Linkomycyna

Antybiotyk z grupy linkozamidów, uzyskiwany z Streptomyces lincolnensis; wytwarzany w procesie fermentacji. Hamuje biosyntezę białek bakteryjnych przez wiązanie się z podjednostką 50S rybosomów bakteryjnych; wiąże się w pobliżu centrum peptydylotransferazy i zakłóca elongację łańcucha peptydowego, powodując przedwczesną dysocjację peptydylo-tRNA z rybosomu. Charakter działania: w zależności od wrażliwości bakterii i stężenia może działać bakteriobójczo lub bakteriostatycznie; in vitro przeważa działanie bakteriostatyczne. Aktywność przeciwbakteryjna najlepiej koreluje z czasem, w którym stężenie pozostaje powyżej MIC dla drobnoustroju wywołującego zakażenie. Mniej aktywny od klindamycyny. Oporność: pełna oporność krzyżowa z klindamycyną. Oporność gronkowców i paciorkowców najczęściej wynika z metylacji określonych nukleotydów w 23S RNA podjednostki 50S; metylacja ta może warunkować oporność krzyżową na makrolidy i streptograminy B (fenotyp MLSB). Oporność bywa przenoszona przez plazmidy (geny erm) kodujące metylazy modyfikujące rybosomalne miejsce wiązania, co często prowadzi do oporności krzyżowej wobec makrolidów, linkozamidów i streptogramin; u mykoplazm najczęstszym mechanizmem jest zmiana miejsca wiązania w drodze mutacji (oporność chromosomalna); opisano też oporność uwarunkowaną aktywnym wypompowaniem z komórki lub inaktywacją enzymatyczną. Zgłaszano częściową oporność krzyżową z erytromycyną, w tym zjawisko tzw. dysocjacyjnej oporności krzyżowej (efekt makrolidowy).

Ciężkie zakażenia wywołane wrażliwymi bakteriami beztlenowymi, a także zakażenia wywołane wrażliwymi paciorkowcami lub gronkowcami – gdy zastosowanie innych antybiotyków jest niewłaściwe lub przeciwwskazane lub gdy leczenie innymi antybiotykami jest nieskuteczne: zakażenia górnych dróg oddechowych (zapalenie migdałków podniebiennych, zapalenie ucha środkowego); zakażenia dolnych dróg oddechowych (zachłystowe zapalenie płuc, ropniak opłucnej, ropień płuca); zakażenia skóry i tkanek miękkich; zakażenia kości i stawów, w tym zapalenie szpiku kostnego; posocznica. Ze względu na ryzyko rzekomobłoniastego zapalenia jelit należy zawsze rozważyć możliwość podania zamiast linkomycyny antybiotyku z innej grupy.

Podanie doustne – dorośli: 500 mg trzy razy na dobę (co 8 godzin); w ciężkich zakażeniach 500 mg cztery razy na dobę (co 6 godzin). W celu zapewnienia optymalnego wchłaniania zaleca się, aby przed podaniem oraz po podaniu nie przyjmować pokarmów przez 1−2 godziny. Postać doustna (kapsułki) nie jest zalecana do stosowania u dzieci z powodu niemożności precyzyjnego dawkowania kapsułek. Podanie domięśniowe – dorośli: 600 mg co 24 godziny; w ciężkich zakażeniach 600 mg co 12 godzin (lub częściej) w zależności od nasilenia objawów zakażenia. Dzieci powyżej 1 miesiąca: 10 mg/kg mc. na dobę w jednym wstrzyknięciu; w ciężkich zakażeniach 10 mg/kg mc. na dobę co 12 godzin lub częściej. Podanie dożylne – nie podawać w postaci nierozcieńczonej w szybkim wstrzyknięciu dożylnym; konieczna infuzja trwająca co najmniej 60 minut. Dorośli: od 600 mg do 1 g co 8 do 12 godzin; w ciężkich zakażeniach dawki można zwiększyć; w zakażeniach zagrażających życiu można stosować dawki do 8 g na dobę. Dzieci powyżej 1 miesiąca: od 10 do 20 mg/kg mc. na dobę w zależności od nasilenia objawów zakażenia, w dawkach podzielonych. Rozcieńczanie: roztwór zawierający 1 g w co najmniej 100 ml odpowiedniego roztworu, przetaczany dożylnie co najmniej przez godzinę. Orientacyjnie: 600 mg lub 1 g w 100 ml przez 1 godz.; 2 g w 200 ml przez 2 godz.; 3 g w 300 ml przez 3 godz.; 4 g w 400 ml przez 4 godz. Podawanie można powtarzać dowolnie często, aż do granicy maksymalnej dawki dobowej wynoszącej 8 g na dobę. Gdy szybkość dożylnego podawania bądź stężenie były większe niż zalecane, obserwowano ciężkie zaburzenia ze strony układu oddechowego i krążenia. Czas trwania leczenia: w zakażeniach paciorkowcami beta-hemolizującymi leczenie należy prowadzić co najmniej przez 10 dni. Zaburzenia czynności nerek lub wątroby: okres półtrwania jest wydłużony, dlatego należy rozważyć zmniejszenie częstotliwości podawania. W ciężkiej niewydolności nerek właściwa dawka wynosi od 25% do 35% dawki zalecanej pacjentom z prawidłową czynnością nerek.

