Gadodiamid

Niejonowy, paramagnetyczny chelat gadolinu; związek gadolinu o właściwościach paramagnetycznych, stosowany jako środek kontrastowy do rezonansu magnetycznego. Powoduje wzmocnienie kontrastowe ułatwiające obrazowanie w badaniu NMR; poprawia wartość relaksacji w sekwencji T1. W zakresie natężeń pola od 0,15 do 1,5 Tesli względny kontrast obrazu jest niezależny od wielkości pola magnetycznego. Rozprowadzany głównie do płynu zewnątrzkomórkowego, nie przenika przez barierę krew–mózg; nie przechodzi przez nieuszkodzoną barierę krew–mózg, natomiast wzmacnia sygnał z obszarów, w których bariera została uszkodzona przez procesy patologiczne; brak wzmocnienia nie wyklucza zmian chorobowych, gdyż sygnał niektórych zmian nowotworowych oraz nieczynnych ognisk w stwardnieniu rozsianym nie ulega wzmocnieniu, co można wykorzystać do różnicowania zmian patologicznych.

Dożylny środek kontrastowy do diagnostyki metodą rezonansu magnetycznego (NMR). Stosowany do badania NMR czaszki i rdzenia kręgowego oraz całego ciała, w tym: głowy i szyi, przestrzeni piersiowej i serca, kończyn, brzucha i miednicy (gruczołu krokowego i pęcherza moczowego), piersi, trzustki i wątroby, przestrzeni pozaotrzewnowej (nerki), układu mięśniowo-szkieletowego oraz naczyń krwionośnych (angiografia). Powoduje wzmocnienie kontrastowe i ułatwia obrazowanie nieprawidłowych struktur i zmian w różnych partiach ciała, w tym w ośrodkowym układzie nerwowym. Diagnostyka kardiologiczna: w NMR serca wskazany do diagnozowania choroby wieńcowej serca metodą obrazującą perfuzję mięśnia sercowego (badanie w spoczynku oraz w trakcie wysiłku, a także badanie opóźnionego wzmocnienia kontrastowego), w celu wykrycia i zlokalizowania choroby wieńcowej oraz rozróżnienia obszarów niedokrwienia i obszarów zawału u pacjentów z chorobą wieńcową w wywiadzie lub u których podejrzewa się jej wystąpienie.

Podanie dożylne. Zarówno u dorosłych, jak i u dzieci należną dawkę podaje się techniką pojedynczego wstrzyknięcia. Badanie ośrodkowego układu nerwowego (dorośli i dzieci): dawka dla pacjentów o masie ciała do 100 kg wynosi 0,2 ml/kg mc. (0,1 mmol/kg mc.); u pacjentów o masie ciała powyżej 100 kg dawka 20 ml jest zwykle wystarczająca dla uzyskania diagnostycznie skutecznego wzmocnienia kontrastowego. Tylko u dorosłych: przy podejrzeniu przerzutów nowotworowych do mózgu i masie ciała do 100 kg można podać 0,6 ml/kg mc. (0,3 mmol/kg mc.), a powyżej 100 kg zwykle wystarcza dawka 60 ml; dawkę 0,6 ml/kg mc. można podać w jednym wstrzyknięciu dożylnym. Przy wątpliwym wyniku badania po dawce 0,2 ml/kg mc. dodatkową wartość diagnostyczną może mieć drugie wstrzyknięcie dożylne 0,4 ml/kg mc., podane w ciągu 20 minut po pierwszej dawce. Badanie całego ciała – tylko u dorosłych: dawka dla masy ciała do 100 kg wynosi 0,2 ml/kg mc. (0,1 mmol/kg mc.), czasami można podać 0,6 ml/kg mc. (0,3 mmol/kg mc.); powyżej 100 kg zwykle wystarcza dawka 60 ml. U dzieci w wieku poniżej 6 miesięcy: zalecana dawka wynosi 0,2 ml/kg mc. (0,1 mmol/kg mc.). Angiografia MR – tylko u dorosłych: dawka 0,2 ml/kg mc. (0,1 mmol/kg mc.), a w przypadku zwężenia aorty brzusznej lub tętnic biodrowych dawka wyższa – 0,6 ml/kg mc. (0,3 mmol/kg mc.). Choroba wieńcowa serca – tylko u dorosłych: do oceny perfuzji mięśnia sercowego zalecana dawka to 0,3 ml/kg mc. (0,15 mmol/kg mc.) podawana w dwóch dawkach podzielonych po 0,15 ml/kg mc. (0,075 mmol/kg mc.) w odstępach ≥10 minut – jedna dawka z obciążeniem farmakologicznym, następnie jedna w spoczynku. Wstrzyknięcie dożylne (bolus) w rezonansie magnetycznym serca zaleca się przy użyciu wstrzykiwacza o szybkości wlewu nieprzekraczającej 8 ml/sekundę. Przy ocenie wyłącznie opóźnionego wzmocnienia kontrastowego zalecana całkowita dawka wynosi 0,15 mmol/kg mc. Populacje szczególne: u niemowląt poniżej 1 roku życia z uwagi na niewystarczająco rozwiniętą czynność nerek stosowanie tylko po starannym rozważeniu, w dawce nie większej niż 0,2 ml/kg mc. (0,1 mmol/kg mc.). Podczas jednego badania nie należy stosować więcej niż jednej dawki, a z uwagi na brak danych o podaniu wielokrotnym nie należy stosować w odstępach krótszych niż co 7 dni. U pacjentów w podeszłym wieku nie ma konieczności dostosowania dawki, należy jednak zachować ostrożność.

