Kwas azelainowy

Lek przeciwtrądzikowy do stosowania miejscowego. Skuteczność w leczeniu trądziku grudkowo-krostkowatego wynika z działania przeciwbakteryjnego oraz hamowania nadmiernego rogowacenia naskórka. Znacznie hamuje wzrost Propionibacterium acnes i zmniejsza frakcję wolnych kwasów tłuszczowych na powierzchni skóry. Hamuje wzrost Propionibacterium spp. oraz zmniejsza keratynizację. Hamuje rozrost keratynocytów i normalizuje ich końcowe różnicowanie (in vitro i in vivo). W doświadczeniu na uchu królika przyspieszał zmniejszanie liczby zaskórników indukowanych tetradekanem. Działanie w trądziku różowatym – przeciwzapalne. Moduluje reakcję zapalną w prawidłowych ludzkich keratynocytach poprzez: aktywację receptora aktywowanego przez proliferatory peroksysomów gamma (PPARγ); hamowanie transaktywacji czynnika jądrowego kB (NF-kB); hamowanie wytwarzania cytokin prozapalnych oraz hamowanie uwalniania wolnych rodników tlenowych z neutrofilów, a także poprzez bezpośrednie wychwytywanie już istniejących wolnych rodników tlenowych. Bezpośrednio hamuje kalikreinę-5 i ekspresję katelicydyny w modelach in vitro (ludzkie keratynocyty), na skórze myszy oraz na skórze twarzy pacjentów z trądzikiem różowatym. Właściwości przeciwzapalne mogą odgrywać rolę w leczeniu trądziku różowatego. Wpływ na melanocyty. Hamuje wzrost i nadmierną aktywność nieprawidłowych melanocytów, zależnie od dawki i czasu działania. Mechanizm nie jest w pełni wyjaśniony, ale skuteczność w leczeniu przebarwień wiąże się z hamującym wpływem na syntezę DNA i (lub) oddychanie komórkowe nieprawidłowych melanocytów.

Trądzik pospolity (Acne vulgaris); przebarwienia – ostuda (chloasma, melasma). Trądzik grudkowo-krostkowy skóry twarzy o słabym lub średnim nasileniu. Miejscowo w trądziku różowatym grudkowo-krostkowym.

Wyłącznie do stosowania na skórę. Cienką warstwę nanosić na chorobowo zmienione miejsca dwa razy na dobę – rano i wieczorem, i delikatnie wetrzeć. Pasek o długości ok. 2,5 cm (ok. 0,5 g) wystarcza na pokrycie skóry twarzy. Czas leczenia zależny od nasilenia zmian. W leczeniu trądziku pospolitego wyraźną poprawę uzyskuje się po ok. 4 tygodniach systematycznego stosowania. Dla optymalnego wyniku stosowanie regularne przez kilka miesięcy – nawet do 12 miesięcy. W leczeniu przebarwień zaleca się stosowanie co najmniej przez 3 miesiące. Ze względu na to, że promieniowanie słoneczne zaostrza zmiany i (lub) powoduje ponowną pigmentację skóry, w całym okresie leczenia jednocześnie stosować kremy z filtrem UVB i UVA. W trądziku różowatym poprawa zwykle po 4 tygodniach; zazwyczaj wyraźna poprawa widoczna po 4 tygodniach, a dla optymalnych efektów stosowanie przez kilka miesięcy zgodnie z wynikiem klinicznym. Modyfikacja przy podrażnieniu: w przypadku znacznego podrażnienia skóry zmniejszyć ilość lub stosować raz na dobę do czasu ustąpienia objawów, a jeśli to konieczne – przerwać leczenie na kilka dni. Kryterium odstawienia zależne od wskazania: w trądziku brak poprawy lub nasilenie objawów po miesiącu stosowania – odstawić i rozważyć inną metodę leczenia; w trądziku różowatym brak poprawy po 2 miesiącach lub zaostrzenie objawów – przerwać stosowanie i rozważyć inne metody leczenia. Dzieci i młodzież: stosowany u młodzieży w wieku od 12 do 18 lat; dostosowanie dawki w tej grupie nie jest konieczne. Brak danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności u dzieci w wieku poniżej 12 lat. W trądziku różowatym nie zalecany u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat z powodu braku danych o bezpieczeństwie i skuteczności. Pacjenci w podeszłym wieku, z niewydolnością wątroby lub nerek: nie przeprowadzono ukierunkowanych badań u pacjentów w wieku powyżej 65 lat, z zaburzeniami czynności wątroby ani nerek. Nie stosować opatrunków okluzyjnych; nie należy używać opatrunków okluzyjnych i opatrunków osłaniających.

Bezwzględne przeciwwskazania: Ostrożnie: - unikać kontaktu z oczami, ustami i błonami śluzowymi - możliwość miejscowej reakcji skórnej, w tym kontaktowego zapalenia skóry - w trądziku różowatym unikać jednoczesnego stosowania innych miejscowych produktów drażniących skórę (mydła, preparaty do czyszczenia twarzy z alkoholem, nalewki lecznicze, środki ściągające i ścierające) - skórna postać przebarwień oporna na leczenie - rzadko zgłaszane zaostrzenie astmy u leczonych kwasem azelainowym

Nie przeprowadzono badań dotyczących interakcji. W żadnym z kontrolowanych badań klinicznych nie odnotowano interakcji specyficznych dla substancji.

