Fluoresceina

Fluorochrom, barwnik diagnostyczny z grupy preparatów diagnostycznych, środków barwiących (kod ATC S01JA01). Pod wpływem światła niebieskiego (długość fali 465–490 nm) wykazuje żółtozieloną fluorescencję (520–530 nm). Uzyskany wzór fluorescencji ułatwia rozpoznanie zmian patologicznych w naczyniach krwionośnych siatkówki. Wybarwia uszkodzoną rogówkę oraz płyny gałki ocznej, co umożliwia wykrywanie ubytków i ciał obcych rogówki, ułatwia dopasowywanie twardych soczewek kontaktowych oraz służy w innych okulistycznych procedurach diagnostycznych.

Środek wyłącznie diagnostyczny. Angiografia fluoresceinowa dna oka oraz unaczynienia tęczówki.

Wyłącznie dożylnie, podawany wyłącznie dożylnie; najlepiej do żyły przedłokciowej z zachowaniem środków ostrożności w celu uniknięcia wynaczynienia. Dorośli (w tym w podeszłym wieku): pojedyncza dawka 500 mg (1 ampułka po 5 ml); 5 ml podaje się szybko do żyły w obrębie dołu łokciowego, uważając, aby roztwór nie przedostał się poza żyłę. Zalecana szybkość wstrzyknięcia zwykle 1 ml/s. Przy zastosowaniu urządzeń obrazujących o dużej czułości, np. skaningowego oftalmoskopu laserowego, dawkę zmniejsza się do 2 ml. Podeszły wiek: doświadczenia u pacjentów w podeszłym wieku (65 lat i powyżej) wskazują na brak konieczności modyfikacji dawki. Niewydolność nerek: u pacjentów z upośledzoną czynnością nerek (wskaźnik filtracji kłębuszkowej poniżej 20 ml/min) na ogół nie jest konieczna zmiana dawkowania, choć możliwe jest wydłużenie czasu wydalania. Pacjenci dializowani: dawkę należy zmniejszyć do 2,5 ml (połowa fiolki). Niewydolność wątroby: brak badań klinicznych oraz danych sugerujących konieczność zmiany dawkowania. Dzieci i młodzież: nie badano stosowania u dzieci i brak danych o dostosowaniu dawki; nie należy stosować u pacjentów w wieku poniżej 18 lat, ponieważ nie określono bezpieczeństwa ani skuteczności w tej grupie. Nie mieszać z innymi produktami leczniczymi; w celu uniknięcia reakcji niezgodności fizycznych kaniule dożylne przepłukuje się sterylnym roztworem chlorku sodu (0,9%) przed i po wstrzyknięciu innych produktów. Podanie wykonuje się igłą do iniekcji typu „motylek” rozmiar 23; luminescencja zwykle pojawia się w naczyniach siatkówki i naczyniówki po 7–14 sekundach.

Bezwzględne przeciwwskazania: - podanie dokanałowe - podanie dotętnicze Ostrożnie: - wcześniejsze działania niepożądane po wstrzyknięciu fluoresceiny (inne niż nudności i wymioty) - alergia w wywiadzie (pokrzywka pokarmowa lub polekowa, wyprysk, alergiczny nieżyt nosa) - astma oskrzelowa w wywiadzie - współistniejące choroby układu sercowo-naczyniowego - cukrzyca - jednoczesne stosowanie wielu leków, w szczególności beta-adrenolityków - zaburzenia czynności nerek lub podwyższone stężenie kreatyniny w surowicy - ryzyko wynaczynienia poza naczynie krwionośne z uszkodzeniem tkanek wskutek wysokiego pH

Fluoresceina jest barwnikiem o względnie obojętnym charakterze chemicznym; nie opisano badań dotyczących jej swoistych interakcji. Opisano nieliczne przypadki potencjalnych interakcji z transporterami anionów organicznych. Substancje hamujące lub konkurujące z aktywnym transportem anionów organicznych (np. probenecyd) mogą zaburzać układowy profil farmakokinetyczny fluoresceiny. Wpływ na badania laboratoryjne: w ciągu 3 do 4 dni po podaniu może zaburzać wyniki niektórych badań krwi i moczu. Zaleca się ostrożność przy terapeutycznym monitorowaniu leków o wąskim indeksie terapeutycznym, np. digoksyny, chinidyny. Leki beta-adrenolityczne: jednoczesne stosowanie z lekami beta-adrenolitycznymi, w tym w postaci kropli do oczu, może w rzadkich przypadkach nasilać poważne reakcje anafilaktyczne. Beta-adrenolityki mogą osłabiać kompensacyjną reakcję naczyniową w szoku anafilaktycznym oraz zmniejszać skuteczność adrenaliny w zapaści sercowo-naczyniowej, która może wymagać intensywnego leczenia farmakologicznego, a nawet resuscytacji. Niezgodności: należy unikać jednoczesnego wstrzykiwania lub mieszania z innymi roztworami, gdyż nie można wykluczyć wystąpienia interakcji. Ponadto sulfasalazyna może zaburzać oznaczenia fluoresceiny w teście z dilaurynianem fluoresceiny.