Bezwzględne przeciwwskazania: - ciężkie zaburzenia czynności nerek (GFR <30 ml/min/1,73 m²) - ostre uszkodzenie nerek - okołooperacyjny okres przeszczepienia wątroby u pacjentów, u których wykonano lub planuje się przeszczepienie - noworodki poniżej 4 tygodni życia Ostrożnie: - ryzyko nerkopochodnego zwłóknienia układowego (NSF) u pacjentów z ostrą lub ciężką niewydolnością nerek - dzieci poniżej 6 miesięcy z zaburzeniami czynności wątroby lub nerek oraz wcześniaki poniżej 4 tygodni życia lub w wieku ciążowym poniżej 30 tygodni (nie zaleca się) - niemowlęta poniżej 1 roku życia ze względu na niedojrzałą czynność nerek - osoby w podeszłym wieku (≥65 lat) z uwagi na zmniejszoną eliminację – badać w kierunku dysfunkcji nerek - wywiad alergiczny, astma lub inne alergiczne schorzenia układu oddechowego (ryzyko ciężkich, zagrażających życiu reakcji) - zaburzenia sercowo-naczyniowe, zwłaszcza ciężkie choroby serca (nasilone reakcje nadwrażliwości) - pacjenci przyjmujący β-adrenolityki (możliwy brak odpowiedzi na β-agonistów w leczeniu nadwrażliwości) - padaczka lub zmiany patologiczne mózgu (zwiększone ryzyko drgawek) - obecność stymulatora serca lub implantów ferromagnetycznych

Zaburza oznaczanie stężenia wapnia w surowicy niektórymi metodami kolorymetrycznymi (kompleksometrycznymi) powszechnie stosowanymi w laboratoriach szpitalnych, dając fałszywie zaniżone wyniki. Ciężką rzekomą hipokalcemię opisywano po podaniu, zwłaszcza u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek. Możliwe także zakłócenie oznaczeń innych elektrolitów – np. żelaza. Zaleca się niestosowanie tych metod przed upływem 12–24 godzin od podania, a w razie konieczności wykonania badań – użycie innych metod laboratoryjnych.

