Megestrol

Syntetyczny steroid o silnych właściwościach progestagennych, przeciwestrogenowych oraz przeciwgonadotropowych. Hamuje owulację; stosowany od wielu lat jako środek przeciwnowotworowy w leczeniu nowotworów piersi i endometrium. Octan megestrolu jest progestagenem strukturalnie spokrewnionym z progesteronem. Mechanizm działania przeciwnowotworowego w raku piersi oraz mechanizm w anoreksji i kacheksji nie jest do końca wyjaśniony i może polegać na hamowaniu produkcji gonadotropin przez przysadkę. Przyrost masy ciała po leczeniu związany jest z poprawą łaknienia, zwiększeniem masy tkanki tłuszczowej i mięśniowej, co znalazło zastosowanie w leczeniu anoreksji lub utraty masy ciała w chorobie nowotworowej lub AIDS. Przyrost masy ciała wiąże się raczej ze zwiększonym apetytem i przyjmowaniem pokarmu niż z retencją płynów. Przy długotrwałym podawaniu może wywoływać działanie glukokortykoidowe. Właściwości glukokortykoidopodobne mogą powodować supresję kory nadnerczy u znacznego odsetka pacjentów.

Leczenie braku łaknienia (anoreksji) lub utraty masy ciała w przebiegu choroby nowotworowej lub zespołu nabytego niedoboru odporności (AIDS).

Dorośli: doustnie 400–800 mg (10–20 ml) raz na dobę, w postaci zawiesiny. Zaleca się kontynuowanie leczenia przez okres co najmniej 2 miesięcy. Dawkowanie należy dobrać indywidualnie. Młodzież: powyżej 12 roku życia – 400–800 mg (10–20 ml) raz na dobę. Osoby w podeszłym wieku: zaleca się ostrożny dobór dawki; ze względu na częstsze zaburzenia czynności wątroby, nerek lub serca, choroby współistniejące i stosowanie innych leków leczenie zwykle rozpoczyna się od dawek z dolnej granicy zakresu. Wydalany głównie przez nerki, przez co ryzyko działania toksycznego może być większe u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek; u osób w podeszłym wieku pogorszenie czynności nerek jest bardziej prawdopodobne, dlatego wskazana jest ostrożność przy ustalaniu dawki oraz może być przydatne monitorowanie czynności nerek. Dzieci: nie określono bezpieczeństwa stosowania ani skuteczności u dzieci w wieku poniżej 12 lat. Sposób podania: podanie doustne; przed podaniem zawiesinę należy dokładnie wymieszać.

Bezwzględne przeciwwskazania: - ciąża - okres karmienia piersią - choroba zakrzepowo-zatorowa Ostrożnie: - zakrzepowe zapalenie żył w wywiadzie - cukrzyca, ze względu na możliwe zwiększenie zapotrzebowania na insulinę - ryzyko łagodnego zahamowania czynności nadnerczy w trakcie leczenia lub po odstawieniu - konieczność ścisłej obserwacji po nagłym odstawieniu, m.in. w kierunku niedociśnienia, nudności, wymiotów, zawrotów głowy i osłabienia - dzieci w wieku poniżej 12 lat, u których nie ustalono bezpieczeństwa i skuteczności - u kobiet leczonych wskazana kontrola z badaniem piersi z uwagi na obserwowane u psów nowotwory po ekspozycji na octan megestrolu

Aminoglutetymid istotnie obniża stężenie megestrolu w osoczu, prawdopodobnie w wyniku indukcji enzymów wątrobowych; może być konieczne zwiększenie dawki progestagenu. Wynikające z farmakologii klasy progestagenów: leki indukujące enzymy wątrobowe – karbamazepina, gryzeofulwina, fenobarbital, fenytoina i ryfampicyna – mogą nasilać klirens progestagenów. Ponieważ progestageny mogą wpływać na kontrolę glikemii, może być konieczna modyfikacja dawek leków przeciwcukrzycowych. Progestageny mogą hamować metabolizm cyklosporyny, prowadząc do wzrostu jej stężenia w osoczu i ryzyka toksyczności.