Po podaniu dożylnym najczęściej występują nudności (bardzo często), a także wymioty i uczucie dyskomfortu w jamie brzusznej (często); niezbyt często ból w jamie brzusznej, natomiast częstość nieznana dla odruchów wymiotnych i biegunki. Ze strony skóry świąd (często), pokrzywka (niezbyt często) oraz wysypka, zimne poty, wyprysk, rumień, nadmierna potliwość i przebarwienie skóry (częstość nieznana); żółtawe zabarwienie skóry może wystąpić po podaniu, ale zwykle zanika w ciągu 6 do 12 godzin. Reakcje nadwrażliwości: niezbyt często reakcja nadwrażliwości, rzadko reakcja anafilaktyczna, bardzo rzadko wstrząs anafilaktyczny; reakcje nadwrażliwości, w tym rzadkie przypadki wstrząsu anafilaktycznego/anafilaktoidalnego, mogą prowadzić do zgonu. Zaburzenia układu nerwowego: omdlenie (często); niezbyt często dysfazja, parestezje, zawroty głowy, ból głowy; bardzo rzadko drgawki; z częstością nieznaną incydent naczyniowo-mózgowy, niewydolność kręgowo-podstawna, utrata świadomości, drżenie, niedoczulica, zaburzenia smaku. Wg innego zestawienia utrata przytomności niezbyt często; śpiączka, omdlenie, drgawki, ból głowy, zawroty głowy, parestezje, zaburzenia smaku, drżenie rzadko; afazja z częstością nieznaną. Zaburzenia serca: rzadko zatrzymanie czynności serca; bardzo rzadko dławica piersiowa, bradykardia, tachykardia; częstość nieznana – zawał serca; wg innego zestawienia rzadko zatrzymanie czynności serca, ostry zawał mięśnia sercowego, zapaść krążeniowa, bradykardia, tachykardia. Zaburzenia naczyniowe: niezbyt często zakrzepowe zapalenie żył; rzadko niedociśnienie, wstrząs; bardzo rzadko nadciśnienie, skurcz naczyń, rozszerzenie naczyń, bladość, uderzenia gorąca. Wg innego zestawienia niedociśnienie niezbyt często; wstrząs, bladość, uderzenia gorąca rzadko; zakrzepowe zapalenie żył i nadciśnienie tętnicze z częstością nieznaną. Zaburzenia układu oddechowego: niezbyt często kaszel, uczucie ściskania w gardle; rzadko skurcz oskrzeli; bardzo rzadko zatrzymanie czynności oddechowej, obrzęk płuc, astma, obrzęk krtani, duszność, kichanie, obrzęk śluzówki nosa; częstość nieznana – podrażnienie gardła. Wg innego zestawienia obrzęk krtani, astma, duszność, kaszel, podrażnienie gardła, kichanie, skurcz oskrzeli rzadko; zatrzymanie czynności oddechowej i obrzęk płuc bardzo rzadko. Zaburzenia ogólne i w miejscu podania: wynaczynienie (często); niezbyt często ból, uczucie gorąca; częstość nieznana – ból w klatce piersiowej, obrzęk, złe samopoczucie, osłabienie, dreszcze. Wynaczynienie jest bolesne, a wynaczynienie roztworu, które może powodować intensywny ból, może prowadzić do martwicy tkanek. Mocz może przybierać intensywnie żółte zabarwienie (chromaturia); zabarwienie moczu wraca do normy po 24 do 36 godzinach. Zażółcenie skóry i moczu jest przemijające. Do rzadszych zgłoszeń należą nadmierne wydzielanie śliny (bardzo rzadko). Ze zgłoszeń indywidualnych po podaniu dożylnym opisywano zapalenie trzustki, przełomy bólowe u pacjentów z niedokrwistością sierpowatokrwinkową, osutkę polekową o typie łuszczycowym oraz fotoalergię i fototoksyczność. Rzadko dochodziło do zatrzymania krążenia i zgonów.

