Gonadotropina kosmówkowa

Gonadotropina; kod ATC G03GA01. Ludzka gonadotropina kosmówkowa (hCG) to glikoproteina zbudowana z podjednostki alfa, wspólnej dla LH i FSH, oraz swoistej dla hCG podjednostki beta. Pozyskiwana z oczyszczonego ekstraktu moczu kobiet ciężarnych; nie stanowi substancji jednorodnej – nawet wysoko oczyszczone frakcje różnią się zawartością kwasu sialowego i aktywnością. Aktywność wyrażana w jednostkach aktywności biologicznej. Mechanizm: stymulacja biosyntezy steroidów płciowych w gonadach (jajniki, jądra). Działanie jakościowo tożsame z przysadkowym LH, jednak dzięki znacznie dłuższemu okresowi półtrwania hCG cechuje się większą skutecznością od LH przy podaniu dawki skumulowanej. Po owulacji nasila wytwarzanie estrogenów i progesteronu. U kobiet: pobudzenie komórek ziarnistych, tekalnych, zrębowych i lutealnych do produkcji progesteronu i estradiolu. W komórkach ziarnistych małych pęcherzyków duże dawki nasilają głównie biosyntezę estradiolu, natomiast w dojrzałych, dominujących pęcherzykach oraz w zluteinizowanych komórkach ziarnistych – przede wszystkim biosyntezę progesteronu. Pobudza też wytwarzanie w jajnikach biologicznie czynnych peptydów (m.in. inhibina, relaksyna, prorenina, inhibitor aktywatora plazminogenu) istotnych w regulacji rozrodu. U mężczyzn: w komórkach Leydiga stymulacja produkcji testosteronu oraz innych steroidów, jak 17-OH-progesteron i estradiol.

Kobiety: brak owulacji lub rzadka owulacja (oligoowulacja) – wywołanie owulacji i luteinizacji po stymulacji wzrostu pęcherzyków. Techniki wspomaganego rozrodu (ART), w tym zapłodnienie pozaustrojowe (in vitro) – wywołanie ostatecznego dojrzewania pęcherzyków i luteinizacji po stymulacji ich wzrostu. Mężczyźni: hipogonadyzm hipogonadotropowy – przywracanie płodności, także w skojarzeniu z hMG lub FSH. Diagnostycznie: ocena czynności jąder u chorych z hipogonadyzmem hipogonadotropowym przed rozpoczęciem leczenia stymulującego. Dzieci i młodzież: leczenie wnętrostwa; opóźnione dojrzewanie u chłopców ze współistniejącym hipogonadyzmem hipogonadotropowym. Diagnostycznie: różnicowanie wnętrostwa i wrodzonego braku jąder.

Leczenie powinno przebiegać pod nadzorem lekarza doświadczonego w terapii zaburzeń płodności. Podawanie domięśniowe; alternatywnie po rekonstytucji roztwór można podać domięśniowo lub podskórnie. Kobiety: Brak lub rzadkie jajeczkowanie: jedną fiolkę (5000 IU) lub dwie fiolki (10 000 IU) podaje się 24 do 48 godzin po uzyskaniu optymalnej stymulacji wzrostu pęcherzyków; zaleca się odbycie stosunku płciowego w dniu wstrzyknięcia oraz w dniu następnym. W technikach wspomaganego rozrodu, takich jak zapłodnienie pozaustrojowe (IVF): jedną fiolkę (5000 IU) lub dwie fiolki (10 000 IU) podaje się 24 do 48 godzin po ostatnim podaniu FSH lub hMG, tj. po uzyskaniu optymalnej stymulacji wzrostu pęcherzyków. Mężczyźni: Hipogonadyzm hipogonadotropowy: 1500 IU dwa razy w tygodniu (co odpowiada 3000 IU gonadotropiny kosmówkowej na tydzień) w skojarzeniu z hMG lub FSH przez okres kilku miesięcy. W celu poprawy spermatogenezy leczenie kontynuuje się przez co najmniej 3 miesiące. W trakcie terapii nie stosuje się uzupełniającego testosteronu i okresowo kontroluje jego stężenie; do uzyskania prawidłowego stężenia testosteronu może być konieczne zwiększenie dawki hCG. Przy niewystarczającej reakcji na leczenie podstawowe hCG możliwe jest dodanie hMG lub FSH; w niektórych przypadkach po uzyskaniu poprawy leczeniem skojarzonym efekt można podtrzymać wyłącznie hCG. Ocena czynności jąder w hipogonadyzmie hipogonadotropowym: jednorazowo 5000 IU. Dzieci i młodzież: Leczenie wnętrostwa należy zakończyć przed ukończeniem pierwszego roku życia; u niemowląt zalecana dawka to 250 IU dwa razy w tygodniu przez pięć tygodni. Indukcja dojrzewania płciowego u chłopców z opóźnionym dojrzewaniem płciowym: 5000 IU raz w tygodniu przez 3 miesiące. Diagnostyka różnicowa wnętrostwa i wrodzonego braku jąder: jednorazowo 5000 IU. Wg innej charakterystyki stosowanie u dzieci jest przeciwwskazane. Szczególne grupy pacjentów: Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby nie byli włączeni do badań klinicznych.

