Famotydyna

Antagonista receptora histaminowego H2 (grupa leków żołądkowo-jelitowych stosowanych w chorobie wrzodowej i refluksowej). Kompetycyjny antagonista receptora histaminowego H2, hamujący wydzielanie kwasu solnego w żołądku za pośrednictwem receptora H2; receptory te zlokalizowane są w ścianie komórek okładzinowych żołądka. Hamuje wydzielanie kwasu solnego, w tym stymulowane pokarmem i pentagastryną, oraz zmniejsza stężenie pepsyny w soku żołądkowym. Efekt: po podaniu doustnym działanie występuje w ciągu 1 godziny i osiąga maksimum po 1–3 godzinach; czas działania jednorazowej dawki utrzymuje się przez 10 do 12 godzin. Powtarzane dawki nie prowadzą do kumulacji leku. Brak wpływu na inne układy: nie obserwuje się wpływu farmakologicznego na OUN, parametry immunologiczne, sercowo-naczyniowe ani oddechowe. Nie wpływa na opróżnianie żołądka i zewnątrzwydzielniczą funkcję trzustki ani na przepływ krwi w wątrobie i układzie wrotnym. Nie wpływa lub wpływa nieznacznie na stężenie gastryny w surowicy na czczo i po posiłku. Nie wpływa na układ endokrynologiczny – stężenia prolaktyny, kortyzonu, tyroksyny (T4) i testosteronu pozostają niezmienione podczas leczenia. W odróżnieniu od cymetydyny wykazuje niewielkie działanie antyandrogenowe lub jego brak, choć opisywano pojedyncze przypadki ginekomastii i impotencji.

Choroba wrzodowa dwunastnicy oraz zapobieganie nawrotom po wyleczeniu jej aktywnej postaci. Choroba wrzodowa żołądka. Stany przebiegające z nadmiernym wydzielaniem kwasu solnego (zespół Zollingera-Ellisona). Leczenie choroby refluksowej przełyku oraz zapobieganie jej nawrotom i wystąpieniu nadżerek lub owrzodzeń w jej przebiegu. Ponadto krótkotrwałe, objawowe leczenie u dorosłych dolegliwości żołądkowych niezwiązanych z chorobą organiczną przewodu pokarmowego: niestrawności, zgagi, nadkwaśności.

Podanie doustne; tabletki połyka się w całości, popijając niewielką ilością wody, niezależnie od posiłków. Dorośli: Doraźne leczenie dolegliwości dyspeptycznych u dorosłych. Przy objawach niestrawności zwykle 20 mg raz na dobę; w razie nawrotu dolegliwości 20 mg dwa razy na dobę, przy czym dawka dobowa nie powinna przekraczać 40 mg. Nie stosować dłużej niż 2 tygodnie; przy braku ustąpienia dolegliwości po 2 tygodniach należy bezzwłocznie zweryfikować diagnozę. Choroba wrzodowa dwunastnicy – 40 mg przed snem przez 4 do 8 tygodni; u większości pacjentów wyleczenie po 4 tygodniach, w razie potrzeby terapię można przedłużyć do 8 tygodni. Zapobieganie nawrotom choroby wrzodowej dwunastnicy – 20 mg bezpośrednio przed snem. Choroba wrzodowa żołądka – zwykle 40 mg bezpośrednio przed snem; wyleczenie po 4 do 8 tygodniach terapii. Stany związane z nadmiernym wydzielaniem kwasu solnego (zespół Zollingera-Ellisona) – początkowo 20 mg co 6 godzin; dawkowanie podtrzymujące dostosowywane indywidualnie do stanu pacjenta i reakcji na leczenie. Choroba refluksowa przełyku – 20 mg 2 razy na dobę przez 6 do 12 tygodni; poprawa u większości pacjentów po 2 tygodniach. W przypadku nadżerek lub owrzodzeń przełyku zwykle 40 mg 2 razy na dobę przez 6 do 12 tygodni. Zapobieganie nawrotom oraz wystąpieniu nadżerek lub owrzodzeń w przebiegu choroby refluksowej przełyku – 20 mg 2 razy na dobę. Zaburzenia czynności nerek: famotydyna wydalana jest głównie przez nerki, dlatego wymagana ostrożność u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek. Dla uniknięcia nadmiernego gromadzenia się w umiarkowanej lub ciężkiej niewydolności nerek dawkę można zmniejszyć do połowy lub wydłużyć odstęp między kolejnymi dawkami do 36–48 godzin, w zależności od odpowiedzi klinicznej. Osoby w podeszłym wieku: bez konieczności zmiany dawkowania. Dzieci i młodzież: nie ustalono bezpieczeństwa i skuteczności stosowania u dzieci; nie stosować u dzieci i młodzieży.

