Naproksen

Naproksen – niesteroidowy lek przeciwzapalny i przeciwreumatyczny, pochodna kwasu propionowego. Działanie przeciwbólowe i przeciwgorączkowe wykazano w standardowych badaniach na zwierzętach; działanie przeciwzapalne utrzymuje się nawet u zwierząt po usunięciu nadnerczy, co oznacza, że nie wynika z wpływu na oś przysadkowo-nadnerczową. Mechanizm: zmniejszenie syntezy prostaglandyn poprzez hamowanie cyklooksygenazy. Przypuszczalnie stanowi to także podstawę działania przeciwbólowego (o charakterze nienarkotycznym), przeciwzapalnego, przeciwgorączkowego, hamowania agregacji płytek, stabilizacji błony lizosomów, hamowania bradykinin oraz działania antagonistycznego wobec układu dopełniacza. Dokładny mechanizm działania przeciwzapalnego nie jest znany.

Objawowe leczenie bólu i stanu zapalnego w chorobach reumatycznych: reumatoidalne zapalenie stawów, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa i ostre napady choroby zwyrodnieniowej stawów i spondyloartropatii. Ostry napad dny moczanowej; zapalne choroby reumatyczne tkanek miękkich; bolesny obrzęk lub stan zapalny po urazie mięśniowo-szkieletowym; pierwotne bolesne miesiączkowanie. Także ostre zaburzenia mięśniowo-szkieletowe. Miejscowo: bóle mięśniowo-stawowe, choroba zwyrodnieniowa stawów. Dzieci i młodzież: młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów u dzieci w wieku 2 lat i starszych.

Zasada ogólna: stosowanie najmniejszej skutecznej dawki przez najkrótszy okres konieczny do złagodzenia objawów – dla ograniczenia działań niepożądanych. Podanie doustne. Przyjmowany z odpowiednią ilością napoju; w ostrym bólu działa szybciej, jeśli zostanie przyjęty na czczo, natomiast osoby z wrażliwym żołądkiem powinny przyjmować go podczas posiłków; również w czasie jedzenia lub po jedzeniu. Dorośli (do 65 lat): zakres dobowy 500–1000 mg naproksenu. Dawkę dostosowuje się indywidualnie do stanu klinicznego. Dawka jednorazowa nie powinna przekraczać 1000 mg. Reumatoidalne zapalenie stawów, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, ostre napady choroby zwyrodnieniowej stawów i spondyloartropatii oraz zapalne choroby reumatyczne tkanek miękkich: dawka dobowa zwykle 500–750 mg. Na początku leczenia, w ostrej fazie zapalenia lub przy zmianie z innego NLPZ w dużej dawce – 750 mg/dobę, w dwóch dawkach podzielonych (10 mL rano i 5 mL wieczorem lub odwrotnie) lub jednorazowo (rano lub wieczorem). W indywidualnych przypadkach dawkę dobową można zwiększyć do 1000 mg. Dawka podtrzymująca 500 mg/dobę, w dwóch dawkach podzielonych lub jednorazowo (rano lub wieczorem). Alternatywnie: od 500 mg do 1 g w 2 dawkach podzielonych co 12 godzin lub w dawce pojedynczej. Dawka nasycająca 750 mg lub 1 g/dobę w stanach ostrych: u pacjentów z silnym bólem nocnym i/lub sztywnością poranną, u zmieniających leczenie z dużych dawek innego