Karteolol

Nieselektywny (niekardioselektywny) antagonista receptorów β-adrenergicznych. Wykazuje częściowe działanie agonistyczne – umiarkowaną wewnętrzną aktywność sympatykomimetyczną (ISA) – oraz nieznaczne działanie stabilizujące błony (miejscowo znieczulające, chinidynopodobne). Nie wykazuje istotnej aktywności stabilizującej błony. Działanie okulistyczne: stosowany miejscowo w postaci kropli do oczu obniża ciśnienie wewnątrzgałkowe (niezależnie od obecności jaskry) przez zmniejszenie wytwarzania cieczy wodnistej. Praktycznie nie zmienia średnicy źrenicy ani nie wpływa na akomodację.

Objawowe leczenie u dorosłych: nadciśnienie wewnątrzgałkowe; przewlekła jaskra z otwartym kątem przesączania.

Podanie do oka. Dorośli: jedna kropla do chorego oka raz na dobę, rano. Krople dostępne w stężeniach 1% i 2%; zaleca się rozpoczęcie leczenia od najmniejszego dostępnego stężenia. Stabilizacja ciśnienia wewnątrzgałkowego wymaga czasami kilku tygodni. Ocenę leczenia, obejmującą pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego i badanie rogówki, przeprowadza się na początku leczenia, a następnie w regularnych odstępach po upływie około 4 tygodni. Przy leczeniu długotrwałym zalecana coroczna kontrola z uwagi na możliwą utratę skuteczności. Leczenie skojarzone: możliwe zastosowanie jednego lub kilku dodatkowych leków przeciwjaskrowych (miejscowo lub ogólnie) w skojarzeniu z karteololem. Inne jednocześnie stosowane krople do oczu podaje się co najmniej 15 minut wcześniej. Zmniejszenie wchłaniania układowego: uciśnięcie kanału nosowo-łzowego lub zamknięcie powiek na 2 minuty ogranicza wchłanianie układowe, co może zmniejszyć ogólnoustrojowe działania niepożądane i zwiększyć działanie miejscowe. Zastępowanie innych leków przeciwjaskrowych: dotychczasowy lek odstawia się po zakończeniu pełnego dnia leczenia, a karteolol rozpoczyna się od następnego dnia, po jednej kropli do chorego oka raz na dobę. Przy zastępowaniu kilku leków przeciwjaskrowych odstawia się je pojedynczo. Przy zastępowaniu leków zwężających źrenice po ustąpieniu efektu miotycznego może być konieczne badanie refrakcji. Decyzji o zastosowaniu towarzyszy pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego, szczególnie na początku leczenia. Dzieci i młodzież (<18 lat): stosowanie nie jest właściwe ze względu na brak danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności.

Bezwzględne przeciwwskazania: - reaktywne choroby dróg oddechowych, w tym astma oskrzelowa obecnie lub w wywiadzie - ciężka przewlekła obturacyjna choroba płuc - jawna niewydolność serca - wstrząs kardiogenny - blok przedsionkowo-komorowy II i III stopnia niekontrolowany rozrusznikiem - zespół chorego węzła zatokowo-przedsionkowego, w tym blok zatokowo-przedsionkowy - bradykardia zatokowa - nieleczony guz chromochłonny Ostrożnie: - jaskra z zamkniętym kątem przesączania, wymagająca równoczesnego stosowania leków miotycznych, gdyż karteolol praktycznie nie wpływa na źrenicę - choroby rogówki, ze względu na możliwość wywołania suchości oka - zespół suchego oka oraz stany z możliwym uszkodzeniem rogówki - poważne uszkodzenie rogówki, ze względu na ryzyko jej zmętnienia wskutek gromadzenia się wapnia w obecności fosforanów - choroby układu sercowo-naczyniowego, w tym choroba niedokrwienna serca, dławica Prinzmetala i niewydolność serca, oraz niedociśnienie - blok przedsionkowo-komorowy pierwszego stopnia - bradykardia z częstością spoczynkową poniżej 50–55/min i objawami - ciężkie choroby krążenia obwodowego, w tym ciężka postać choroby lub zespołu Raynauda - łagodna lub umiarkowana przewlekła obturacyjna choroba płuc - skłonność do samoistnej hipoglikemii lub niestabilna cukrzyca, z ryzykiem maskowania objawów hipoglikemii - nadciśnienie w przebiegu leczonego guza chromochłonnego - tyreotoksykoza i nadczynność tarczycy, których objawy, zwłaszcza sercowo-naczyniowe, mogą być maskowane - łuszczyca, która może ulec zaostrzeniu - atopia lub ciężka reakcja anafilaktyczna w wywiadzie, z ryzykiem oporności na epinefrynę - wiek podeszły oraz niewydolność nerek i/lub wątroby