W badaniach klinicznych działania niepożądane obserwowano u ok. 6% osób; najczęściej reakcje nadwrażliwości, nudności i wymioty. Objawy mogą pojawić się w ciągu kilku godzin, a nawet dni po podaniu. Zaburzenia układu immunologicznego: niezbyt często nadwrażliwość, reakcje alergiczne skóry i błon śluzowych; częstość nieznana – reakcje anafilaktyczne/rzekomoanafilaktyczne, które mogą wystąpić niezależnie od zastosowanej dawki oraz metody podania i bywają pierwszymi objawami wstrząsu. Zaburzenia układu nerwowego: często bóle głowy, zawroty głowy, parestezje, krótkotrwałe zaburzenia smaku; rzadko drgawki, drżenie, senność, krótkotrwałe zaburzenia węchu. Zaburzenia psychiczne: rzadko lęk. Zaburzenia oka: rzadko zaburzenia widzenia. Zaburzenia serca: częstość nieznana – tachykardia. Zaburzenia naczyniowe: niezbyt często rozszerzenie naczyń krwionośnych, zaczerwienienie twarzy. Zaburzenia układu oddechowego: rzadko duszność, kaszel; częstość nieznana – kichanie, podrażnienie gardła, skurcz oskrzeli, zespół zaburzeń oddechowych. Zaburzenia żołądkowo-jelitowe: często nudności; niezbyt często wymioty, biegunka. Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej: niezbyt często świąd; rzadko wysypka, pokrzywka, obrzęk twarzy i obrzęk naczynioruchowy; częstość nieznana – nerkopochodne zwłóknienie układowe (NSF). Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe: rzadko bóle stawów. Zaburzenia nerek i dróg moczowych: rzadko, u osób z istniejącą ciężką niewydolnością nerek – ostra niewydolność nerek, zwiększenie stężenia kreatyniny we krwi. Zaburzenia ogólne i w miejscu podania: często krótkotrwałe uogólnione uczucie ciepła, oziębienia, ucisku lub bólu w miejscu wstrzyknięcia; rzadko bóle w klatce piersiowej, gorączka, dreszcze. Ponadto opisano ostre zapalenie trzustki wkrótce po wstrzyknięciu w obrazowaniu wątroby; u innego pacjenta ostre zapalenie trzustki wraz z ostrą niewydolnością nerek po podaniu do angiografii. Może zakłócać kolorymetryczne metody oznaczania stężenia wapnia w surowicy, dając fałszywie zaniżone wyniki; opisywano ciężką pseudohipokalcemię, zwłaszcza u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek.

Brak wystarczających danych o stosowaniu w ciąży u ludzi; w badaniach na zwierzętach obserwowano szkodliwy wpływ na reprodukcję po wielokrotnym podaniu dużych dawek. Nie stosować w ciąży, o ile stan kliniczny kobiety nie wskazuje na konieczność zastosowania gadodiamidu; dopuszczalne jedynie wtedy, gdy potencjalna korzyść przeważa nad możliwym ryzykiem dla płodu. Laktacja: ograniczone – nie ustalono, czy gadodiamid przenika do mleka kobiecego. Dane farmakodynamiczne/toksykologiczne u zwierząt wskazują na przenikanie gadodiamidu do mleka. Nie można wykluczyć zagrożenia dla dziecka karmionego piersią. Zaleca się przerwanie karmienia piersią na co najmniej 24 godziny po podaniu.

Nie prowadzono badań nad wpływem na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn; z uwagi na możliwość wystąpienia nudności nie zaleca się prowadzenia pojazdów ani obsługiwania maszyn po podaniu.

Po podaniu dożylnym szybko rozmieszcza się w płynie zewnątrzkomórkowym; objętość dystrybucji odpowiada objętości wody pozakomórkowej. Nie przenika przez barierę krew–mózg. Okres półtrwania w fazie dystrybucji do tkanek ok. 4 min, okres półtrwania w fazie eliminacji ok. 70 min. Eliminacja nerkowa: wydalany przez nerki drogą przesączania kłębuszkowego. U pacjentów z prawidłową czynnością nerek 85% dawki wydalane z moczem w ciągu 4 h, a 95–98% w ciągu 24 h po podaniu dożylnym. Klirens nerkowy i całkowity są niemal identyczne, zbliżone do klirensu substancji wydalanych głównie przez przesączanie kłębuszkowe. W zakresie dawek 0,1–0,3 mmol/kg mc. kinetyka jest liniowa. Nie wykryto metabolitów. Nie wiąże się z białkami osocza. Zaburzenia czynności nerek: przy GFR <30 ml/min okres półtrwania w fazie eliminacji może ulec wydłużeniu odwrotnie proporcjonalnie do wartości GFR. Usuwany podczas hemodializy.