leku przeciwreumatycznego oraz w chorobie zwyrodnieniowej stawów z bólem jako objawem dominującym. Bolesny obrzęk/stan zapalny po urazie mięśniowo-szkieletowym: dawka początkowa 500 mg, w razie potrzeby dodatkowo 250 mg co 6–8 godzin; nie przekraczać 1000 mg/dobę. Wg innego schematu w ostrych zaburzeniach mięśniowo-szkieletowych: początkowo 500 mg jednorazowo, następnie 250 mg co 6–8 godzin zależnie od potrzeb, maks. 1250 mg/dobę po pierwszym dniu podawania. Ostry napad dny moczanowej: dawka początkowa 750 mg, następnie 250 mg co 8 godzin do zakończenia napadu – dopuszczalne jednorazowe przekroczenie maksymalnej dawki dobowej 1000 mg. Wg innego schematu: 750 mg, następnie 500 mg po 8 godzinach, potem 250 mg co 8 godzin aż do ustąpienia napadu. Pierwotne bolesne miesiączkowanie: początkowo 500 mg, dodatkowo 250 mg co 6–8 godzin; nie przekraczać 1000 mg/dobę. Czas leczenia zależny od objawów, jednak nie dłużej niż kilka dni. Dzieci i młodzież – młodzieńcze idiopatyczne/reumatoidalne zapalenie stawów: 10 mg naproksenu na kg mc./dobę w dwóch dawkach podzielonych; co 12 godzin. Dawka dobowa u młodzieży nie powinna przekraczać 1000 mg. Nie zalecany u dzieci poniżej 2 lat z powodu braku wystarczającego doświadczenia; wg innego dokumentu stosowanie u dzieci w wieku powyżej 5 lat i o masie powyżej 25 kg. Poza tym wskazaniem nie zalecany u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat; wg innego dokumentu nie zalecany w żadnym innym wskazaniu u dzieci poniżej 16 lat. Podanie miejscowe na skórę (żel): 4–5 razy na dobę w odstępach kilkugodzinnych; dawka zależna od powierzchni objętej schorzeniem, najczęściej pasek żelu o długości ok. 4 cm; bez przykrywania opatrunkami (bandaże, plastry). Nie stosować u dzieci w wieku od 0 do 3 lat. Czas leczenia zwykle nie dłuższy niż kilka tygodni (najczęściej do 4 tygodni); przy braku ustąpienia lub nasileniu bólu i obrzęku po tygodniu – konsultacja z lekarzem. Pacjenci w podeszłym wieku (ponad 65 lat): zwiększone ryzyko poważnych następstw działań niepożądanych. Najmniejsza skuteczna dawka przez najkrótszy możliwy okres. Regularne monitorowanie w kierunku krwawienia z przewodu pokarmowego. Zwiększone stężenie wolnej frakcji naproksenu przy niezmienionym całkowitym stężeniu w osoczu. Zaburzenia czynności wątroby: przy chorobie wątroby i hipoproteinemii ryzyko przedawkowania z powodu zwiększonej frakcji wolnego leku – najmniejsza skuteczna dawka i monitorowanie. Zaburzenia czynności nerek: rozważyć zmniejszenie dawki przy klirensie kreatyniny ponad 30 mL/min, aby zapobiec kumulacji metabolitów. Nie stosować przy klirensie kreatyniny poniżej 30 mL/min. Czas leczenia: określany przez lekarza prowadzącego; w chorobach reumatycznych możliwe podawanie przez dłuższy okres. Leczenie okresowo oceniać i przerwać przy braku korzyści lub objawach nietolerancji.