Bezwzględne przeciwwskazania: - niewydolność nerek - reakcje nadwrażliwości w wywiadzie na innych antagonistów receptora histaminowego H2 (nadwrażliwość krzyżowa w obrębie grupy) - wiek dziecięcy i młodzieńczy z uwagi na brak wystarczających danych o bezpieczeństwie i skuteczności Ostrożnie: - zaburzenia czynności wątroby - zaburzenia czynności nerek, z koniecznością zmniejszenia dawki do 20 mg na noc przy klirensie kreatyniny poniżej 10 ml/min - zaburzenia czynności nerek u pacjentów pozostających bez opieki medycznej - możliwość maskowania objawów raka żołądka i opóźnienia rozpoznania - średni lub podeszły wiek z objawami niestrawności, które wystąpiły po raz pierwszy lub uległy niedawno zmianie - trudności w połykaniu, długotrwały ból brzucha lub niezamierzona utrata masy ciała z objawami niestrawności - długotrwałe stosowanie dużych dawek, wymagające kontroli obrazu krwi i czynności wątroby - długotrwała choroba wrzodowa, w której należy unikać nagłego odstawienia po ustąpieniu objawów

Nie hamuje cytochromu P450, dlatego uznaje się, że wywiera niewielki wpływ na metabolizm innych leków. Nie wchodzi w interakcje z lekami metabolizowanymi przez cytochrom P-450, do których należą warfaryna, teofilina, fenytoina, diazepam, propranolol, aminofenazon i fenazon. Wpływ na wchłanianie leków zależnych od pH żołądka: jak inne antagonisty H2, poprzez wpływ na pH żołądka może zmieniać wchłanianie niektórych innych leków. Wchłanianie atazanawiru może być zmniejszone. Wchłanianie ketokonazolu lub itrakonazolu może zostać zmniejszone; ketokonazol należy przyjmować 2 godziny przed famotydyną. Leki zobojętniające kwas solny: mogą zmniejszać wchłanianie famotydyny i obniżać jej stężenie w surowicy, dlatego famotydynę przyjmuje się na 1–2 godziny przed podaniem leku zobojętniającego. Sukralfat: należy unikać jednoczesnego podawania w ciągu dwóch godzin po podaniu famotydyny. Probenecyd: może opóźniać eliminację famotydyny; należy unikać jednoczesnego stosowania. Znacząco zwiększa maksymalne stężenie i AUC famotydyny oraz istotnie zmniejsza jej klirens nerkowy wskutek hamowania wydzielania kanalikowego famotydyny. Węglan wapnia: u pacjentów dializowanych istnieje ryzyko utraty jego skuteczności jako środka wiążącego fosforany przy jednoczesnym stosowaniu z famotydyną. Zmniejszenie wchłaniania innych związków w mechanizmie antagonizmu H2: rylpiwiryna i cyjanokobalamina. Przy skojarzeniu z rylpiwiryną wymagana szczególna ostrożność: famotydynę stosuje się raz na dobę, co najmniej 12 godzin przed lub 4 godziny po podaniu rylpiwiryny. Dawka 40 mg przyjęta 2 godziny przed 150 mg rylpiwiryny zmniejszała jej AUC i stężenie maksymalne odpowiednio o 76% i 85%; przyjęta 4 godziny po rylpiwirynie zwiększała je o 13% i 21%, a przyjęta 12 godzin przed rylpiwiryną zmniejszała AUC o 9% (nieistotnie statystycznie). Pozakonazol: w miarę możliwości należy unikać jednoczesnego podawania zawiesiny doustnej pozakonazolu, gdyż famotydyna może zmniejszać jej wchłanianie. Inhibitory kinazy tyrozynowej (TKI): jednoczesne podawanie z dazatynibem, erlotynibem, gefitynibem lub pazopanibem może zmniejszać ich stężenie w osoczu i skuteczność, dlatego takiego skojarzenia nie zaleca się. Famotydyna może zmniejszać wchłanianie większości inhibitorów kinazy tyrozynowej, z wyjątkiem wandetanibu i imatynibu.

