Mebendazol

Pochodna benzimidazolu (karbaminian benzimidazolu) o działaniu przeciwrobaczym, o szerokim spektrum. Aktywny wobec większości nicieni oraz niektórych innych robaków; wykazano także działanie na niektóre stadia larwalne i jaja. Działa miejscowo w świetle jelita, zaburzając tworzenie tubuliny w komórkach jelita pasożyta. Mechanizm: hamowanie lub niszczenie cytoplazmatycznych mikrotubul w komórkach jelitowych/wchłaniających robaka; następczo dochodzi do zahamowania poboru glukozy i wyczerpania zapasów glikogenu, a wraz z innymi efektami hamującymi – do śmierci pasożyta w ciągu kilku dni. Swoiste wiązanie z tubuliną wywołuje ultrastrukturalne zmiany degeneracyjne jelita, blokując pobór glukozy i prawidłowe trawienie pasożyta; zaburzenia te prowadzą do autolizy.

Leczenie zakażeń przewodu pokarmowego nicieniami – pojedynczych lub mieszanych: owsica (Enterobius vermicularis); glistnica (Ascaris lumbricoides); włosogłówczyca (Trichuris trichiura); zakażenie tęgoryjcem dwunastniczym (Ancylostoma duodenale) oraz tęgoryjcem amerykańskim (Necator americanus).

Droga podania: doustna. Tabletki można rozgryzać lub połykać w całości. Przed podaniem małemu dziecku tabletkę rozkruszyć. Podczas leczenia nie jest konieczna specjalna dieta ani środki przeczyszczające. Owsica: 100 mg (1 tabletka) jednorazowo. Ze względu na częste ponowne infestacje owsikiem zaleca się powtórzenie leczenia po 2 i 4 tygodniach, zwłaszcza w programach eradykacyjnych. Glistnica, włosogłówczyca, tęgoryjec oraz infestacje mieszane: 200 mg na dobę (1 tabletka rano i 1 tabletka wieczorem) przez 3 kolejne dni. Dzieci: powyżej 2 lat – dawki jak u dorosłych, niezależnie od masy ciała i wieku; poniżej 2 lat – patrz ostrzeżenia specjalne.

Bezwzględne przeciwwskazania: - dzieci w wieku poniżej 1 roku Ostrożnie: - dzieci w wieku od 1 do 2 lat wyłącznie po ocenie stosunku korzyści do ryzyka - jednoczesne stosowanie z metronidazolem, którego należy unikać ze względu na ryzyko zespołu Stevensa-Johnsona i (lub) martwicy toksyczno-rozpływnej naskórka - ryzyko odwracalnych zaburzeń czynności wątroby i zapalenia wątroby, nasilające się przy dawkach przekraczających zalecane oraz podczas leczenia długotrwałego

Cymetydyna może hamować wątrobowy metabolizm mebendazolu, zwiększając stężenie substancji czynnej w osoczu, zwłaszcza podczas długotrwałego leczenia. Wzrost stężenia mebendazolu przy jednoczesnym podaniu cymetydyny obserwowano w leczeniu bąblowicy wątroby, gdzie prowadził do ustąpienia wcześniej opornych torbieli. Przy długotrwałej terapii zalecane jest oznaczanie stężenia mebendazolu w surowicy, umożliwiające modyfikację dawkowania. Należy unikać jednoczesnego stosowania mebendazolu i metronidazolu. Fenytoina i karbamazepina obniżają stężenie mebendazolu w osoczu u pacjentów otrzymujących duże dawki w leczeniu bąblowicy, prawdopodobnie w mechanizmie indukcji enzymatycznej; walproinian nie wywierał takiego działania.