Bezwzględne przeciwwskazania: - astma, katar sienny, przewlekły obrzęk błony śluzowej nosa, obrzęk naczynioruchowy lub pokrzywka, gdy inne NLPZ wywołały wcześniej takie reakcje - napady astmy, obrzęk naczynioruchowy, reakcje skórne lub ostry nieżyt błony śluzowej nosa w wywiadzie po kwasie acetylosalicylowym lub innym NLPZ - zaburzenia produkcji krwinek - ciężka niewydolność serca - czynny wrzód trawienny lub krwawienie z wrzodu trawiennego - czynna lub przebyta choroba wrzodowa albo krwawienie z żołądka i (lub) dwunastnicy (dwa lub więcej epizodów potwierdzonego owrzodzenia lub krwawienia) - krwawienie lub perforacja przewodu pokarmowego w wywiadzie związane z uprzednim leczeniem NLPZ - krwotok mózgowy - ostry krwotok - ciężka niewydolność wątroby - ciężka niewydolność nerek (klirens kreatyniny poniżej 30 mL/min) - ostatni trymestr ciąży - dzieci w wieku od 0 do 3 lat (postać do stosowania miejscowego) - stosowanie na uszkodzoną skórę, otwarte rany, stany zapalne skóry, błony śluzowe oraz do oczu (postać do stosowania miejscowego) Ostrożnie: - nadciśnienie tętnicze i (lub) łagodna lub umiarkowana zastoinowa niewydolność serca w wywiadzie (ryzyko zatrzymania płynów i obrzęków) - niekontrolowane nadciśnienie, zastoinowa niewydolność serca, choroba niedokrwienna serca, choroba tętnic obwodowych i (lub) choroba naczyń mózgowych - czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego (hiperlipidemia, cukrzyca, palenie tytoniu) przed długotrwałym leczeniem - przewlekła obturacyjna choroba układu oddechowego (ryzyko skurczu oskrzeli) - podeszły wiek (ponad 65 lat) ze zwiększonym ryzykiem krwawienia i perforacji przewodu pokarmowego - choroby zapalne jelit w wywiadzie (wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Leśniowskiego-Crohna) - zaburzenia krzepnięcia lub jednoczesne leki zakłócające hemostazę - zaburzenie czynności nerek (klirens kreatyniny ponad 30 mL/min) - zaburzenie przepływu krwi przez nerki, zmniejszenie objętości płynu zewnątrzkomórkowego, zatrzymanie sodu lub istniejąca uprzednio choroba nerek - jednoczesne leczenie moczopędne - niewydolność wątroby i nerek, owrzodzenie przewodu pokarmowego oraz skaza krwotoczna (postać do stosowania miejscowego) - marskość wątroby (zwiększone ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego i zaburzeń czynności nerek) - toczeń rumieniowaty układowy i inne choroby autoimmunologiczne (ryzyko aseptycznego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych) - mieszana choroba tkanki łącznej (ryzyko aseptycznego zapalenia opon mózgowych) - porfiria indukowana - kobiety z nieprawidłowo obfitymi krwawieniami menstruacyjnymi (krwotok miesiączkowy) - kobiety planujące ciążę lub z zaburzeniami płodności - unikanie stosowania w przypadku ospy wietrznej - cukrzyca leczona pochodnymi sulfonylomocznika (ryzyko nasilonej hipoglikemii) - dzieci w wieku poniżej 5 lat i o masie ciała poniżej 25 kg (postać doustna) - długotrwałe stosowanie miejscowe na duże powierzchnie skóry (ryzyko działań ogólnoustrojowych) - unikanie bezpośredniego światła słonecznego, również solarium, w trakcie i 2 tygodnie po leczeniu miejscowym

Skojarzenia niezalecane: łączenie z innymi NLPZ, w tym salicylanami i inhibitorami COX-2 – zwiększone ryzyko działań niepożądanych, zwłaszcza krwawienia z przewodu pokarmowego. Należy unikać jednoczesnego stosowania dwóch lub więcej NLPZ (w tym kwasu acetylosalicylowego). Z kortykosteroidami – zwiększone ryzyko owrzodzenia lub krwawienia z przewodu pokarmowego. Z lekami przeciwpłytkowymi – zwiększone ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego. Z tyklopidyną – z uwagi na dodatkowe działanie na trombocyty. Z klopidogrelem – zwiększone ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego, podobnie jak po podaniu wszystkich leków z grupy NLPZ. Kwas acetylosalicylowy: jednoczesne stosowanie naproksenu przez ponad jeden dzień może zahamować wpływ małych dawek kwasu acetylosalicylowego na aktywność płytek, a zahamowanie to utrzymuje się przez kilka dni po zaprzestaniu leczenia naproksenem; kliniczne znaczenie tej interakcji jest nieznane. Leki przeciwzakrzepowe (m.in. warfaryna, heparyna): NLPZ mogą nasilać działanie leków przeciwzakrzepowych – możliwość zwiększenia ryzyka krwawienia; zaleca się monitorowanie parametrów krzepnięcia. Skojarzenia unika się poza pacjentami objętymi nadzorem medycznym. Lit: zwiększenie stężenia litu we krwi (zaleca się monitorowanie oraz, w razie potrzeby, dostosowanie dawki). Naproksen zmniejsza klirens nerkowy jonów litu, co może zwiększyć jego stężenie w surowicy nawet do 40%; ze względu na wąski indeks terapeutyczny litu należy unikać skojarzenia, chyba że stężenie litu jest stale monitorowane. Takrolimus: ryzyko niewydolności nerek – należy unikać skojarzenia; jednoczesne stosowanie może powodować nefrotoksyczność. Mifepryston: należy unikać jednoczesnego stosowania z uwagi na teoretyczne ryzyko zmniejszenia skuteczności mifeprystonu przez inhibitory syntetazy prostaglandyn; NLPZ nie stosuje się przed upływem 8 do 12 dni od podania mifeprystonu. Metotreksat: podanie naproksenu w ciągu 24 godzin przed leczeniem lub po leczeniu metotreksatem może zwiększyć jego stężenie we krwi i nasilić działanie toksyczne – należy unikać skojarzenia, a w razie stosowania dokładnie monitorować morfologię krwi oraz czynność wątroby i nerek. Mechanizm wynika ze zmniejszania kanalikowego wydalania metotreksatu przez NLPZ, wykazanego w badaniach na zwierzętach. Cyklosporyna: zwiększone ryzyko uszkodzeń przewodu pokarmowego i nefrotoksyczności – należy unikać skojarzenia lub stosować mniejszą dawkę naproksenu i monitorować czynność nerek. Glikozydy nasercowe: NLPZ mogą nasilać niewydolność serca, zmniejszać przesączanie kłębuszkowe glikozydów i zwiększać ich stężenie w osoczu; zaleca się monitorowanie oraz w razie potrzeby dostosowanie dawki. Leki moczopędne i przeciwnadciśnieniowe: osłabienie działania moczopędnego (natriuretyczne działanie furosemidu bywa hamowane), zwiększone ryzyko nefrotoksyczności oraz osłabienie działania leków przeciwnadciśnieniowych; zaleca się monitorowanie ciśnienia i czynności nerek oraz odpowiednie nawodnienie. Z lekami moczopędnymi oszczędzającymi potas – możliwe nasilenie działania (zaleca się monitorowanie stężenia potasu). Inhibitory ACE i antagoniści receptora angiotensyny II: zwiększone ryzyko zaburzenia czynności nerek, zwłaszcza u pacjentów z wcześniejszymi zaburzeniami nerek, mogące prowadzić do zwykle odwracalnej ostrej niewydolności nerek; ostrożność szczególnie u osób w podeszłym wieku, konieczne nawodnienie i monitorowanie czynności nerek; a także zwiększone ryzyko hiperkaliemii. Triamteren: ryzyko niewydolności nerek. Antybiotyki chinolonowe: badania na zwierzętach wykazały, że NLPZ mogą zwiększać ryzyko drgawek związanych z chinolonami, a pacjenci przyjmujący chinolony mogą być bardziej narażeni na drgawki. Zydowudyna: zwiększone ryzyko działania hematotoksycznego wskutek wzrostu stężenia zydowudyny w osoczu. U pacjentów z hemofilią zakażonych HIV potwierdzono zwiększone ryzyko wylewów podskórnych i dostawowych przy jednoczesnym stosowaniu zydowudyny i ibuprofenu. Fenytoina i inne pochodne hydantoiny: możliwość zwiększenia stężenia fenytoiny we krwi (zaleca się monitorowanie i w razie potrzeby dostosowanie dawki). Z uwagi na silne wiązanie naproksenu z białkami osocza pacjentów stosujących