Monografia substancji czynnej
Kwas fusydowy
Acidum fusidicum
Informacje przedstawione w monografii substancji zostały opracowane na podstawie wybranych Charakterystyk Produktów Leczniczych (ChPL) leków zawierających tę substancję. W związku z tym, że niektóre sekcje różnych produktów leczniczych mogą nieść niekoniecznie spójne informacje na temat tej substancji, aktualna ChPL danego preparatu pozostaje zawsze ostatecznym i wiążącym źródłem informacji o leku. Po najechaniu na zdanie pojawiają się przypisy ze źródłem ChPL produktu.
Monografia
Antybiotyk z grupy fusydanów, o strukturze steroidowej. Silne działanie przeciwbakteryjne, wąski zakres działania przeciwbakteryjnego. Jedyny przedstawiciel tej grupy – nie odnotowano doniesień o oporności krzyżowej na kwas fusydynowy. Mechanizm: hamowanie syntezy białek bakteryjnych poprzez blokowanie czynnika elongacyjnego G; uniemożliwia połączenie tego czynnika z rybosomami i GTP, blokując dostarczanie energii dla procesu syntezy. Właściwości fizykochemiczne: kwas fusydynowy i jego sole rozpuszczalne w wodzie i tłuszczach, powierzchniowo czynne, przenikają przez nieuszkodzoną skórę. Spektrum (działanie ogólnoustrojowe): wrażliwe Staphylococcus aureus, Corynebacterium minutissimum, Streptococcus spp. oraz niektóre bakterie Gram-ujemne. Ponadto miejscowo aktywny wobec Corynebacterium spp., Neisseria spp. i niektórych gatunków Clostridium spp. Beztlenowce wrażliwe: Clostridium difficile, Clostridium perfringens, Peptostreptococcus, Propionibacterium acnes. Oporne: Pseudomonas aeruginosa. Ponadto oporne Acinetobacter, Enterobacteria, Pseudomonas spp. Oporność: zależna od położenia geograficznego. Zwykle występuje u 1%–10% szczepów Staphylococcus aureus i 10%–20% szczepów koagulazoujemnych gronkowców.
Miejscowe leczenie łagodnych, powierzchownych, nierozległych, pierwotnych zakażeń skóry wywołanych przez drobnoustroje wrażliwe na kwas fusydynowy, szczególnie zakażeń wywołanych przez bakterie z rodzaju Staphylococcus; zwłaszcza Staphylococcus aureus; a także bakterie z rodzaju staphylococci i streptococci. Postacie kliniczne: liszajec zakaźny, powierzchowne zapalenie mieszków włosowych, figówka brody, zanokcica i łupież rumieniowaty; ponadto czyraczność, zapalenie gruczołów potowych, zapalenie mieszków włosowych, zanokcica i trądzik pospolity. W leczeniu liszajca i dermatoz zakażonych bakteriami powodującymi liszajca – miejscowo wyłącznie w ograniczonej postaci z niewielką liczbą zmian, a jako leczenie uzupełniające w skojarzeniu z antybiotykoterapią ogólną w bardziej rozsianych postaciach. Odkażanie: odkażanie skóry i błon śluzowych będących siedliskiem drobnoustrojów, u zdrowych nosicieli gronkowców i po zakażeniu paciorkowcami, tzw. czyraczności. Należy uwzględnić oficjalne wytyczne dotyczące prawidłowego stosowania produktów przeciwbakteryjnych.
Podanie miejscowe na skórę. Stosowany miejscowo pod opatrunkiem ochronnym lub bez niego, po oczyszczeniu zakażonej powierzchni skóry, raz lub dwa razy na dobę; na oczyszczoną, chorą powierzchnię skóry nakładany w niewielkiej ilości 3–4 razy na dobę. Przy stosowaniu pod opatrunkiem ochronnym częstość aplikacji można zmniejszyć do 1–2 razy na dobę. Należy unikać nakładania grubej warstwy. Czas leczenia ograniczony do jednego tygodnia. Postać kremu vs maści: postać kremu przeznaczona głównie do zmian cieknących, zmacerowanych oraz zmian w fałdach skóry; postaci maści nie stosuje się w przypadku zmian cieknących lub zmacerowanych, zmian w fałdach skóry ani owrzodzenia nóg.
Bezwzględne przeciwwskazania: - zakażenia wywołane przez oporne drobnoustroje, zwłaszcza Pseudomonas aeruginosa Ostrożnie: - zakażenia wywołane przez drobnoustroje niewrażliwe, w szczególności Pseudomonas aeruginosa - możliwość rozwoju oporności bakterii przy przedłużonym lub powtarzanym stosowaniu - ryzyko nadkażenia opornymi drobnoustrojami, w tym grzybami, przy przedłużonym stosowaniu - ryzyko kontaktowego zapalenia skóry przy przedłużonym lub powtarzanym stosowaniu - stosowanie w okolicy oczu - unikanie kontaktu z oczami przy nakładaniu na twarz ze względu na możliwość podrażnienia spojówek
Przy podaniu miejscowym interakcje z produktami podawanymi ogólnoustrojowo uznaje się za minimalne, ponieważ wchłanianie kwasu fusydowego podawanego drogą miejscową jest nieznaczne.