Reakcje na antagonistów receptora histaminowego H2 są na ogół rzadkie; najczęściej zgłaszano biegunkę i inne zaburzenia żołądkowo-jelitowe, zawroty głowy, zmęczenie, bóle głowy oraz wysypki. Zaburzenia żołądka i jelit: często zaparcia i (lub) biegunka; niezbyt często suchość w jamie ustnej, nudności, wymioty, dolegliwości żołądkowo-jelitowe, wzdęcia, utrata apetytu i zaburzenia smaku. Zaburzenia układu nerwowego: często ból głowy; bardzo rzadko parestezje, senność, bezsenność, napady padaczkowe (grand mal) oraz drgawki u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek. Często zawroty głowy. Reakcje ze strony OUN – podobnie jak w przypadku innych antagonistów H2 – występowały zwłaszcza u osób w podeszłym wieku oraz z niewydolnością nerek; w jednym doniesieniu drgawki i pogorszenie stanu psychicznego u 2 starszych pacjentów z niewydolnością nerek wiązały się ze znacznie podwyższonym stężeniem leku w osoczu i płynie mózgowo-rdzeniowym, z ustąpieniem objawów w ciągu 3 dni od odstawienia. Zaburzenia serca: bardzo rzadko blok przedsionkowo-komorowy po dożylnym podaniu antagonisty receptora H2 oraz wydłużenie odcinka QT (zwłaszcza u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek). Podobnie jak w przypadku innych antagonistów H2 opisywano bradykardię i blok AV, a także przypadek wydłużenia QT. Zaburzenia krwi i układu chłonnego: bardzo rzadko trombocytopenia, leukopenia, agranulocytoza, pancytopenia i neutropenia. Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej: niezbyt często wysypka, świąd, pokrzywka; bardzo rzadko nadmierne wypadanie włosów oraz zespół Stevensa-Johnsona/toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (czasem ze skutkiem śmiertelnym). Zaburzenia układu immunologicznego: bardzo rzadko reakcje nadwrażliwości (anafilaksja, obrzęk naczynioruchowy, skurcz oskrzeli). Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych: bardzo rzadko zaburzenia aktywności enzymów wątrobowych, zapalenie wątroby, żółtaczka cholestatyczna. Opisywano również żółtaczkę o mieszanym, wątrobowokomórkowym charakterze oraz ostre zapalenie wątroby związane ze stosowaniem substancji. Zaburzenia układu oddechowego: bardzo rzadko śródmiąższowe zapalenie płuc czasami prowadzące do zgonu. Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe: bardzo rzadko bóle stawów i skurcze mięśni. Zaburzenia ogólne: niezbyt często zmęczenie; bardzo rzadko ucisk w klatce piersiowej; częstość nieznana astenia. Zaburzenia układu rozrodczego i piersi: rzadko ginekomastia (odwracalna po przerwaniu leczenia); bardzo rzadko impotencja. W odróżnieniu od cymetydyny substancja ma niewielkie działanie antyandrogenowe lub jego brak, choć opisano pojedyncze przypadki ginekomastii i impotencji. Zaburzenia psychiczne: bardzo rzadko przemijające zaburzenia psychiczne, w tym depresja, stany lękowe, pobudzenie, dezorientacja, splątanie i omamy oraz spadek libido. Ponadto opisywano przemijającą hiperprolaktynemię i mlekotok u kobiety po dawkach standardowych (40 mg na dobę). Odnotowano też związek z gorączką – podanie dożylne co 12 h wiązało się z hiperpyreksją u pacjenta z urazem twarzy i czaszki; temperatura utrzymywała się podwyższona przez 5 dni leczenia mimo leków przeciwgorączkowych, a po odstawieniu wróciła do normy w ciągu 24 h.