Ciąża: dane dotyczące stosowania u kobiet w ciąży są ograniczone lub brak ich całkowicie. W badaniach na zwierzętach nie stwierdzono działania teratogennego, a badania na zwierzętach nie wykazały bezpośredniego ani pośredniego szkodliwego wpływu na rozród. Zaleca się unikanie stosowania w ciąży, chyba że jest to bezwzględnie konieczne. Laktacja: ograniczone – fluoresceina sodowa przenika do mleka kobiecego przez okres do 7 dni po podaniu ogólnoustrojowym. Nie można wykluczyć zagrożenia dla dziecka karmionego piersią. Po wykonaniu angiografii fluoresceinowej karmienie piersią należy przerwać na 7 dni, a mleko w tym czasie odciągać i wylewać. Płodność: nie przeprowadzono badań oceniających wpływ dożylnego podania na płodność; brak danych dotyczących wpływu na płodność u ludzi.

Gdy do badania w trakcie angiografii fluorescencyjnej konieczne jest rozszerzenie źrenic, ostrość widzenia ulega pogorszeniu, co upośledza zdolność prawidłowego reagowania w ruchu ulicznym i podczas obsługi maszyn. Do czasu powrotu ostrości widzenia do normy nie wolno prowadzić pojazdów mechanicznych ani obsługiwać maszyn.

Dystrybucja: po podaniu dożylnym fluoresceina jest szybko rozprowadzana do wszystkich tkanek ustroju i pojawia się w tkankach siatkówki w ciągu 15 do 20 sekund; około 80% wiąże się z białkami osocza (zwłaszcza z albuminami), a 15 do 17% z erytrocytami. W tętnicy centralnej oka pojawia się zazwyczaj w ciągu 7-14 sekund od podania do żyły w obrębie dołu łokciowego. Dobrze przenika do przestrzeni śródmiąższowej (objętość dystrybucji ok. 0,5 l/kg). Metabolizm: szybko metabolizowana do monoglukuronidu fluoresceiny. U zdrowych osób po 1 godzinie po podaniu dożylnym (14 mg/kg) około 80% fluoresceiny w osoczu było przekształcane do połączeń glukuronidowych, co wskazuje na względnie szybkie sprzęganie. Glukuronid fluoresceiny również wykazuje właściwości fluorescencyjne; jego fluorescencja w osoczu wygasa niemal całkowicie po ok. 4-5 godzinach, a z białkami osocza wiąże się w mniejszym stopniu niż fluoresceina. Eliminacja: fluoresceina i jej metabolity są eliminowane głównie na drodze wydalania nerkowego. Wydalana z moczem w postaci glukuronidu przez 24 do 36 godzin po podaniu; w tym czasie mocz może przybierać jaskrawożółte zabarwienie. Klirens nerkowy oszacowano na 1,75 ml/min/kg, a klirens wątrobowy (ze względu na sprzęganie) na 1,50 ml/min/kg. Okres półtrwania w osoczu dla fluoresceiny i jej glukuronidu wynosi odpowiednio ok. 23,5 oraz 264 minut. Klirens układowy jest w zasadzie całkowity po upływie 48-72 godzin od podania dawki 500 mg. Zaburzenia czynności nerek: stężenie wolnej fluoresceiny i glukuronianu fluoresceiny w osoczu zwiększa się u pacjentów z niewydolnością nerek. Fluoresceina nie wpływa na współczynnik przesączania kłębuszkowego u pacjentów z przewlekłymi chorobami nerek, dlatego dostosowywanie dawki nie jest konieczne. U pacjentów z upośledzeniem czynności nerek czas wydalania może być dłuższy, jednak na podstawie ograniczonego doświadczenia z osobami z filtracją kłębuszkową poniżej 20 ml/min można przypuszczać, że na ogół nie jest u nich konieczne dostosowanie dawki. Zaburzenia czynności wątroby: brak jest badań dotyczących farmakokinetyki fluoresceiny sodowej u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby. Populacje specjalne: farmakokinetyka fluoresceiny w osoczu u pacjentów z cukrzycą i u osób zdrowych jest podobna. Ciąża: przenika przez barierę łożyskową – po podaniu dożylnym dawki 500 mg/kg wykrywano intensywną fluorescencję w tkankach płodu i w płynie owodniowym.