Difenhydramina

Przeciwhistaminowa pochodna etanoloaminy (monoetanoloaminy); lek przeciwhistaminowy o działaniu przeciwmuskarynowym oraz wyraźnym działaniu uspokajającym z grupy eterów aminoalkilowych. Działa poprzez hamowanie wpływu na receptory H1. Efekt nasenno-uspokajający: skraca czas zasypiania oraz zwiększa głębokość i poprawia jakość snu; po podaniu doustnym działanie terapeutyczne rozpoczyna się po 15–30 minutach i jest najsilniejsze w okresie 1–3 godzin po podaniu, a utrzymuje się przez 4–6 godzin, co pozwala uniknąć nadmiernej senności dnia następnego.

Krótkotrwałe leczenie sporadycznie występującej bezsenności u dorosłych.

Dorośli: doraźnie 1 tabletka na 20 minut przed snem. Maksymalna dawka dobowa: 1 tabletka na dobę. Nie przekraczać zalecanej dawki ani częstości dawkowania. Nie przyjmować dodatkowej tabletki po przebudzeniu w nocy. Czas trwania: okres leczenia jak najkrótszy; nie stosować dłużej niż 7 dni bez konsultacji z lekarzem. Populacje szczególne: ostrożnie u pacjentów w podeszłym wieku (powyżej 65 lat); ostrożnie w umiarkowanych lub ciężkich zaburzeniach czynności wątroby lub nerek. Dzieci i młodzież: nie stosować poniżej 18 lat. Droga podania: doustnie.

Bezwzględne przeciwwskazania: - bliznowaciejący wrzód żołądka - niedrożność żołądka lub jelit (np. wskutek wrzodu trawiennego) - guz chromochłonny nadnerczy - nabyte lub wrodzone wydłużenie odstępu QT - rozpoznana choroba sercowo-naczyniowa jako czynnik ryzyka wydłużenia QT - znaczna nierównowaga elektrolitowa (hipokaliemia, hipomagnezemia) - obciążający wywiad rodzinny w kierunku nagłego zgonu sercowego - znamienna bradykardia - jednoczesne stosowanie leków wydłużających odstęp QT i (lub) wywołujących torsade de pointes Ostrożnie: - myasthenia gravis - padaczka lub zaburzenia drgawkowe - jaskra z wąskim kątem przesączania - rozrost gruczołu krokowego - zatrzymanie moczu - astma - zapalenie oskrzeli - przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) - umiarkowana lub ciężka niewydolność nerek lub wątroby - podeszły wiek (większa podatność na działania niepożądane, m.in. cholinolityczne) - stany dezorientacji, zwłaszcza u osób w podeszłym wieku - jednoczesne leczenie inhibitorami MAO lub ich stosowanie w ciągu ostatnich dwóch tygodni - jednoczesne stosowanie innych leków o działaniu przeciwmuskarynowym - ryzyko niewłaściwego stosowania, nadużywania i uzależnienia, zwłaszcza u młodych dorosłych, osób z zaburzeniami psychicznymi lub z nadużywaniem leków w wywiadzie

Przeciwwskazane jednoczesne podawanie leków wydłużających odstęp QT w EKG (m.in. leki przeciwarytmiczne klasy Ia i III) lub wywołujących częstoskurcz komorowy typu torsade de pointes. Nasilenie hamującego działania na OUN: nasila uspokajające działanie alkoholu lub innych środków działających hamująco na OUN, np. leków uspokajających, nasennych, przeciwlękowych oraz trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych. Inhibitory MAO: mogą przedłużyć i nasilić działanie przeciwmuskarynowe difenhydraminy – ostrożnie w skojarzeniu z inhibitorami MAO oraz w okresie 2 tygodni po ich odstawieniu. Leki przeciwcholinergiczne: ze względu na własne działanie przeciwmuskarynowe difenhydramina może nasilać działanie niektórych leków przeciwcholinergicznych, np. atropiny i trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych – przed takim skojarzeniem wskazana porada medyczna. Interakcje związane z CYP2D6: difenhydramina jest inhibitorem izoenzymu CYP2D6 cytochromu P450, dlatego mogą wystąpić interakcje z lekami metabolizowanymi głównie przez CYP2D6, takimi jak metoprolol lub wenlafaksyna – należy unikać jednoczesnego podawania. Ponadto sama difenhydramina jest substratem o wysokim powinowactwie do CYP2D6, dlatego należy unikać jednoczesnego podawania z inhibitorami CYP2D6, a u osób (bardzo) wolno metabolizujących z udziałem tego enzymu zachować ostrożność.

