Nystatyna

Antybiotyk polienowy o działaniu przeciwgrzybiczym; wytwarzany przez Streptomyces noursei. Głównym składnikiem jest tetraen – nystatyna A1. Mechanizm: wiązanie ze składnikami sterolowymi (głównie ergosterolem) błony cytoplazmatycznej wrażliwych grzybów, co prowadzi do powstania porów i kanalików, a tym samym zaburzenia ochronnej funkcji błony komórkowej, wydostania się na zewnątrz składników komórki, przerwania procesów metabolicznych i w efekcie obumarcia komórki grzyba. Charakter działania: w zależności od stężenia oraz rodzaju (wrażliwości) organizmu grzybostatyczne lub grzybobójcze. Spektrum: aktywna wobec wielu szczepów drożdży i grzybów drożdżakopodobnych; działa szczególnie na drożdżaki z rodzaju Candida (w tym Candida albicans). Główne działanie skierowane przeciw Candida spp. Ponadto obejmuje Cryptococcus spp., Coccidioides spp., Histoplasma spp., Blastomyces spp. oraz Aspergillus spp. Nie działa na dermatofity i nie ma działania przeciwbakteryjnego. MIC: w postaci doustnej/jelitowej od 1,5 µg/mL do 6,5 µg/mL, wg innych danych od 3,7 IU/ml do 7,4 IU/ml.

Zapobieganie i leczenie zakażeń drożdżakowych przewodu pokarmowego, w szczególności jamy ustnej (pleśniawki błon śluzowych dziąseł, języka, czerwieni wargowej) i gardła. Obejmuje jamę ustną oraz przełyk. Grzybica pochwy i sromu. Profilaktycznie: u pacjentów leczonych dużymi dawkami antybiotyków lub kortykosteroidów; profilaktyka kandydozy inwazyjnej u noworodków z niską urodzeniową masą ciała, tj. <1500 g, w przypadkach gdy nie jest możliwe zastosowanie flukonazolu. Należy uwzględnić oficjalne zalecenia dotyczące właściwego stosowania leków przeciwgrzybiczych.

Doustnie, zawiesina o stężeniu 100 000 IU/ml. Dorośli. Kandydoza jamy ustnej i gardła: 400 000–600 000 IU (4–6 ml zawiesiny) 4 razy na dobę, co 6 godzin. Zawiesinę przed połknięciem należy trzymać w jamie ustnej jak najdłużej. Kandydoza przewodu pokarmowego: 500 000–1 000 000 IU (5–10 ml zawiesiny) 4 razy na dobę, co 6 godzin. Profilaktycznie podczas antybiotykoterapii: 500 000 IU (5 ml zawiesiny) 3 razy na dobę, co 8 godzin. Niemowlęta, dzieci i młodzież. Pleśniawki jamy ustnej: 100 000 IU (1 ml zawiesiny) 4 razy na dobę, co 6 godzin; u młodzieży w kandydozie przewodu pokarmowego 500 000 IU 4 razy na dobę (5 ml). Im dłużej zawiesina przed połknięciem pozostaje w kontakcie z zakażonym miejscem w jamie ustnej, tym większa skuteczność. Kandydoza przewodu pokarmowego: 200 000–2 000 000 IU na dobę w 4 dawkach podzielonych, tj. 50 000–500 000 IU (0,5–5 ml zawiesiny) 4 razy na dobę, co 6 godzin. Noworodki. Profilaktyka zakażeń drożdżakami u noworodków z masą urodzeniową poniżej 1500 g: 100 000 IU (1 ml zawiesiny) 3 razy na dobę, co 8 godzin, przez 6 tygodni. Czas leczenia. Podawanie kontynuować przez co najmniej 48 godzin po ustąpieniu objawów. Przy nasileniu lub utrzymywaniu się objawów po 14 dniach leczenia – ponowna ocena pacjenta i rozważenie leczenia alternatywnego. Podanie miejscowe. Stosowana także zewnętrznie do pędzlowania jamy ustnej 2–3 razy na dobę; na zmienione chorobowo miejsca nanoszona zwilżonym zawiesiną patyczkiem higienicznym. Podanie dopochwowe. Głęboko dopochwowo 1–2 tabletki na dobę, zazwyczaj przez 14 dni, u pacjentek w wieku od 12 lat; nie stosować u pacjentek młodszych niż 12 lat. Populacje szczególne. W podeszłym wieku oraz przy zaburzeniach czynności wątroby i nerek nie ma konieczności zmiany dawkowania.