Częstość działań niepożądanych po miejscowym leczeniu kwasem fusydowym oceniono na 2,3% w zbiorczej analizie badań klinicznych. Najczęstsze to różne reakcje skórne – świąd i wysypka, będące następstwem zmian w miejscu aplikacji takich jak ból, podrażnienie, pojawiające się u mniej niż 1% pacjentów. Zaburzenia układu immunologicznego – rzadko: nadwrażliwość. Zaburzenia oka – zapalenie spojówek. Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej – niezbyt często: zapalenie skóry (w tym kontaktowe zapalenie skóry, egzema); wysypka; świąd; rumień. Raportowano różne typy wysypek skórnych: rumieniowa, krostkowa, pęcherzykowa, plamisto-grudkowa i grudkowa, a także wysypkę uogólnioną. Rzadko: obrzęk naczynioruchowy; pokrzywka; pęcherzyki. Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania – niezbyt często: ból w miejscu aplikacji (w tym uczucie pieczenia); podrażnienie w miejscu aplikacji. Dzieci i młodzież – oczekuje się, że częstość, typ i ciężkość działań niepożądanych u dzieci są takie same jak u dorosłych.
Ekspozycja ogólnoustrojowa po podaniu miejscowym jest nieistotna, dlatego nie przewiduje się wpływu na ciążę i kwas fusydowy może być stosowany miejscowo w czasie ciąży. Natomiast przy braku wystarczających dowodów bezpieczeństwa u kobiet w ciąży leku nie należy stosować w ciąży, chyba że jest to niezbędne, po rozważeniu korzyści do ryzyka. W badaniach na zwierzętach nie stwierdzono bezpośredniego ani pośredniego szkodliwego wpływu na przebieg ciąży, rozwój płodu i przebieg porodu, a z badań tych oraz z wieloletnich obserwacji klinicznych wynika, że kwas fusydynowy nie ma działania teratogennego. W postaci o działaniu ogólnym może przenikać przez barierę łożyska. Karmienie piersią: nie przewiduje się wpływu na noworodka i (lub) niemowlę karmione piersią, ponieważ wchłanianie ogólnoustrojowe u kobiet karmiących jest nieistotne. Kwas fusydowy może być stosowany miejscowo w trakcie karmienia piersią, jednak zaleca się unikanie stosowania go na piersi. Bezpieczeństwo stosowania u kobiet karmiących piersią nie zostało określone; w postaci o działaniu ogólnym kwas fusydynowy (lub jego sól sodowa) jest wykrywalny w mleku matki, natomiast po podaniu miejscowym jest mało prawdopodobne, by ilość przenikająca do mleka miała wpływ na dziecko. Płodność: brak wystarczających dowodów dotyczących bezpieczeństwa, przy czym nie przewiduje się wpływu na kobiety w wieku rozrodczym z uwagi na nieistotną ekspozycję ogólnoustrojową po zastosowaniu miejscowym kwasu fusydynowego lub fusydanu sodu.
Stosowany miejscowo nie ma wpływu lub wywiera nieistotny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn.
Wchłanianie po podaniu miejscowym: przenika przez nieuszkodzoną ludzką skórę, a stopień penetracji zależy od czasu narażenia oraz stanu skóry. Dobra penetracja przez skórę wynika z właściwości powierzchniowo czynnych oraz jednoczesnego lipofilowo-hydrofilowego charakteru cząsteczki, dzięki czemu obecny jest we wszystkich warstwach skóry właściwej i tkanki podskórnej. Penetracja przez nieuszkodzoną skórę zachodzi w stężeniach przekraczających MIC wrażliwych drobnoustrojów. In vitro przenikanie przez skórę zbliżone do kortykosteroidów; po podaniu na skórę przez barierę skórną przenika 0,54% dawki. Po 2,5-godzinnej ekspozycji uszkodzonej skóry (zdarcie naskórka) stężenie w naskórku wynosi 269,6 µg/ml, a w górnych warstwach skóry właściwej 52,8 µg/ml. Metabolizm i eliminacja: w znacznym stopniu metabolizowany w wątrobie, głównie do glukuronianów, które w dużych stężeniach występują w żółci; w małej ilości wydalany z moczem w postaci niezmienionej. Wydalany głównie z żółcią, w niewielkiej ilości z moczem.