Dimenhydrynat

Sedatywny lek przeciwhistaminowy, pochodna monoetanoloaminy; wykazuje działanie antymuskarynowe oraz znaczący efekt sedatywny. Chemicznie sól difenhydraminy z 8-chloroteofiliną. Odwracalny, kompetytywny antagonista receptora H1 szeroko rozpowszechnionego w ludzkim mózgu. Jako antagonista receptorów H1 osłabia lub całkowicie usuwa działanie endogennej histaminy; najsilniej hamuje zwiększoną przepuszczalność naczyń włosowatych. Działanie przeciwwymiotne: silne hamowanie ośrodka wymiotnego w rdzeniu przedłużonym i odruchów błędnikowych, przy czym efekt ten jest nasilony przez właściwości parasympatykolityczne. Prawdopodobny mechanizm przeciwwymiotny wiąże się także z antagonistycznym działaniem na receptory H1 zlokalizowane w układzie przedsionkowym. Komponenta parasympatykolityczna: konkuruje z acetylocholiną o dostęp do receptorów cholinergicznych M (muskarynowych). Dochodzi do połączenia z receptorem, lecz wobec braku wewnętrznej aktywności przekaźnika następuje blokada receptora. Skutkiem tego zmniejszenie napięcia mięśni gładkich i ruchów perystaltycznych przewodu pokarmowego, zahamowanie czynności wydzielniczej ślinianek, w mniejszym stopniu czynność wydzielnicza żołądka. Działanie antycholinergiczne określane jako umiarkowane, a działanie antydopaminoergiczne jako słabe. Ponadto klasa ta wykazuje działanie przeciwdepresyjne.

Zapobieganie chorobie lokomocyjnej. Zapobieganie i leczenie nudności i wymiotów, z wyjątkiem wywołanych przez leki stosowane w chemioterapii nowotworów; z wyłączeniem także wymiotów wywołanych przez nieżyt żołądka.

Dawkę przyjmuje się co najmniej 30 min przed planowaną podróżą lub zażyciem źle tolerowanego leku. Dorośli i młodzież >14 lat: zalecana dawka to 50 mg do 100 mg; w razie konieczności można ją powtarzać co 4 do 6 godzin. Maksymalna dawka dobowa nie powinna przekroczyć 400 mg. Dzieci 6–14 lat: zalecana dawka to 50 mg, z możliwością powtarzania co 6 do 8 godzin. W postaci roztworu doustnego zakres od 25 do 50 mg, z możliwością powtórzenia co 6–8 godzin. Maksymalna dawka dobowa u dzieci nie powinna przekroczyć 5 mg/kg masy ciała, przy czym nie więcej niż 150 mg na dobę. Ze względu na moc nie jest przeznaczony dla dzieci w wieku poniżej 6 lat. Nie należy przekraczać maksymalnej dawki dobowej. Sposób podania: doustnie, niezależnie od przyjmowanych posiłków.

Bezwzględne przeciwwskazania: - nadwrażliwość na inne leki przeciwhistaminowe - ostry napad astmy - jaskra z wąskim kątem przesączania - guz chromochłonny - porfiria - przerost gruczołu krokowego z zaleganiem moczu w pęcherzu - padaczka - wiek poniżej 6 lat Ostrożnie: - zaburzenia czynności wątroby - zaburzenia czynności nerek, z uwagi na ryzyko kumulacji - nadczynność tarczycy - bradykardia - nadciśnienie tętnicze - hipokaliemia - hipomagnezemia - przewlekłe trudności w oddychaniu, astma - zwężenie odźwiernika - wrodzony zespół wydłużonego odcinka QT lub inne istotne klinicznie zaburzenia serca (choroba wieńcowa, choroba układu krążenia, arytmia) - jednoczesne stosowanie leków wydłużających odcinek QT lub wywołujących hipokaliemię - podeszły wiek, ze względu na większą podatność na niedociśnienie ortostatyczne, zawroty głowy i sedację - jednoczesne stosowanie leków ototoksycznych, z możliwością maskowania objawów uszkodzenia słuchu - jednoczesne stosowanie leków nasercowych, leków hamujących OUN oraz alkoholu - ryzyko nadużywania i uzależnienia przy długotrwałym stosowaniu w dawkach znacznie przekraczających zalecane - ryzyko wzrostu tolerancji i rozwoju zależności lekowej przy długotrwałym nadużywaniu