Bezwzględne przeciwwskazania: - grzybice układowe – postaci doustne nie są odpowiednie do ich leczenia - rzadkie dziedziczne zaburzenia: nietolerancja fruktozy, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, niedobór sacharazy-izomaltazy Ostrożnie: - niewydolność nerek – możliwe pojawienie się niewielkich stężeń we krwi - cukrzyca (z uwagi na zawartość sacharozy) - nadwrażliwość na kwas benzoesowy i jego pochodne – ryzyko reakcji alergicznych

Dotychczas nie stwierdzono, by nystatyna wchodziła w interakcje z innymi lekami. Niektóre postacie dopochwowe mogą uszkadzać lateksowe środki antykoncepcyjne, co może wymagać dodatkowego zabezpieczenia antykoncepcyjnego w trakcie leczenia.

Nystatyna jest zwykle dobrze tolerowana, nawet podczas przedłużonego podawania. Zaburzenia żołądkowo-jelitowe: rzadko: nudności, wymioty, biegunka. Zaburzenia układu immunologicznego: rzadko reakcje alergiczne (np. wysypka, pokrzywka), w tym zespół Stevensa-Johnsona (opisywany bardzo rzadko). Zaburzenia ogólne i w miejscu podania: niekiedy w trakcie stosowania mogą wystąpić miejscowe objawy podrażnienia skóry i błon śluzowych. Po podaniu doustnym może wystąpić podrażnienie lub uczulenie w jamie ustnej. Opisywano uogólnione osutki krostkowe po nystatynie doustnej, z potwierdzoną w testach nadwrażliwością typu późnego (typ IV).

Ciąża: brak danych lub jedynie ograniczone dane dotyczące stosowania w ciąży; nie przeprowadzono badań na zwierzętach dotyczących wpływu na przebieg ciąży, rozwój zarodka/płodu, przebieg porodu lub rozwój pourodzeniowy. Wchłanianie ogranicza ryzyko: po podaniu dopochwowym praktycznie nie przenika do krążenia ogólnoustrojowego, a wchłanianie z przewodu pokarmowego jest praktycznie nieznaczne, jednak nie wiadomo, czy substancja może działać szkodliwie na płód. Stanowiska co do stosowania różnią się zależnie od postaci: nie zalecana w okresie ciąży; przy podaniu dopochwowym nie należy stosować w okresie ciąży, jeśli nie jest to bezwzględnie konieczne; przy podaniu doustnym w okresie ciąży powinna być podawana tylko w przypadkach, gdy korzyść z terapii przeważa nad ewentualnym ryzykiem dla płodu. Laktacja: przeciwwskazany – nie wiadomo, czy nystatyna przenika do mleka matki; nie można wykluczyć zagrożenia dla noworodków i starszych dzieci. Zależnie od postaci: nie wolno stosować w okresie karmienia piersią, lub – mimo że lek praktycznie nie wchłania się z pochwy – należy zachować ostrożność u pacjentek karmiących piersią wobec braku odpowiednich badań nad wpływem na dzieci karmione piersią. Płodność: nie przeprowadzono badań na zwierzętach dotyczących wpływu na reprodukcję; nie wiadomo, czy może wpływać na zdolności rozrodcze.

Bez wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn.

Wchłanianie: po podaniu doustnym nie wchłania się z przewodu pokarmowego (wg innych danych wchłania się w minimalnym stopniu). Podana miejscowo nie wchłania się przez skórę ani błony śluzowe; praktycznie nie wchłania się z pochwy. Aktywność: enzymy trawienne przewodu pokarmowego nie wpływają na jej aktywność. Eliminacja: wydalana z kałem, niemal w całości w postaci niezmienionej. Efekt terapeutyczny: występuje po 24–72 godzinach od podania.