Ciąża: nie zalecana; dopuszczalna tylko w razie bezwzględnej konieczności, po ocenie przez lekarza potencjalnych korzyści względem ewentualnego ryzyka. Laktacja: przeciwwskazany – przenika do mleka kobiecego; konieczne przerwanie karmienia piersią lub odstawienie substancji.

Możliwe zaburzenia sprawności psychofizycznej wskutek objawów niepożądanych ze strony ośrodkowego układu nerwowego, np. zawrotów głowy. Notowano zawroty głowy oraz bóle głowy. W razie wystąpienia takich objawów nie należy prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn; w takim przypadku wskazane jest unikanie także czynności wymagających pełnej uwagi.

Kinetyka liniowa; szybkie wchłanianie po podaniu doustnym, stężenie maksymalne w osoczu zależne od dawki, występujące po ok. 1–3,5 h. Biodostępność doustna ok. 40–45%, bez istotnego wpływu pokarmu. Wiązanie z białkami osocza słabe, rzędu 15–22%, niezależne od stężenia. Pozorna objętość dystrybucji w stanie stacjonarnym 0,9–1,4 l/kg. Przenikanie do OUN: nieznaczne przenikanie do płynu mózgowo-rdzeniowego; stosunek osocze/PMR ok. 0,1 (4 h po 40 mg p.o.). Przenika do mleka kobiecego; stosunek stężeń mleko/osocze po 6 h wynosi 1,73. Metabolizm wątrobowy niewielki: 30–35% ulega przemianie w wątrobie do metabolitu sulfotlenkowego; S-oksydacja do nieczynnego sulfotlenku famotydyny. Nie hamuje cytochromu P450, stąd niewielki wpływ na metabolizm innych leków. Eliminacja głównie nerkowa: po podaniu doustnym 25–30%, a po dożylnym 65–70% dawki wydalane z moczem w postaci niezmienionej; klirens nerkowy 250–450 ml/min, co wskazuje na wydzielanie kanalikowe. Niewielka ilość wydalana jako sulfotlenek. Okres półtrwania w fazie eliminacji ok. 2,6–4 h, wydłużony w niewydolności nerek. Niewydolność nerek: wraz z pogarszaniem czynności nerek zmniejsza się klirens nerkowy i całkowity, bez zwiększenia eliminacji pozanerkowej. W łagodnej niewydolności (klirens kreatyniny 90–60 ml/min) nie obserwuje się wydłużenia okresu półtrwania; w umiarkowanej (60–30 ml/min) wzrasta do 4,5–9 h. Zalecane zmniejszenie dawki o 50% u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek. W związku z częściowym wydzielaniem kanalikowym, które również bywa upośledzone, dostosowanie dawki wyłącznie na podstawie klirensu kreatyniny może być niewystarczające. Alternatywnie wydłużenie odstępu między dawkami do 36–48 h. Zaburzenia czynności wątroby: farmakokinetyka famotydyny nie ulega zmianie. Pacjenci w podeszłym wieku: brak klinicznie istotnych zmian zależnych od wieku, ale przy dawkowaniu należy uwzględnić związane z wiekiem ograniczenie czynności nerek. Dializa: hemodializa nie usuwa famotydyny w istotnym stopniu z krążenia; odsetek usuwany zależy od typu błony – ok. 16% przy błonie polisulfonowej wysokoprzepływowej, ok. 6% przy błonie kuprofanowej; ciągła ambulatoryjna dializa otrzewnowa usuwa ok. 5% dawki. Uzupełnianie dawek podczas i po dializie lub filtracji nie jest wymagane. Dzieci: średni okres półtrwania podobny do wartości u zdrowych dorosłych, co pozwala dostosowywać dawki jedynie wg masy ciała i czynności nerek u dzieci powyżej 1. roku życia; natomiast u niemowląt poniżej 3. miesiąca życia klirens jest zmniejszony, a u noworodków w wieku 5–19 dni okres półtrwania wydłużony (10,5 h) wtórnie do obniżonego klirensu nerkowego.