Często: ze strony układu nerwowego uspokojenie, senność, zaburzenia uwagi, zaburzenia równowagi, zawroty głowy; suchość w jamie ustnej; zmęczenie. Częstość nieznana: reakcje nadwrażliwości, w tym wysypka, pokrzywka, duszność i obrzęk naczynioruchowy. Ze strony psychiki: dezorientacja, paradoksalne pobudzenie (np. zwiększona energia, niepokój ruchowy, nerwowość); osoby w podeszłym wieku są bardziej podatne na dezorientację i paradoksalne pobudzenie. Ze strony układu nerwowego: drgawki, ból głowy, parestezje, dyskinezy. Ze strony oka: niewyraźne widzenie. Ze strony serca: tachykardia, kołatanie serca. Ze strony układu oddechowego: zgęstnienie wydzieliny oskrzelowej. Ze strony przewodu pokarmowego: zaburzenia żołądkowo-jelitowe, w tym nudności, wymioty. Ze strony układu mięśniowo-szkieletowego: drżenie mięśni. Ze strony nerek i dróg moczowych: trudności w oddawaniu moczu, zatrzymanie moczu. Przedawkowanie: najczęstszym objawem jest zaburzenie świadomości; obserwowano też psychozy, drgawki, objawy antymuskarynowe, takie jak rozszerzenie źrenic, tachykardia i tachyarytmie, oraz niewydolność oddechową. Ciężkie objawy występują częściej po przyjęciu 1 g difenhydraminy lub więcej. Opisywano rabdomiolizę jako następstwo doustnego przedawkowania difenhydraminy. Obfite miejscowe zastosowanie balsamu z difenhydraminą wywołało ostre majaczenie z omamami wzrokowymi i słuchowymi u 9-letniego chłopca, a podobne objawy obserwowano u dzieci z zakażeniem wirusem ospy wietrznej-półpaśca po miejscowym zastosowaniu difenhydraminy. Inne: opisywano dystoniczne reakcje pozapiramidowe. Difenhydramina bywała kojarzona z ostrymi napadami porfirii i uznawana jest za niebezpieczną u pacjentów z porfirią. Opisywano też nadużywanie difenhydraminy.

Stosowanie w ciąży nie jest zalecane, wobec braku wystarczających danych u kobiet w ciąży oraz niewystarczających badań na zwierzętach dotyczących wpływu na ciążę; badania wpływu na zdolności rozrodcze u zwierząt nie zawsze są wskaźnikiem reakcji u człowieka, a potencjalne ryzyko dla człowieka pozostaje nieznane. Przenika przez barierę łożyskową; opisywano żółtaczkę oraz objawy pozapiramidowe u niemowląt, których matki otrzymywały lek w czasie ciąży. Stosowanie w pierwszym trymestrze wiąże się ze zwiększonym ryzykiem nieprawidłowości u płodu. Leki przeciwhistaminowe o działaniu uspokajającym stosowane w trzecim trymestrze mogą powodować reakcje u noworodków lub wcześniaków. Nie zaleca się stosowania w okresie karmienia piersią. Difenhydramina jest wykrywana w mleku kobiecym, ale wpływ na niemowlęta karmione piersią pozostaje nieznany. W okresie laktacji zwiększone jest ryzyko działań niepożądanych typowych dla leków przeciwhistaminowych, m.in. nietypowego pobudzenia lub drażliwości u niemowląt. Płodność: brak dostępnych danych dotyczących wpływu difenhydraminy na płodność.

Difenhydramina wywiera znaczny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn, ponieważ powoduje senność lub uspokojenie wkrótce po zażyciu dawki. Może również powodować zawroty głowy, niewyraźne widzenie, upośledzenie funkcji poznawczych i psychomotorycznych. Ponadto może wywoływać stan przypominający letarg. Przy niewystarczającym czasie trwania snu po przyjęciu difenhydraminy (mniej niż 7-8 godzin) istnieje zwiększone prawdopodobieństwo upośledzenia świadomości, przy czym pacjent może doświadczyć uczucia upośledzenia i osłabienia reakcji, zwłaszcza rano, po przebudzeniu. W razie wystąpienia tych objawów nie należy prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn.

Wchłanianie: szybkie po podaniu doustnym; znaczący efekt pierwszego przejścia w wątrobie sprawia, że tylko ok. 40–60% dawki doustnej trafia do krążenia w postaci niezmienionej difenhydraminy. Dystrybucja: szerokie rozmieszczenie w organizmie, w tym w OUN; przenika przez łożysko i do mleka kobiecego. Stężenie maksymalne w osoczu w ciągu 1–4 godzin; maksymalne działanie uspokajające w ciągu 1–3 godzin po pojedynczej dawce, dodatnio skorelowane ze stężeniem w osoczu. Wiązanie z białkami osocza ok. 80–85%. Metabolizm: szybki i niemal całkowity, głównie do kwasu difenylometoksyoctowego oraz na drodze dealkilacji; metabolity sprzęgane z glicyną i glutaminą i wydalane z moczem. W metabolizm zaangażowanych jest wiele izoenzymów cytochromu P450, największą aktywność wykazuje CYP2D6, który difenhydramina konkurencyjnie hamuje. Eliminacja: nerkowa, głównie w postaci metabolitów; tylko ok. 1% pojedynczej dawki wydalane w postaci niezmienionej z moczem. Okres półtrwania w fazie eliminacji 2,4–9,3 godziny u zdrowych dorosłych. Populacje szczególne: u pacjentów z marskością wątroby oraz w podeszłym wieku końcowy okres półtrwania jest przedłużony.