jednocześnie leki silnie wiążące się z białkami należy monitorować pod kątem ich przedawkowania. Sulfonamidy i sulfonylomocznik: sulfonamidy wpływają na stężenie naproksenu w osoczu; pacjentów przyjmujących jednocześnie sulfonamidy lub sulfonylomocznik należy obserwować w celu ewentualnego dostosowania dawki. Doustne leki przeciwcukrzycowe – możliwe wahania stężenia glukozy we krwi (zalecane częstsze monitorowanie glikemii). Selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny: zwiększone ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego. Probenecyd i sulfinpirazon: opóźnione wydalanie naproksenu (zalecane zmniejszenie dawki i szczególne monitorowanie); jednoczesne podanie z probenecydem zwiększa stężenie naproksenu w osoczu i wydłuża jego okres półtrwania. Leki zobojętniające sok żołądkowy oraz cholestyramina: mogą opóźniać wchłanianie naproksenu, nie zmniejszając jednak jego stopnia. Wpływ na badania laboratoryjne: możliwość zaburzenia oznaczania 17-ketosteroidów (sugeruje się przerwanie stosowania na 48 godzin przed badaniem czynności nadnerczy) oraz oznaczania kwasu 5-hydroksy-3-indolilooctowego w moczu. Przy podaniu miejscowym na skórę: z uwagi na nieznaczne wchłanianie substancji czynnej do krwiobiegu (około 1%) klinicznie istotne interakcje są mało prawdopodobne i dotychczas ich nie obserwowano, jednak przy długotrwałym stosowaniu na duże powierzchnie skóry nie można ich całkowicie wykluczyć. Dzieci i młodzież: badania interakcji przeprowadzono głównie u dorosłych, a nieliczne dowody wskazują, że podobne interakcje są prawdopodobne u dzieci.

Profil działań niepożądanych dotyczy głównie podania układowego (doustnego, doodbytniczego); przy stosowaniu miejscowym na skórę objawy są nieliczne, a przy długotrwałym stosowaniu na duże powierzchnie skóry mogą wystąpić objawy wynikające z ogólnego działania (senność, biegunka, nudności, ból głowy, reakcje nadwrażliwości), a także reakcje nadwrażliwości na światło. Przewód pokarmowy: zdarzenia żołądkowo-jelitowe należą do najczęstszych; mogą wystąpić wrzody trawienne, perforacja lub krwawienie z przewodu pokarmowego, niekiedy prowadzące do zgonu, zwłaszcza u pacjentów w podeszłym wieku. Bardzo często: nudności, wymioty, zgaga, ból żołądka, uczucie pełności, zaparcie lub biegunka oraz niewielka utrata krwi w przewodzie pokarmowym, która w wyjątkowych przypadkach może spowodować niedokrwistość. Często: wrzody przewodu pokarmowego, którym może towarzyszyć krwawienie i perforacja. Niezbyt często: krwawe wymioty, smoliste stolce lub krwawa biegunka, krwawiące zapalenie jelita grubego lub zaostrzenie choroby Leśniowskiego-Crohna/wrzodziejącego zapalenia jelita grubego, zapalenie jamy ustnej, zmiany w przełyku, wzdęcia, zapalenie żołądka; częstość nieznana – zapalenie trzustki. Krew i układ chłonny: niezbyt często zmiany w morfologii krwi, eozynofilia; bardzo rzadko niedokrwistość aplastyczna lub hemolityczna, trombocytopenia, leukopenia, pancytopenia, agranulocytoza, z możliwymi objawami prodromalnymi (gorączka, ból gardła, powierzchowne zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, objawy grypopodobne, krwawienie z nosa i krwawienie w obrębie skóry); częstość nieznana – neutropenia. Opisywano też przedłużenie czasu krwawienia i zmniejszenie zdolności agregacji płytek. Reakcje nadwrażliwości i immunologiczne: często wysypka, świąd; bardzo rzadko ogólnoustrojowe reakcje anafilaktyczne lub rzekomoanafilaktyczne – ciężkie i nagłe niedociśnienie, przyspieszenie lub spowolnienie akcji serca, nietypowe zmęczenie lub osłabienie, lęk, pobudzenie, utrata świadomości, trudności z oddychaniem lub przełykaniem, świąd, pokrzywka z obrzękiem naczynioruchowym lub