Z powodu słabego wchłaniania z przewodu pokarmowego w zwykłych dawkach terapeutycznych działania niepożądane ograniczają się zwykle do zaburzeń żołądkowo-jelitowych, takich jak przemijający ból brzucha i biegunka, i występują głównie u pacjentów leczonych z powodu masywnej infestacji jelitowej. Notowano także zawroty głowy. W zwykłych dawkach zwykle nie powoduje dolegliwości; sporadycznie notowano ból brzucha i biegunkę u pacjentów z masywną infestacją. Reakcje nadwrażliwości: rzadko obserwowano obrzęk naczynioruchowy, wykwity skórne, wysypkę i pokrzywkę. Częstość na podstawie badań klinicznych i danych epidemiologicznych – często: ból brzucha; niezbyt często: nudności, wymioty; rzadko: zawroty głowy; częstość nieznana: drgawki, nadwrażliwość, w tym reakcje anafilaktyczne i rzekomoanafilaktyczne, zapalenie wątroby, nieprawidłowe wyniki testów czynnościowych wątroby, martwica toksyczno-rozpływna naskórka, zespół Stevensa-Johnsona, osutka, obrzęk naczynioruchowy, pokrzywka, łysienie oraz neutropenia; bardzo rzadko: agranulocytoza, kłębuszkowe zapalenie nerek. Agranulocytozę oraz kłębuszkowe zapalenie nerek obserwowano po zastosowaniu dużych dawek oraz podczas długotrwałego leczenia. Dzieci i młodzież: bardzo rzadko zgłaszano występowanie drgawek u dzieci. Przy dużych dawkach stosowanych w bąblowicy działania niepożądane zgłaszano częściej; obejmowały reakcje alergiczne, zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych, łysienie oraz zahamowanie czynności szpiku kostnego. W badaniach nad leczeniem bąblowicy dużymi dawkami, zwykle przez 3 miesiące, do najczęstszych działań niepożądanych należały zmniejszenie liczby leukocytów, objawy żołądkowo-jelitowe oraz zwiększenie aktywności aminotransferaz w surowicy. Inne obejmowały stany alergiczne, takie jak gorączka i reakcje skórne, objawy ze strony OUN, w tym ból głowy, oraz utratę włosów. Opisano wstrząs anafilaktyczny w wyniku pęknięcia torbieli płucnej oraz torbieli w jamie brzusznej. Przedawkowanie: u 8-tygodniowego niemowlęcia po przypadkowym zatruciu mebendazolem zgłoszono zatrzymanie oddechu i tachyarytmię związane z ciągłymi drgawkami.

Nie należy stosować w okresie ciąży, szczególnie podczas pierwszego trymestru. W badaniach na szczurach i myszach po podaniu pojedynczych dawek doustnych wykazano działanie embriotoksyczne i teratogenne. Laktacja: ograniczone – wg ograniczonych danych z opisów przypadków, po podaniu doustnym niewielkie ilości mebendazolu przenikają do mleka kobiecego. Wymaga zachowania ostrożności u kobiet karmiących piersią.

Nie wpływa lub wpływa w stopniu nieistotnym na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn.

Wchłanianie: po podaniu doustnym słabo wchłania się z przewodu pokarmowego, większość dawki pozostaje w przewodzie pokarmowym. Niska dostępność biologiczna (ok. 20% dawki) wynika ze znacznego metabolizmu pierwszego przejścia oraz bardzo słabej rozpuszczalności. Stężenie maksymalne w osoczu zwykle po 2–4 h. Jednoczesny posiłek o dużej zawartości tłuszczu nieznacznie zwiększa dostępność biologiczną. Dystrybucja: 90–95% wchłoniętej dawki wiąże się z białkami surowicy; silne wiązanie z białkami. Objętość dystrybucji 1–2 l/kg, co wskazuje na przenikanie do przestrzeni pozanaczyniowej. Metabolizm: intensywnie metabolizowany, głównie w wątrobie. Stężenie w osoczu głównych metabolitów (hydrolizowanych i zredukowanych pochodnych) jest znacznie większe niż samego mebendazolu. Zaburzenia czynności wątroby, metabolizmu lub wydzielania żółci mogą zwiększać stężenie mebendazolu w osoczu. Eliminacja: mebendazol, jego sprzężone pochodne i metabolity częściowo podlegają recyrkulacji wewnątrzwątrobowej; wydalane z moczem i żółcią. Ok. 2% dawki wydalane z moczem, reszta z kałem w postaci niezmienionej lub głównego metabolitu. Względny okres półtrwania w fazie eliminacji po dawce doustnej u większości pacjentów 3–6 h. Farmakokinetyka w stanie stacjonarnym: podczas długotrwałego podawania (np. 40 mg/kg mc. na dobę przez 3 do 21 miesięcy) stężenie mebendazolu i jego głównych metabolitów w osoczu wzrasta, dając ok. 3-krotnie wyższą ekspozycję w stanie stacjonarnym niż po dawce pojedynczej. Populacja pediatryczna: dane u dzieci i młodzieży w wieku 1–16 lat są ograniczone; nie wskazują na istotnie większą ekspozycję ogólnoustrojową u osób w wieku 3–16 lat w porównaniu z dorosłymi. U dzieci w wieku od 1 do <3 lat ekspozycja ogólnoustrojowa jest większa niż u dorosłych, z powodu większej dawki w mg/kg mc. Zaburzenia czynności wątroby: przy dużych dawkach (np. w bąblowicy) wskazana ścisła kontrola z monitorowaniem morfologii i czynności wątroby; taka terapia dużymi dawkami może być nieodpowiednia u osób z zaburzeniami czynności wątroby. Pacjentów z uszkodzeniem wątroby należy leczyć zmniejszonymi dawkami pochodnych benzimidazolowych karbaminianu – o ile w ogóle.