Bezwzględne przeciwwskazania: - guzy przysadki mózgowej lub podwzgórza - torbiele jajników lub powiększone jajniki z powodów innych niż zespół policystycznych jajników - krwawienie z dróg rodnych o nieznanej przyczynie - rak jajników, macicy lub piersi - ciąża pozamaciczna w okresie ostatnich 3 miesięcy - czynne zaburzenia zakrzepowo-zatorowe - zespół hiperstymulacji jajników - pierwotna niewydolność jajników - wady rozwojowe narządów płciowych uniemożliwiające rozwój ciąży - włókniakomięśniaki macicy uniemożliwiające rozwój ciąży - niekontrolowane pozagonadalne endokrynopatie (zaburzenia tarczycy, nadnerczy lub przysadki) - guzy zależne od hormonów płciowych u dzieci, młodzieży i mężczyzn - wnętrostwo pochodzenia organicznego (przepuklina pachwinowa, przebyte operacje w okolicy pachwiny, jądro ektopowe) Ostrożnie: - choroba serca podejrzewana lub rozpoznana - choroba nerek - nadciśnienie - padaczka, także przebyta w przeszłości - migrena, także przebyta w przeszłości - czynniki ryzyka zaburzeń zakrzepowo-zatorowych (dodatni wywiad osobisty lub rodzinny, otyłość z BMI > 30 kg/m2, trombofilia) - cukrzyca - choroba jajowodów w wywiadzie zwiększająca ryzyko ciąży pozamacicznej - zespół policystycznych jajników zwiększający ryzyko OHSS - stany predysponujące do skrętu jajnika (przebyte operacje jamy brzusznej, skręt jajnika lub torbiel jajnika w wywiadzie) - reakcje nadwrażliwości uogólnione lub miejscowe, anafilaksja i obrzęk naczynioruchowy - chłopcy przed okresem pokwitania (ryzyko przedwczesnego skostnienia przynasad kości i przedwczesnego dojrzewania płciowego)

Nie prowadzono swoistych badań interakcji, nie zgłoszono jednak dotąd istotnych klinicznie interakcji z innymi produktami leczniczymi. Interferencja z oznaczeniami laboratoryjnymi: hCG może dawać reakcję krzyżową w teście radioimmunologicznym gonadotropin, zwłaszcza hormonu luteinizującego. Do 10 dni po podaniu test ciążowy może dać fałszywie dodatni wynik.