Przyrost masy ciała jest częstym następstwem stosowania octanu megestrolu; wynika ze zwiększonego łaknienia, co stanowi podstawę zastosowania substancji u osób z anoreksją lub utratą masy ciała, i wiąże się ze zwiększeniem masy tkanki tłuszczowej i mięśniowej. Często: nudności, wymioty, biegunka, wzdęcia; wysypka; krwawienia z macicy, impotencja; osłabienie, ból, obrzęki. U około 1–2% pacjentów występują nudności, wymioty, obrzęki i krwawienia z macicy. Z częstością nieznaną: szybki przyrost masy guza; niewydolność nadnerczy, objawy przypominające zespół Cushinga, zespół Cushinga; cukrzyca, zaburzenia tolerancji glukozy, hiperglikemia, zwiększone łaknienie; zmiany nastroju; zespół cieśni nadgarstka, letarg; niewydolność krążenia; zakrzepowe zapalenie żył, zatorowość płucna, nadciśnienie tętnicze, uderzenia gorąca do głowy; duszność; zaparcie; łysienie; częstomocz. Powikłania zakrzepowo-zatorowe: opisywano zakrzepowe zapalenie żył i zatorowość płucną, niekiedy o śmiertelnym przebiegu. Wśród innych opisywanych objawów wymieniano duszność, ból, niewydolność krążenia, nadciśnienie tętnicze, uderzenia gorąca do głowy, zmiany nastroju, cechy twarzy przypominające objawy zespołu Cushinga, szybki przyrost masy guza (z hiperkalcemią lub bez hiperkalcemii), hiperglikemię, wypadanie włosów, zespół cieśni nadgarstka, biegunkę, letarg i wysypkę. W długotrwałym podawaniu rzadko obserwowano pokrzywkę, przypuszczalnie jako reakcję idiosynkrazji. Opisywano ponadto kardiomiopatię, kołatanie serca; suchość w jamie ustnej, niestrawność; powiększenie wątroby; bezsenność, neuropatię, splątanie, drgawki, parestezję, śpiączkę, depresję, ból głowy; infekcję układu moczowego, białkomocz, nietrzymanie moczu; krwawienia międzymiesiączkowe, zmniejszenie popędu płciowego; hiperkalcemię, obrzęki uogólnione; kaszel, zapalenie płuc, zapalenie gardła; niedokrwistość, leukopenię; opryszczkę, świąd, potliwość; niedowidzenie; kandydozę, mięsaki. U pacjentów z zaawansowanym niehormonozależnym nowotworem otrzymujących substancję z powodu braku łaknienia i utraty masy ciała zwykle występowały duszność, nudności, obrzęki, ból, śpiączka i biegunka. W badaniach klinicznych u chorych z zespołem nabytego niedoboru odporności nie stwierdzono znamiennej statystycznie różnicy między grupą leczoną a otrzymującą placebo w odsetku pacjentów zgłaszających co najmniej jedno działanie niepożądane. Objawy zgłaszane przez ponad 5% badanych to biegunka, impotencja, wysypki, wzdęcia, osłabienie i bóle, przy czym z wyjątkiem impotencji wszystkie występowały częściej w grupie placebo. Zaparcia i częstomocz stwierdzano u chorych otrzymujących duże dawki. Zaburzenia osi przysadkowo-nadnerczowej: opisywano nietolerancję glukozy, świeżo wykrytą cukrzycę, zaostrzenie uprzednio rozpoznanej cukrzycy z obniżeniem tolerancji glukozy oraz zespół Cushinga. Sporadycznie występowała klinicznie jawna niewydolność nadnerczy wkrótce po przerwaniu leczenia; możliwość niedoczynności nadnerczy należy uwzględniać u wszystkich pacjentów leczonych lub przerywających przewlekłe leczenie, a wskazane może być podanie odpowiednich dawek glikokortykosteroidów. Po odstawieniu opisywano również kliniczne i laboratoryjne objawy łagodnego zahamowania czynności nadnerczy.

Przeciwwskazany w ciąży. Stosowany w okresie ciąży może wywoływać ciężkie wady wrodzone. Liczne doniesienia sugerują możliwość potencjalnego uszkadzającego wpływu leków tej grupy na płód w przypadku stosowania ich w pierwszych czterech miesiącach ciąży. Jeżeli pacjentka leczona jest w czasie pierwszych czterech miesięcy ciąży lub zajdzie w ciążę podczas leczenia, należy ją poinformować o potencjalnym zagrożeniu dla płodu. Kobiety w wieku rozrodczym w trakcie leczenia muszą stosować skuteczną antykoncepcję. Przed rozpoczęciem leczenia lekarz prowadzący powinien być poinformowany o istniejącej lub planowanej ciąży. Płodność: badania płodności i reprodukcji na szczurach z zastosowaniem dużych dawek megestrolu octanu wykazały odwracalne, feminizujące działanie na płody męskie. Laktacja: przeciwwskazany. Z uwagi na brak kontrolowanych badań u kobiet karmiących piersią, w czasie stosowania pacjentka nie powinna karmić piersią. Karmienie piersią należy przerwać ze względu na potencjalne działania niepożądane, jakie mogą wystąpić u noworodka.

Nie badano wpływu octanu megestrolu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn.

Wchłania się z przewodu pokarmowego; stężenia maksymalne w osoczu występują 1–3 h po podaniu doustnym. Silnie wiąże się z białkami osocza. Metabolizmowi ulega jedynie 5% do 8% podanej dawki. Główna droga eliminacji to wydalanie z moczem wynoszące około 66% i wydalanie z kałem – około 20% podanej dawki. Część leku, która nie jest eliminowana ani z moczem, ani z kałem, może podlegać wydalaniu przez układ oddechowy i odkładaniu w tkance tłuszczowej. Stężenie w surowicy zależy od inaktywacji jelitowej i wątrobowej, na którą mogą mieć wpływ: motoryka przewodu pokarmowego, bakterie jelitowe, jednoczesne stosowanie antybiotyków, masa ciała, dieta i czynność wątroby. Ocena stężenia w surowicy zależy od stosowanej metody oznaczenia. Nie stwierdzono klinicznie istotnych różnic w biodostępności produktów zawierających octan megestrolu. Farmakokinetyka: nie stwierdza się zmian parametrów farmakokinetycznych octanu megestrolu (zawiesina doustna) podczas jednoczesnego podawania zydowudyny i ryfabutyny.