Nie prowadzono szczegółowych badań dotyczących interakcji karteololu chlorowodorku z innymi lekami. Chociaż po podaniu do oka przenikanie leków beta-adrenolitycznych do krwiobiegu jest niewielkie, to jednak istnieje ryzyko wystąpienia interakcji. Dlatego należy uwzględniać interakcje właściwe dla beta-adrenolityków o działaniu ogólnym. Skojarzenia miejscowe (do oczu): sporadycznie opisywano rozszerzenie źrenic przy jednoczesnym stosowaniu do oczu beta-adrenolityków i adrenaliny (epinefryny), co wymaga obserwacji okulistycznej z uwagi na ryzyko rozszerzenia źrenicy. Przy stosowaniu więcej niż jednego okulistycznego produktu miejscowego podawanie powinno odbywać się w odstępach co najmniej 15 minut, a maści do oczu na końcu. Możliwe jest działanie addytywne prowadzące do niedociśnienia i (lub) znacznej bradykardii przy jednoczesnym podawaniu okulistycznego beta-adrenolityku z doustnymi antagonistami kanału wapniowego, beta-adrenolitykami, lekami przeciwarytmicznymi (w tym amiodaronem), glikozydami naparstnicy, parasympatykomimetykami i guanetydyną. Skojarzenia niezalecane: z diltiazemem – zaburzenia automatyzmu (nadmierna bradykardia, zatrzymanie zatok), zaburzenia przewodzenia zatokowo-przedsionkowego i przedsionkowo-komorowego oraz niewydolność serca; połączenie tylko przy ścisłym monitorowaniu klinicznym i EKG, zwłaszcza u osób w podeszłym wieku lub na początku leczenia. Analogicznie z werapamilem – zaburzenia automatyzmu (nadmierna bradykardia, zatrzymanie zatok), zaburzenia przewodzenia oraz niewydolność serca. Dotyczy to również beprydylu (synergia działania). Z fingolimodem – potencjalnie śmiertelne nasilenie działania obniżającego częstość akcji serca (beta-blokery są szczególnie ryzykowne, ponieważ hamują mechanizmy kompensacji adrenergicznej), z ciągłym monitorowaniem klinicznym i EKG przez 24 godziny po pierwszej dawce. Z ozanimodem – potencjalnie śmiertelne nasilenie działania obniżającego częstość akcji serca (beta-blokery hamują mechanizmy kompensacji adrenergicznej), z ciągłym monitorowaniem klinicznym i EKG przez co najmniej 6 godzin. Z beta-adrenolitykami stosowanymi w niewydolności serca – ryzyko nasilenia działań niepożądanych beta-adrenolityków, szczególnie przy podwyższonym ryzyku bradykardii. Skojarzenia wymagające szczególnej ostrożności: amiodaron – zaburzenia automatyzmu i przewodzenia (hamowanie kompensacyjnych mechanizmów współczulnych), z monitorowaniem klinicznym i EKG. Lotne chlorowcowane środki znieczulające (desfluran, halotan, izofluran, metoksyfluran, sewofluran) – beta-adrenolityki zmniejszają kompensacyjną reakcję sercowo-naczyniową; blokadę beta należy znieść w trakcie zabiegu chirurgicznego lekami beta-mimetycznymi. Zasadniczo nie należy przerywać podawania beta-adrenolityków, a jeśli to konieczne – unikać nagłego przerwania; anestezjolog powinien być poinformowany o ich stosowaniu. Leki przeciwnadciśnieniowe działające ośrodkowo (klonidyna, guanfacyna, metylodopa, moksonidyna, rilmenidyna) – znaczny wzrost ciśnienia przy nagłym przerwaniu leczenia ośrodkowego, którego należy unikać; monitorowanie kliniczne. Antycholinesterazy (donepezil, galantamina, rywastygmina, neostygmina, pirydostygmina, takryna, ambenonium) – ryzyko nadmiernej bradykardii (dodanie efektów bradykardiogennych), z regularnym monitorowaniem klinicznym. Lidokaina