bez, zaczerwienienie skóry, nudności, wymioty, skurczowe bóle brzucha lub biegunka, aż do wstrząsu zagrażającego życiu. Układ nerwowy: często ból głowy, zawroty głowy, zaburzenia OUN takie jak pobudzenie, drażliwość, zaburzenia snu, zmęczenie, zaburzenia percepcji i czynności poznawczych; bardzo rzadko napady padaczkowe, aseptyczne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych u pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi (SLE, mieszana choroba tkanki łącznej), zapalenie nerwu; częstość nieznana – parestezje. Zaburzenia psychiczne (niezbyt często): bezsenność, nerwowość, euforia, nietypowe sny, zmniejszona zdolność koncentracji, zaburzenia funkcji poznawczych, łagodna depresja, omamy, dezorientacja. Narząd wzroku: bardzo rzadko zaburzenia widzenia; częstość nieznana – obrzęk soczewki i tarcza zastoinowa, zmętnienie rogówki, zapalenie brodawki nerwu wzrokowego. Ucho: często dzwonienie w uszach, upośledzenie słuchu, zawroty głowy z uczuciem wirowania. Układ sercowo-naczyniowy: bardzo rzadko nadciśnienie tętnicze, częstoskurcz, kołatanie serca, niewydolność serca; bardzo rzadko zapalenie naczyń. W związku z leczeniem NLPZ zgłaszano obrzęki, nadciśnienie tętnicze i niewydolność serca, a stosowanie niektórych NLPZ, zwłaszcza w dużych dawkach i długotrwale, może wiązać się z niewielkim zwiększeniem ryzyka tętniczych zdarzeń zakrzepowych (zawał mięśnia sercowego lub udar). Układ oddechowy: często duszność; niezbyt często skurcz oskrzeli, napady astmy (ze spadkiem ciśnienia krwi lub bez), eozynofilowe zapalenie płuc; częstość nieznana – obrzęk płuc. Wątroba i drogi żółciowe: niezbyt często zmiany czynności wątroby ze zwiększeniem aktywności aminotransferaz; bardzo rzadko zapalenie wątroby (z żółtaczką lub bez, w izolowanych przypadkach o piorunującym przebiegu), uszkodzenie wątroby zwłaszcza po długotrwałym leczeniu; częstość nieznana – żółtaczka. Skóra i tkanka podskórna: często nadmierna potliwość, wybroczyny, plamica; niezbyt często łysienie (zwykle odwracalne), fotodermatoza (może obejmować powstawanie pęcherzy); rzadko reakcje przypominające pęcherzowe oddzielanie się naskórka; bardzo rzadko reakcje nadwrażliwości, takie jak wysypka skórna, rumień wielopostaciowy, w izolowanych przypadkach jako zespół Stevensa-Johnsona lub toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka; częstość nieznana rumień guzowaty, liszaj płaski, toczeń rumieniowaty układowy (SLE), pokrzywka, reakcja krostkowa, utrwalona wysypka polekowa (FDE), reakcja polekowa z eozynofilią i objawami ogólnymi (zespół DRESS). Opisano także reakcje typu porfiria skórna późna. Układ mięśniowo-szkieletowy: niezbyt często ból mięśni, osłabienie mięśni; bardzo rzadko przypadki zaostrzenia stanu zapalnego związanego z zakażeniem (np. martwicze zapalenie powięzi) w związku czasowym z ogólnoustrojowym stosowaniem NLPZ. Nerki i drogi moczowe: często obrzęk obwodowy, szczególnie u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym; niezbyt często ostra niewydolność nerek, zespół nerczycowy lub śródmiąższowe zapalenie nerek; bardzo rzadko uszkodzenie nerek (martwica brodawek nerkowych), zwłaszcza podczas długotrwałego leczenia, hiperurykemia; częstość nieznana – krwiomocz, kłębuszkowe zapalenie nerek. Metabolizm – częstość nieznana: hiperkaliemia. Układ rozrodczy: częstość nieznana – bezpłodność żeńska. Zaburzenia ogólne: często pragnienie; niezbyt często gorączka i dreszcze, złe samopoczucie; częstość nieznana – obrzęk. Badania: częstość nieznana – zwiększenie stężenia kreatyniny w surowicy; może zakłócać wyniki testów laboratoryjnych. U dzieci i młodzieży częstość, typ i ciężkość działań niepożądanych są podobne do obserwowanych u dorosłych.