Nasilenie działania hamującego na OUN: równoczesne stosowanie z lekami hamującymi czynność ośrodkowego układu nerwowego (nasennymi, uspokajającymi, barbituranami, lekami przeciwbólowymi, narkotycznymi) lub alkoholem może potęgować działanie depresyjne względem OUN. Działanie przeciwcholinergiczne: nasilenie efektu innych leków przeciwcholinergicznych, np. atropiny czy trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych. Inhibitory MAO zwiększają działanie przeciwcholinergiczne. Interakcje z lekami psychoaktywnymi: z diazepamem działa synergistycznie, z amfetaminą i jej pochodnymi antagonistycznie. Osłabienie działania innych leków: zmniejszenie skuteczności kortykosteroidów oraz doustnych leków przeciwzakrzepowych. Z lekami obniżającymi ciśnienie tętnicze możliwe nasilenie działania hipotensyjnego. Jednoczesne stosowanie z solami bizmutu oraz lekami przeciwbólowymi, psychotropowymi i skopolaminą może powodować osłabienie wzroku. Ryzyko kardiologiczne i elektrolitowe: zaleca się unikanie łączenia z lekami wydłużającymi odstęp QT (leki antyarytmiczne klasy IA lub III, niektóre antybiotyki i neuroleptyki) oraz z lekami powodującymi hipokaliemię (np. niektóre leki moczopędne). Maskowanie ototoksyczności: w skojarzeniu z antybiotykami wykazującymi działanie ototoksyczne (np. streptomycyną, neomycyną, wiomycyną, kanamycyną, amikacyną) może maskować objawy uszkodzenia narządu słuchu i równowagi. Testy diagnostyczne: stosowanie należy przerwać przynajmniej trzy dni przed planowanymi testami alergicznymi ze względu na ryzyko wyników fałszywie ujemnych.

Bardzo często: senność, zaburzenia koncentracji, zawroty głowy. Często: pobudzenie, zaburzenia snu, niepokój, drżenie (reakcje ze strony psychiki); zaburzenia widzenia, zwiększenie ciśnienia wewnątrzgałkowego; nudności, wymioty, biegunka, zaparcia, bóle brzucha, suchość błony śluzowej jamy ustnej; skórne reakcje alergiczne, nadwrażliwość skóry na światło słoneczne; osłabienie mięśni; trudności w oddawaniu moczu; uczucie zmęczenia. Rzadko: bóle głowy, bezsenność; tachykardia, niedociśnienie tętnicze; zaburzenia czynności wątroby, żółtaczka cholestatyczna; zmniejszenie łaknienia. Bardzo rzadko: niedokrwistość hemolityczna; złuszczające zapalenie skóry. Reakcje paradoksalne: szczególnie u dzieci mogą wystąpić reakcje paradoksalne (np. pobudzenie, zaburzenia snu, niepokój, drżenie). Uzależnienie i odstawienie: długotrwałe stosowanie może prowadzić do zależności lekowej. Nagłe odstawienie po długotrwałym leczeniu może spowodować zaburzenia snu, dlatego odstawianie powinno odbywać się poprzez stopniowe zmniejszanie dawki. Wpływ na narząd wzroku: dimenhydrynat w dawce 100 mg podawany 3-krotnie w odstępach 4-godzinnych wpływał na rozróżnianie barw, widzenie nocne, czas reakcji i widzenie stereoskopowe.

Podana w ostatnich tygodniach ciąży oraz podczas porodu może wywołać hiperstymulację macicy i bradykardię u płodu, niekiedy zagrażającą życiu, dlatego nie należy jej stosować w trzecim trymestrze ciąży. W pierwszym i drugim trymestrze dozwolona jedynie, gdy korzyści z leczenia przewyższają ryzyko. Laktacja: ograniczone – przenika do mleka kobiecego; jej metabolity również przenikają do mleka kobiecego. U kobiet karmiących stosować ostrożnie, tylko po dokładnym rozważeniu stosunku korzyści dla matki do ryzyka dla karmionego dziecka.

Ogranicza sprawność psychofizyczną, w tym powoduje senność i obniżoną czujność; nie należy jej stosować u osób prowadzących pojazdy mechaniczne i obsługujących urządzenia mechaniczne w ruchu.

Dobrze wchłania się z przewodu pokarmowego; działanie pojawia się po ok. 30 min i utrzymuje się przez 3–6 h. Cmax po doustnej dawce 25 mg wynosi 14,5 ng/ml, a tmax ok. 2,6 h. Podlega metabolizmowi pierwszego przejścia, w wyniku którego biodostępność wynosi 46%. Silnie wiąże się z białkami osocza – 98–99%; jest szeroko dystrybuowany w organizmie i przechodzi przez łożysko. Objętość dystrybucji po podaniu dożylnym wynosi 3,56 l/kg. Okres półtrwania w osoczu: ok. 5,3 h dla postaci doustnej, ogółem ok. 5 godzin; wg innych danych ok. 3,5 godziny. Metabolizm wątrobowy: dla uzyskania działania przeciwwymiotnego musi ulec metabolizmowi do aktywnego składnika – difenhydraminy. Difenhydramina ulega N-demetylacji do głównego metabolitu – demetylodifenhydraminy (DMDP). Metabolizowany przez CYP450, przy ograniczonych danych co do udziału poszczególnych izoenzymów. Eliminacja głównie nerkowa: w całości wydalany przez nerki w ciągu 24 h od podania pojedynczej dawki; wydalany z moczem. Zaburzenia czynności wątroby: ostrożnie z powodu ryzyka kumulacji; metabolizm wątrobowy przez CYP450, a zależna od efektu pierwszego przejścia biodostępność jest zaburzona w niewydolności wątroby. Zaburzenia czynności nerek: ostrożnie – z powodu zaburzonej eliminacji możliwa kumulacja substancji czynnej i jej metabolitów. Osoby w podeszłym wieku: ostrożnie ze względu na większą podatność na hipotonię ortostatyczną, zawroty głowy i sedację.