Najczęstsze reakcje wynikają z nadmiernej stymulacji jajników, głównie OHSS; są zależne od dawki i indywidualnej reakcji na leczenie. Bardzo często: ból głowy; reakcje w miejscu wstrzyknięcia; ginekomastia u nastoletnich chłopców. Często: uderzenia gorąca (obserwowane tylko u mężczyzn); nudności, ból brzucha, wymioty; wykwity skórne, trądzik; łagodna lub umiarkowana postać OHSS, obrzęk piersi, ból jąder. Wg innego źródła często występują także miejscowa reakcja nadwrażliwości; ból brzucha, nudności, wymioty i biegunka; zasinienie, ból, zaczerwienienie, obrzęk lub swędzenie w miejscu wstrzyknięcia; ból głowy; zmiany nastroju; łagodny do umiarkowanego OHSS, ból piersi, torbiele jajników. Niezbyt często: wodobrzusze; zmęczenie; podniecenie; ciężki OHSS; wysięk opłucnowy jako powikłanie ciężkiego OHSS; zwiększenie masy ciała charakterystyczne dla ciężkiego OHSS. Rzadko/inne kategorie: biegunka; zatrzymanie elektrolitów i wody; depresja, drażliwość, niepokój; ciężka postać OHSS; tkliwość i ból piersi; gorączka, zmęczenie, osłabienie; wysypka, rumień, świąd; reakcje nadwrażliwości; zaburzenia zakrzepowo-zatorowe. Wg innego źródła rzadko: uogólniona wysypka lub gorączka, uogólniona reakcja nadwrażliwości, reakcja anafilaktyczna; pęknięcie torbieli jajnika; obrzęk naczynioruchowy; zdarzenia zakrzepowo-zatorowe jako powikłanie OHSS. Objawy łagodnej i umiarkowanej postaci OHSS: zaburzenia żołądkowo-jelitowe (dyskomfort w jamie brzusznej, ból brzucha, rozdęcie brzucha, nudności, wymioty i/lub biegunka), łagodne do umiarkowanego powiększenie jajników, zwiększenie masy ciała i torbiele jajników. W ciężkiej postaci OHSS rzadko zgłaszano wodobrzusze, płyn w jamie miednicy, wysięk opłucnowy, duszność, skąpomocz, zaburzenia zakrzepowo-zatorowe (tętnicze i żylne) i skręt jajnika. Zgłaszano pojedyncze przypadki miejscowych lub uogólnionych reakcji alergicznych, w tym reakcji anafilaktycznych i wstrząsu anafilaktycznego. U mężczyzn możliwe zwiększenie wielkości prącia i erekcji wskutek zwiększonego wydzielania testosteronu oraz zmiany proliferacyjne w gruczole krokowym. U chłopców mogą sporadycznie występować niewielkie zmiany emocjonalne podobne do początku pokwitania, ograniczone do czasu leczenia.

Ze względu na wskazanie (leczenie niepłodności) nie należy stosować w ciąży; brak danych klinicznych dotyczących ekspozycji w okresie ciąży, potencjalne ryzyko dla ludzi nieznane. W badaniach na zwierzętach u myszy, którym podawano hCG w celu indukcji owulacji, obserwowano zależną od dawki zwiększoną śmiertelność zarodków, zwłaszcza zarodków przedimplantacyjnych. Nie należy stosować w czasie laktacji; brak danych dotyczących przenikania ludzkiej gonadotropiny kosmówkowej do mleka ludzkiego.

Nie wywiera wpływu lub wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn jest nieistotny; nie przeprowadzono badań oceniających wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn.

Wydalanie głównie nerkowe; 10–20% wydalane z moczem w postaci niezmienionej, a pozostała część prawdopodobnie jako fragment rdzeniowy beta. Farmakokinetyka zależna od drogi podania. Po podaniu domięśniowym maksymalne stężenie w surowicy osiągane po ok. 10 godzin (zależnie od dawki), następnie maleje. Okres półtrwania ok. 30 godzin. Z uwagi na powolną eliminację możliwa kumulacja w surowicy po kilku (np. codziennych) wstrzyknięciach domięśniowych. Po podaniu podskórnym duża zmienność osobnicza. Po pojedynczym wstrzyknięciu 10 000 j.m. maksymalne stężenie w surowicy po ok. 16 godzinach. Cmax 338 ± 100 IU/L. Okres półtrwania ok. 37 godzin. Brak badań farmakokinetycznych u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby lub nerek.