Miejscowe reakcje w miejscu podania stanowią najczęstsze działania niepożądane. Bardzo często: pieczenie, ból oraz świąd w miejscu podania. Bardzo często opisywano również rumień w miejscu podania. Miejscowe podanie może wywołać przemijające podrażnienie skóry, takie jak uczucie pieczenia, kłucia, świąd, suchość i łuszczenie; zwykle jest ono łagodne i ustępuje w trakcie kontynuowania leczenia, jednak u nielicznych osób może się utrzymywać, wymuszając zmniejszenie częstości podawania lub czasowe przerwanie stosowania. Zazwyczaj miejscowe podrażnienie skóry ustępuje w trakcie leczenia. Często: parestezje, suchość skóry, wysypka oraz obrzęk w miejscu podania. W tej samej kategorii częstości opisywano ponadto ból, łuszczenie skóry, suchość, odbarwienie oraz podrażnienie w miejscu podania. Niezbyt często: trądzik, kontaktowe zapalenie skóry, a także uczucie dyskomfortu, rumień oraz pokrzywka w miejscu podania. Dodatkowo w tej kategorii: zapalenie łojotokowe skóry, odbarwienie skóry oraz parestezje, zapalenie skóry, uczucie dyskomfortu i obrzęk w miejscu podania. Rzadko: podrażnienie skóry oraz pokrzywka. Opisywano także pieczenie, pęcherze, egzemę oraz owrzodzenie w miejscu podania, a także zapalenie warg i wysypkę. Reakcje nadwrażliwości (rzadko): nadwrażliwość mogąca objawiać się obrzękiem naczynioruchowym, obrzękiem oka, obrzękiem twarzy, dusznością, a także pogorszeniem objawów astmy. Zmiana zabarwienia skóry: w badaniach klinicznych obserwowano ją u pacjentów leczonych kwasem azelainowym w postaci żelu z powodu trądziku pospolitego, natomiast nie stwierdzano jej u leczonych z powodu trądziku różowatego, choć nie można tego wykluczyć (częstość nieznana).

Ciąża: brak odpowiednich i dobrze kontrolowanych badań z miejscowo stosowanym kwasem azelainowym u kobiet w ciąży. W badaniach na zwierzętach wykazano potencjalny wpływ kwasu azelainowego na przebieg ciąży, rozwój zarodka lub płodu, przebieg porodu lub rozwój pourodzeniowy. Wielkości dawek, po których nie zaobserwowano działań niepożądanych u zwierząt, były w poszczególnych badaniach od 3 do 32 razy większe od maksymalnej dawki zalecanej u ludzi, wyliczonej na podstawie powierzchni ciała. Wskazana ostrożność przy przepisywaniu kwasu azelainowego kobietom w ciąży. Laktacja: ograniczone – nie wiadomo, czy kwas azelainowy przenika do mleka matki in vivo. W badaniu dializy równowagi in vitro wykazano jednak, że może wystąpić jego przenikanie do mleka matki. Przenikanie do mleka matki nie powinno spowodować istotnych zmian wartości wyjściowych stężenia w mleku, ponieważ kwas azelainowy nie występuje w mleku w dużym stężeniu, a po zastosowaniu miejscowym wchłania się do organizmu mniej niż w 4%, nie powodując zwiększenia ekspozycji powyżej poziomu fizjologicznego. Zaleca się ostrożność u kobiet karmiących piersią. Niemowlęta nie powinny mieć kontaktu z leczoną skórą, w tym skórą piersi. Płodność: brak danych dotyczących wpływu na płodność u ludzi. Wyniki badań na zwierzętach nie wykazały wpływu na płodność samców lub samic szczurów.

Nie wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów ani obsługiwania maszyn.

Po podaniu miejscowym przenika do wszystkich warstw skóry, szybciej przez skórę uszkodzoną niż przez skórę nieuszkodzoną. Wchłanianie przezskórne niewielkie – po jednorazowym, miejscowym nałożeniu 1 g kwasu azelainowego wchłania się około 3,6% zastosowanej dawki. Eliminacja dwutorowa: część kwasu azelainowego wchłoniętego przez skórę jest wydalana z moczem w postaci niezmienionej, a pozostała ilość ulega β-oksydacji do kwasów dwukarboksylowych o krótszym łańcuchu węglowym (C7, C5), które również są wydalane z moczem. Ekspozycja układowa nieistotna klinicznie: po 8 tygodniach stosowania dwa razy dziennie u pacjentów z trądzikiem stężenie w osoczu w stanie równowagi mieściło się w granicach stężeń odnotowanych u zdrowych ochotników stosujących prawidłową dietę. Stopień wchłaniania przezskórnego po stosowaniu dwa razy na dobę nie zmienia obciążenia ogólnoustrojowego kwasem azelainowym pochodzącym z pokarmu i źródeł endogennych w klinicznie istotny sposób.