podawana dożylnie – wzrost jej stężenia w osoczu (zmniejszenie klirensu wątrobowego) z możliwością neurologicznych i sercowych działań niepożądanych; monitorowanie kliniczne, EKG i ewentualnie stężeń lidokainy podczas leczenia skojarzonego i po odstawieniu beta-blokera, w razie potrzeby z dostosowaniem dawki lidokainy. Propafenon – zaburzenia kurczliwości, automatyzmu i przewodzenia (tłumienie kompensacyjnych mechanizmów współczulnych). Baklofen – nasilenie działania obniżającego ciśnienie. Leki przeciwcukrzycowe: pochodne sulfonylomocznika – wszystkie beta-adrenolityki mogą maskować niektóre objawy hipoglikemii (kołatanie serca, tachykardię); zaleca się ostrzeżenie pacjenta i wzmocnienie samokontroli glikemii, zwłaszcza na początku leczenia. To samo dotyczy insuliny, sulfonamidów obniżających poziom cukru i glinidów; ponadto większość niekardioselektywnych beta-adrenolityków zwiększa częstość występowania i nasilenie hipoglikemii. Ryzyko torsade de pointes: jednoczesne stosowanie z substancjami wywołującymi torsade de pointes – leki przeciwarytmiczne klasy Ia i III, niektóre neuroleptyki (fenotiazyny, benzamidy, butyrofenony, pimozyd) oraz inne, m.in. erytromycyna, halofantryna, pentamidyna, moksyfloksacyna – zwiększa ryzyko komorowych zaburzeń rytmu, zwłaszcza torsade de pointes, i wymaga monitorowania klinicznego i elektrokardiograficznego. Skojarzenia do rozważenia: NLPZ (w tym selektywne inhibitory COX-2) – osłabienie działania obniżającego ciśnienie (hamowanie prostaglandyn rozszerzających naczynia). Leki alfa-adrenolityczne stosowane w urologii (alfuzosyna, doksazosyna, prazosyna, silodosyna, tamsulozyna, terazosyna) – nasilenie działania obniżającego ciśnienie, ryzyko zwiększenia niedociśnienia ortostatycznego. Podobnie alfa-blokery przeciwnadciśnieniowe (doksazosyna, prazosyna, urapidil) – zwiększony efekt hipotensyjny i ryzyko niedociśnienia ortostatycznego. Amifostyna – zwiększenie działania obniżającego ciśnienie tętnicze. Inne leki obniżające tętno (m.in. inne beta-adrenolityki, antagoniści wapnia, digoksyna, iwabradyna, meflochina, pilokarpina, antycholinesterazy) – ryzyko nadmiernej bradykardii (dodatkowe efekty). Beta-2-mimetyki (bambuterol, indakaterol, olodaterol, salbutamol, terbutalina, wilanterol) – ryzyko wzajemnego zmniejszenia skuteczności z powodu antagonizmu farmakodynamicznego. Pochodne dihydropirydyny (m.in. amlodypina, felodypina, nikardypina, nifedypina) – niedociśnienie, niewydolność serca u chorych z utajoną lub niekontrolowaną niewydolnością serca (ujemne działanie inotropowe), a obecność beta-adrenolityku może też zmniejszyć odruchową reakcję współczulną przy nadmiernej odpowiedzi hemodynamicznej. Dipirydamol podawany dożylnie – nasilenie działania hipotensyjnego. Leki przeciwdepresyjne z rodziny imipramin (trójpierścieniowe) i leki przeciwpsychotyczne – działanie hipotensyjne i zwiększone ryzyko niedociśnienia ortostatycznego (efekt addytywny). Liczne leki wywołujące niedociśnienie ortostatyczne – ryzyko nasilonego niedociśnienia, zwłaszcza ortostatycznego. Ponadto opisywano nasilenie ogólnoustrojowego działania okulistycznego beta-adrenolityku i wzrost jego stężenia w osoczu podczas jednoczesnego stosowania z chinidyną, prawdopodobnie wskutek hamowania metabolizmu beta-adrenolityku (udokumentowane dla tymololu).