Bezwzględne przeciwwskazania: - nadwrażliwość na klindamycynę - wcześniaki i noworodki - znana oporność na linkozamidy - zaburzenia czynności wątroby (u zwierząt) - zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, z uwagi na niedostateczne przenikanie do płynu mózgowo-rdzeniowego Ostrożnie: - pacjenci z nadwrażliwością na penicylinę - choroby przewodu pokarmowego w wywiadzie, zwłaszcza przebyte zapalenie jelita grubego - jednoczesne stosowanie leków blokujących płytkę nerwowo-mięśniową, z uwagi na możliwość nasilenia ich działania - chorzy z atopią - ciężkie zaburzenia czynności nerek i (lub) wątroby ze współistniejącymi zaburzeniami metabolicznymi, gdzie okres półtrwania może być 2 do 3 razy dłuższy - długotrwałe leczenie wymagające kontroli czynności wątroby i nerek - osoby w podeszłym wieku lub osłabione, u których rzekomobłoniaste zapalenie jelit może mieć ciężki przebieg - dzieci poniżej 3 lat, ze względu na ryzyko kumulacji alkoholu benzylowego przy stosowaniu dłużej niż tydzień - ciąża i karmienie piersią, z uwagi na możliwość kumulacji alkoholu benzylowego i ryzyko kwasicy metabolicznej

Nasila działanie leków blokujących przewodnictwo nerwowo-mięśniowe. Kaolin i pektyna hamują wchłanianie linkomycyny podanej doustnie – zmniejszenie nawet o ok. 90%; dla uniknięcia interakcji zachować odstęp: te leki co najmniej 2 h wcześniej lub 3–4 h po linkomycynie. Wchłanianie ograniczają też adsorbujące leki przeciwbiegunkowe oraz słodziki cyklaminianowe. Antybiotyki: całkowita oporność krzyżowa między klindamycyną a linkomycyną; opisywano częściową oporność krzyżową z erytromycyną, w tym zjawisko tzw. dysocjacyjnej oporności krzyżowej (efekt makrolidowy).

Przenika przez łożysko u ludzi; w osoczu z pępowiny osiąga stężenie odpowiadające 25% stężenia w osoczu matki. Nie gromadzi się w płynie owodniowym. Dane u kobiet w ciąży ograniczone; u potomstwa 302 pacjentek leczonych w różnych stadiach ciąży nie stwierdzono – po ponad 7 latach od porodu – wad wrodzonych ani opóźnienia rozwoju w porównaniu z grupą kontrolną. Stosowanie w ciąży dopuszczalne tylko w razie konieczności. Laktacja: przeciwwskazany – przenika do mleka kobiet karmiących w stężeniach 0,5–2,4 µg/ml; nie należy stosować podczas karmienia piersią. Płodność: w badaniach na zwierzętach nie wykazano wpływu na płodność. Brak danych klinicznych dotyczących wpływu na płodność u ludzi.

Nie badano wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn.

Wchłanianie: po podaniu doustnym z przewodu pokarmowego szybko wchłania się około 20–30% dawki; po dawce 500 mg stężenie maksymalne ok. 2–3 µg/ml osiągane w ciągu 2–4 h. Po dawce doustnej 500 mg na czczo stężenie maksymalne w surowicy wynosi 5,3 µg/ml w ciągu 2 h. Podanie bezpośrednio po posiłku zmniejsza wchłanianie z przewodu pokarmowego. Po dawce domięśniowej 600 mg stężenie maksymalne 11,6 µg/ml w ciągu 60 minut, a po dwugodzinnym wlewie dożylnym 600 mg – 15,9 µg/ml. Dystrybucja: szeroka do tkanek i płynów ustrojowych, w tym do kości. Stężenia względem krwi: krew płodowa, płyn otrzewnowy i opłucnowy 25–30%, mleko kobiece 50–100%, tkanka kostna ok. 40%, otaczające tkanki miękkie 75%. Przenika do płynu mózgowo-rdzeniowego, jednak stężenie w nim jest niewystarczające do leczenia zapalenia opon mózgowych. Dyfuzja do CSF jest słaba, choć nieco lepsza przy zapaleniu opon; przenika przez łożysko i do mleka. Przy większych stężeniach wiązanie z białkami jest słabsze (wysycanie wiązania z białkami osocza). Metabolizm i eliminacja: wątroba jest głównym narządem metabolizującym; żółć stanowi ważną drogę wydalania. Częściowo inaktywowana w wątrobie; lek niezmieniony i metabolity wydalane z moczem, żółcią i kałem. Po dawce domięśniowej 600 mg z moczem wydalane 1,8–24,8% (średnio 10,3%), a po dwugodzinnym wlewie dożylnym 600 mg – 4,9–23,3% (średnio 15,1%). Okres półtrwania: zwykle 5,4 ± 1 h. Po podaniu domięśniowym ok. 5 h. Dializa: ani hemodializa, ani dializa otrzewnowa nie zmniejszają stężenia w surowicy. Zaburzenia czynności nerek i wątroby: okres półtrwania może być dłuższy przy zaburzeniach czynności wątroby lub nerek; wskazane rozważenie zmniejszenia dawkowania poprzez rzadsze podawanie dawek. Półtrwanie w surowicy może być dłuższe przy ciężkich zaburzeniach czynności nerek, a przy zaburzeniach czynności wątroby nawet 2-krotnie dłuższe. Stosować ostrożnie w niewydolności wątroby lub nerek; rozważyć zmniejszenie częstości dawkowania i monitorować stężenia w surowicy podczas terapii dużymi dawkami. W ciężkiej niewydolności nerek może być właściwe zmniejszenie dawki do 25–30% dawki zwykłej.