Hamowanie syntezy prostaglandyn niekorzystnie wpływa na przebieg ciąży oraz rozwój zarodka i płodu. Dane epidemiologiczne wskazują na zwiększone ryzyko poronienia oraz wad serca i wytrzewienia po ekspozycji na inhibitory syntezy prostaglandyn we wczesnej ciąży; bezwzględne ryzyko wad układu krążenia rośnie z <1% do ok. 1,5%. Ryzyko wzrasta wraz z dawką i czasem trwania leczenia. W badaniach na zwierzętach wykazano zwiększoną utratę ciąży przed i po zagnieżdżeniu oraz śmiertelność zarodka/płodu; u zwierząt, którym podawano inhibitor syntezy prostaglandyn w okresie organogenezy, zaobserwowano zwiększoną częstość różnych wad, w tym w obrębie układu krążenia. I i II trymestr: od 20. tygodnia ciąży może powodować małowodzie wskutek zaburzeń czynności nerek płodu – możliwe krótko po rozpoczęciu leczenia, zwykle odwracalne po jego przerwaniu; zgłaszano także przypadki zwężenia przewodu tętniczego po leczeniu w II trymestrze, w większości ustępujące po zaprzestaniu. Nie stosować w I i II trymestrze, chyba że bezwzględnie konieczne; wówczas w najmniejszej dawce i przez najkrótszy czas. Po ekspozycji przez kilka dni od 20. tygodnia zaleca się przedporodowe monitorowanie w kierunku małowodzia i zwężenia przewodu tętniczego, a w razie ich stwierdzenia – przerwanie leczenia. Przy podaniu miejscowym (postać żelu): nie wiadomo, czy narażenie ogólnoustrojowe osiągane po podaniu miejscowym może być szkodliwe dla płodu, dlatego w I i II trymestrze nie należy stosować, chyba że jest to bezwzględnie konieczne. III trymestr: przeciwwskazany. Wszystkie inhibitory syntezy prostaglandyn mogą wywołać u płodu działanie toksyczne na serce i płuca (przedwczesne zwężenie/zamknięcie przewodu tętniczego, nadciśnienie płucne) oraz dysfunkcję nerek; u matki i noworodka pod koniec ciąży – możliwe wydłużenie czasu krwawienia i działanie przeciwpłytkowe (nawet po bardzo małych dawkach) oraz zahamowanie skurczów macicy z opóźnieniem lub wydłużeniem porodu. W okresie poporodowym nie stosować, gdyż może opóźniać obkurczanie macicy. Laktacja: przeciwwskazany – do mleka przenika w stężeniu ok. 1% stężenia w osoczu. Nie można wykluczyć działań niepożądanych u noworodka wynikających z hamowania prostaglandyn. Należy unikać stosowania w okresie karmienia piersią. Płodność: może zaburzać płodność u kobiet, dlatego nie jest zalecany u planujących ciążę; zaleca się odstawienie u kobiet z trudnościami z zajściem w ciążę lub przechodzących badania płodności. Wpływ ten wynika z hamowania cyklooksygenazy i syntezy prostaglandyn oddziałującego na owulację i przemija po zaprzestaniu leczenia.

