrena, bóle zależne od histaminy); jadłowstręt psychiczny (anoreksja).

Podanie doustne. Dorośli: dawka początkowa zwykle 12 mg/dobę w 3 dawkach podzielonych; dawka podtrzymująca zwykle wystarczająca 12 mg/dobę w trzech dawkach podzielonych; maksymalnie 20 mg/dobę. Przewlekła pokrzywka: 6 mg/dobę w 3 dawkach podzielonych. Ostry napad migreny: 4 mg/dobę; przy utrzymującym się bólu głowy dawkę można powtórzyć po pół godziny; nie przekraczać 8 mg w ciągu 4–6 godzin. Jadłowstręt psychiczny: 4 mg trzy razy na dobę. Dzieci: nie stosować poniżej 2 lat (brak ustalonego bezpieczeństwa i skuteczności). Powyżej 2 lat zalecana dawka 0,25 mg/kg mc./dobę, tj. 8 mg/m² pc. Od 2 do 6 lat zwykle 2 mg dwa lub trzy razy na dobę, zależnie od masy ciała i odpowiedzi klinicznej; dawkę dodatkową podawać przed snem; maksymalnie 8 mg/dobę. Od 7 do 14 lat dawka dobowa zwykle 8–12 mg (2–3 razy na dobę); dawkę dodatkową podawać przed snem; maksymalnie 16 mg/dobę. Brak danych dla wieku 15–18 lat. Zaburzenia czynności wątroby: możliwe zwolnienie metabolizmu substancji czynnej – zaleca się zmniejszenie dawki. Zaburzenia czynności nerek: eliminacja odbywa się głównie przez nerki – należy rozważyć zmniejszenie dawki. Osoby w podeszłym wieku i (lub) wyniszczone: stosowanie przeciwwskazane ze względu na szczególną podatność na działania niepożądane leków przeciwhistaminowych (zawroty głowy, senność, niedociśnienie).

Bezwzględne przeciwwskazania: - ostry napad astmy - jaskra - zwężenie przewodu pokarmowego, zwykle w części odźwiernikowej żołądka lub w dwunastnicy jako powikłanie wrzodu trawiennego - stany przebiegające z zatrzymaniem moczu (objawowy rozrost gruczołu krokowego, zwężenie szyi pęcherza moczowego) - jednoczesne stosowanie inhibitorów monoaminooksydazy (IMAO) - ciąża i okres karmienia piersią - pacjenci wyniszczeni, w tym osoby w podeszłym wieku powyżej 65 lat - noworodki i wcześniaki - dzieci w wieku poniżej 2 lat Ostrożnie: - dzieci powyżej 2 lat z uwagi na możliwą zwiększoną wrażliwość na niektóre działania niepożądane - astma oskrzelowa w wywiadzie - podwyższone ciśnienie śródgałkowe - nadczynność tarczycy - choroby układu krążenia - nadciśnienie tętnicze - długotrwałe stosowanie z uwagi na rzadkie zaburzenia krwiotworzenia (leukopenia, agranulocytoza, trombocytopenia, niedokrwistość hemolityczna) – przy gorączce o niejasnej etiologii, zapaleniu gardła, owrzodzeniach błony śluzowej jamy ustnej, bladości, żółtaczce, siniakach lub nieprawidłowych krwawieniach wskazana kontrola morfologii z rozmazem

Inhibitory MAO nasilają i przedłużają cholinolityczne działanie cyproheptadyny. Ze względu na nasilenie działania sedatywnego wymagana jest ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu leków hamujących OUN – nasennych, uspokajających, przeciwlękowych oraz alkoholu. Jako lek serotoninergiczny cyproheptadyna może wchodzić w interakcję z inhibitorami wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI); reakcja ta może prowadzić do nawrotu depresji i związanych z nią objawów. Istnieją też doniesienia, że cyproheptadyna może zmniejszać skuteczność SSRI. Zjawisko to obserwowano zwłaszcza przy podawaniu cyproheptadyny w leczeniu zaburzeń seksualnych wywołanych fluoksetyną lub paroksetyną – u części pacjentów dochodziło wówczas do nawrotu wcześniej opanowanych objawów depresyjnych lub bulimii. Interferencja z testami diagnostycznymi: cyproheptadyna może być przyczyną fałszywie dodatniego wyniku testu na obecność trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych podczas skryningowego badania moczu na obecność leków. Ponadto cyproheptadyna i trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne mogą powodować podobne objawy przedawkowania, dlatego w razie jednoczesnego przedawkowania takich leków należy starannie obserwować pacjentów pod kątem objawów toksyczności trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych. Wykazano także, że cyproheptadyna zmniejsza wywołane hipoglikemią wydzielanie hormonu wzrostu – o 5–97% w badaniu na 8 zdrowych osobach – w związku z czym przed testem czynności przysadki opartym na odpowiedzi hormonu wzrostu na hipoglikemię indukowaną insuliną leczenie cyproheptadyną powinno być przerwane.