Karteolol stosowany miejscowo do oczu wchłania się do krążenia ogólnego i może wywoływać działania niepożądane zbliżone do obserwowanych przy ogólnoustrojowym podawaniu leków β-adrenolitycznych. Częstość ogólnych działań niepożądanych po podaniu miejscowym do oczu jest mniejsza niż po podaniu ogólnoustrojowym. Możliwe działania niepożądane obejmują te obserwowane dla całej klasy leków β-adrenolitycznych podawanych do oczu.

Brak odpowiednich badań u kobiet w ciąży; stosowanie w okresie ciąży dopuszczalne wyłącznie wtedy, gdy jest to bezwzględnie konieczne. Choć przenikanie beta-adrenolityków do krwiobiegu po wkropleniu do oka jest mniejsze niż po podaniu ogólnym, można się go spodziewać. Wyniki badań epidemiologicznych dotyczące doustnych beta-adrenolityków nie wykazały wad wrodzonych, ujawniły natomiast ryzyko wewnątrzmacicznego opóźnienia wzrostu. Ponadto u noworodków matek otrzymujących beta-adrenolityki do czasu porodu obserwowano przedmiotowe i podmiotowe objawy blokady receptorów beta-adrenergicznych, m.in. bradykardię, niedociśnienie, zaburzenia oddechowe i hipoglikemię. Przy podawaniu do momentu porodu konieczne staranne monitorowanie noworodka w pierwszych dobach życia. Laktacja: ograniczone – beta-adrenolityki są wydzielane z mlekiem matki, jednak przy stosowaniu dawek terapeutycznych w postaci kropli do oczu mało prawdopodobne jest osiągnięcie w mleku stężeń wystarczających do wywołania klinicznych objawów blokady beta-adrenergicznej u niemowlęcia.

Możliwe działania niepożądane, zwłaszcza zaburzenia widzenia, mogące upośledzać zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn.

Dobrze wchłania się z przewodu pokarmowego; szczytowe stężenie w osoczu po podaniu doustnym osiągane w ciągu 1–4 h. Biodostępność ok. 84%. Niska lipofilność; z białkami wiąże się ok. 20–30%. Okres półtrwania w osoczu 3–6 h. Eliminacja głównie nerkowa: 50–70% dawki wydalane w moczu w postaci niezmienionej, dlatego kumuluje się u pacjentów z chorobą nerek. Główne metabolity to 8-hydroksykarteolol oraz glukuronidy karteololu i 8-hydroksykarteololu; metabolit 8-hydroksykarteolol jest aktywny, jego okres półtrwania 8–12 h. Niewydolność nerek: dawkę doustną należy zmniejszyć u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek. Sugerowany schemat wg klirensu kreatyniny (CC) w nadciśnieniu: CC 30–80 ml/min – 10 mg/dobę. Postać do oczu: stężenia w osoczu po wielokrotnym podaniu kropli o przedłużonym uwalnianiu raz na dobę (Cmax = 1,72 ng/ml) są mniejsze niż po zwykłych kroplach chlorowodorku karteololu dwa razy na dobę (Cmax = 3,64 ng/ml). Choć czynność nerek jest istotna dla wydalania, nie prowadzono badań u pacjentów z niewydolnością nerek.