Przy podaniu układowym wywiera niewielki do umiarkowanego wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Może powodować senność, zawroty głowy, bezsenność, zmęczenie, zaburzenia widzenia lub depresję, co w niektórych przypadkach może mieć wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i (lub) obsługiwania maszyn. W razie wystąpienia zaburzeń widzenia, zawrotów głowy, zmęczenia lub innych zaburzeń dotyczących ośrodkowego układu nerwowego należy powstrzymać się od czynności wymagających zwiększonej uwagi, np. kierowania pojazdem czy obsługiwania maszyn. Przy podaniu miejscowym na skórę brak danych dotyczących działań niepożądanych mających wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn.

Wchłanianie: z przewodu pokarmowego szybko i dobrze; po podaniu doustnym całkowite, ze szczytowym stężeniem osiąganym w ciągu 2−4 godzin, zależnie od spożycia pokarmu. Część dawki wchłania się już w żołądku, a pozostała całkowicie z jelita cienkiego; pokarm zmniejsza szybkość, lecz nie stopień wchłaniania. Dobrze wchłania się także drogą doodbytniczą. Po podaniu miejscowym na skórę wchłanianie wolniejsze – szczytowe stężenie we krwi po ok. 4 godzinach; znaczna kumulacja w naskórku, skórze właściwej i tkance mięśniowej, przy bardzo małym stężeniu w osoczu (ok. 1,1%) i moczu (1%). Dystrybucja: wiązanie z białkami osocza >99%. stężenia w osoczu rosną proporcjonalnie do dawki do ok. 500 mg/dobę, a przy dawkach wyższych klirens wzrasta wskutek wysycenia białek osocza. Dyfunduje do płynu maziowego, przenika przez łożysko i w niewielkich ilościach do mleka; stężenie w płynie maziowym po podaniu miejscowym niewielkie (ok. 50% stężenia w surowicy). w mleku ok. 1% stężenia w surowicy. Metabolizm: ok. 30% ulega w wątrobie przemianie do 6-O-demetylonaproksenu. Okres półtrwania: w postaci doustnej wynosi 11−15 godzin, wg innej charakterystyki 10−18 godzin, zarówno u osób zdrowych, jak i z chorobą nerek. Wg danych leksykonowych osoczowy okres półtrwania ok. 12−17 godzin. Eliminacja: ok. 95% dawki wydalane z moczem na drodze filtracji kłębuszkowej, głównie jako naproksen, 6-O-demetylonaproksen oraz produkty sprzęgania. Mniej niż 5% dawki pojawia się w kale. Wraz ze zwiększeniem dawki wydalanie z moczem przebiega szybciej niż wynikałoby z liniowego przebiegu procesów; powyżej dawki 500 mg zwiększa się odsetek niezwiązanego naproksenu, co przyspiesza jego eliminację nerkową. Skuteczne stężenie terapeutyczne w osoczu: 30−90 µg/mL. Zaburzenia czynności nerek: tendencja do mniejszych stężeń w osoczu; metabolity i koniugaty wydalane głównie przez nerki, z możliwością ich kumulacji, a eliminacja naproksenu jest zmniejszona w ciężkich zaburzeniach czynności nerek. Nie zaleca się stosowania w umiarkowanych do ciężkich i ciężkich zaburzeniach czynności nerek (klirens kreatyniny <30 mL/min). Wg danych leksykonowych ostrożnie w zaburzeniu czynności nerek, a stosowanie nie jest zalecane, gdy klirens kreatyniny <20 mL/min. Zaburzenia czynności wątroby: tendencja do większych stężeń w osoczu oraz wydłużenie okresu półtrwania; przewlekła alkoholowa choroba wątroby zmniejsza całkowite stężenie w osoczu, lecz zwiększa stężenie frakcji niezwiązanej. Osoby w podeszłym wieku: stężenie frakcji niezwiązanej zwiększone, przy niezmienionym stężeniu całkowitym; bez zmiany okresu półtrwania. Dzieci: profil farmakokinetyczny podobny do obserwowanego u dorosłych, choć klirens zwykle większy.