Brak jest dokumentacji klinicznej pozwalającej określić częstość poszczególnych działań niepożądanych, dlatego dla większości objawów niepożądanych nie ma odpowiednich danych, aby określić częstość ich występowania. Reakcje nadwrażliwości: wstrząs anafilaktyczny, obrzęk alergiczny. Skórne objawy alergiczne: rumień, plamica, pokrzywka, rzadko obrzęk Quinckego, potliwość, nadwrażliwość na światło. OUN: senność występuje często, zwykle jest przemijająca – u wielu pacjentów pojawia się na początku terapii i ustępuje po 3–4 dniach leczenia. Ponadto nadmierne uspokojenie (sedacja), zawroty głowy, zaburzenia koordynacji ruchów, ataksja, drżenie, parestezje, zapalenie nerwów, drgawki, bóle głowy i osłabienie. Zaburzenia psychiczne: uczucie splątania, omamy wzrokowe, niepokój ruchowy, rozdrażnienie, nerwowość, agresywne zachowania, bezsenność, euforia, histeria. Zaburzenia krwi: niedokrwistość hemolityczna, leukopenia, agranulocytoza, małopłytkowość. Metabolizm: jadłowstręt, wzmożony apetyt; odnotowano zwiększenie masy ciała. Zwiększenie apetytu i przyrost masy ciała mogą wystąpić podczas stosowania cyproheptadyny. Oko: niewyraźne widzenie, zaburzenia akomodacji (rozszerzenie źrenic), podwójne widzenie. Ucho i błędnik: ostre zapalenie błędnika, zawroty głowy pochodzenia błędnikowego, szum uszny. Serce i naczynia: kołatania serca, tachykardia, skurcze dodatkowe; niedociśnienie. Układ oddechowy: suchość błony śluzowej nosa i gardła, zagęszczenie wydzieliny oskrzelowej, duszność, uczucie zatkanego nosa, krwawienie z nosa. Przewód pokarmowy: suchość w jamie ustnej, nudności, wymioty, dyskomfort w nadbrzuszu, biegunka lub zaparcie. Wątroba i drogi żółciowe: zastój żółci (cholestaza), zapalenie wątroby, żółtaczka, niewydolność wątroby, zaburzenia czynności wątroby. Nerki i drogi moczowe: częste parcie na mocz, trudności w opróżnianiu pęcherza, zatrzymanie moczu. Układ rozrodczy: wczesna miesiączka. Zaburzenia ogólne: ucisk w klatce piersiowej, zmęczenie, dreszcze. Opisano również rozwój uzależnienia u pacjenta przyjmującego doustnie ok. 180 mg cyproheptadyny na dobę przez 5 lat.

Brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania cyproheptadyny u kobiet w ciąży. Badania na zwierzętach dotyczące szkodliwego wpływu na reprodukcję są niewystarczające. Stosowanie w okresie ciąży jest przeciwwskazane. Laktacja: ograniczone – nie wiadomo, czy cyproheptadyna przenika do mleka kobiecego; ze względu na ryzyko potencjalnie groźnych działań niepożądanych u karmionych piersią dzieci należy rozważyć przerwanie karmienia piersią albo odstawienie leku, uwzględniając znaczenie terapii dla matki.

Zwłaszcza w początkowym okresie leczenia możliwe upośledzenie koncentracji, zawroty głowy, senność i spowolnienie psychoruchowe. W początkowej fazie terapii, przez okres ustalany indywidualnie, obowiązuje bezwzględny zakaz prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. W dalszym przebiegu leczenia zakres ograniczeń lub zakazu dotyczącego prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn należy ustalać indywidualnie.

Dobrze wchłania się z przewodu pokarmowego po podaniu doustnym; maksymalne stężenie w osoczu osiągane po 4–8 godzinach. Po wchłonięciu z przewodu pokarmowego ulega niemal całkowitemu metabolizmowi. Metabolizm zachodzi głównie w wątrobie, gdzie powstaje sprzężony czwartorzędowy chlorek amonu, biologicznie nieaktywny. Eliminacja: metabolity wydalane głównie z moczem w postaci sprzężonej, a także z kałem. Po pojedynczej dawce 4 mg 2–20% wydalane z kałem, przede wszystkim jako metabolity, a 40% z moczem w ciągu 3 dni, w połowie w postaci metabolitów; po podaniu wielokrotnym w dawce dobowej 12–20 mg w moczu wykrywalne są jedynie metabolity. Okres półtrwania w fazie eliminacji wynosi 16 godzin. Czas działania: utrzymuje się przez 8 godzin, przy czym śladowe stężenia w osoczu obecne do 24 godzin po pojedynczej dawce 4 mg; brak dowodów na zależność między stężeniem w osoczu a skutecznością kliniczną. Niewydolność nerek: u pacjentów z niewydolnością nerek wydalanie zmniejsza się, dlatego może być konieczna modyfikacja dawki. Zaburzenia czynności wątroby: metabolizm cyproheptadyny się zmniejsza, dlatego należy rozważyć zmniejszenie dawki.