Monografia substancji czynnej
Olej rycynowy
Ricini oleum
Informacje przedstawione w monografii substancji zostały opracowane na podstawie wybranych Charakterystyk Produktów Leczniczych (ChPL) leków zawierających tę substancję. W związku z tym, że niektóre sekcje różnych produktów leczniczych mogą nieść niekoniecznie spójne informacje na temat tej substancji, aktualna ChPL danego preparatu pozostaje zawsze ostatecznym i wiążącym źródłem informacji o leku. Po najechaniu na zdanie pojawiają się przypisy ze źródłem ChPL produktu.
Monografia
Kontaktowy środek przeczyszczający. Efekt wynika z kwasu rycynolowego uwalnianego z oleju rycynowego; po podaniu doustnym cząsteczka rozkłada się w jelicie cienkim, w obecności żółci i soku trzustkowego, do gliceryny i kwasu rycynolowego. Kwas rycynolowy ulega następnie stopniowemu zmydleniu do mydeł sodowych i potasowych. Kwas oraz mydła działają drażniąco na błonę śluzową, wzmagają perystaltykę jelita cienkiego i zwiększają przenikanie wody i elektrolitów do światła jelita, ograniczając ich wchłanianie. Wypróżnienie występuje w ciągu 2–6 godzin od podania. Poza działaniem przeczyszczającym: stosowany zewnętrznie ze względu na działanie zmiękczające (emolient). Miejscowo wykorzystywany także do łagodzenia podrażnień wywołanych ciałami obcymi w oku.
Tradycyjny roślinny produkt do stosowania doustnego w zaparciach. Krótkotrwałe leczenie sporadycznych zaparć; u osób dorosłych.
Podanie doustne. Dorośli oraz osoby w podeszłym wieku: 2,5–5,0 ml raz na dobę. Efekt przeczyszczający występuje w ciągu 2–6 godzin. Zwykle wystarcza dawkowanie do 2–3 razy w tygodniu. Wg innego ujęcia dawkowania: dorośli jednorazowo 1–2 łyżki (12–24 g), młodzież powyżej 12 lat jednorazowo 1–2 łyżeczki (4–8 g). Dzieci i młodzież: nie zaleca się stosowania poniżej 18 lat. Czas stosowania: powyżej 1 tygodnia wymaga nadzoru lekarza.
Bezwzględne przeciwwskazania: - niedrożność lub zwężenie jelit - atonia jelit - zapalenie wyrostka robaczkowego - choroby zapalne jelita grubego, w tym choroba Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego - choroby zapalne przewodu pokarmowego - ból brzucha o nieznanym pochodzeniu - ciężkie odwodnienie z niedoborem wody i elektrolitów - ciąża i laktacja - wiek poniżej 12 lat Ostrożnie: - pacjenci w podeszłym wieku - dzieci i młodzież poniżej 18 lat ze względu na brak danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności - unikać długotrwałego stosowania, gdyż przewlekłe przyjmowanie środków przeczyszczających o działaniu pobudzającym może upośledzać czynność jelit
Hipokaliemia będąca skutkiem długotrwałego nadużywania środków przeczyszczających nasila działanie glikozydów nasercowych oraz wchodzi w interakcje z lekami przeciwarytmicznymi. Równoczesne stosowanie z lekami moczopędnymi, kortykosteroidami nadnerczy i korzeniem lukrecji może nasilać utratę potasu. Jednoczesne stosowanie leków przeciwhistaminowych może osłabiać działanie przeczyszczające. Wskutek działania przeczyszczającego zaleca się kilkugodzinny odstęp przed przyjęciem innych leków.
Ze strony przewodu pokarmowego, zwłaszcza po dużych dawkach doustnych: nudności, wymioty, kolka oraz ciężkie przeczyszczenie. Ponadto zaburzenia żołądka i jelit: nudności, wymioty, dolegliwości skurczowe (kolka), bóle brzucha i gwałtowna biegunka; częstość nieznana, a przy ich wystąpieniu wskazane zmniejszenie dawki. Obserwowano też podrażnienie jelita cienkiego, przekrwienie jelita grubego i narządów w obrębie miednicy; u osób szczególnie wrażliwych możliwa wysypka. Reakcje alergiczne opisywano u osób mających kontakt z nasionami.
Stosowanie w ciąży przeciwwskazane; olej rycynowy może wpływać na poród. Ponadto powoduje przekrwienie narządów jamy brzusznej. W okresie laktacji również przeciwwskazane – możliwe przenikanie do mleka matki. Brak badań klinicznych potwierdzających bezpieczeństwo stosowania w tym okresie. Płodność: wpływu na płodność nie ustalono.
Brak danych dotyczących wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn.
Wchłanianie odwrotnie proporcjonalne do dawki; małe dawki (4 g) wchłaniają się całkowicie. Dystrybucja – brak danych. Metabolizm: hydroliza w jelicie cienkim przez enzymy trzustkowe z uwolnieniem glicerolu i kwasu rycynolowego. Rozpad enzymatyczny zachodzi pod wpływem lipazy trzustkowej w obecności kwasów żółciowych, do gliceryny i nienasyconego kwasu rycynolowego, ulegającego stopniowemu zmydleniu do mydeł sodowych i potasowych. Kwas rycynolowy metabolizowany dalej do kwasów epoksydikarboksylowych (kwas 3,6-epoksyoktanodiowy, kwas 3,6-epoksydekanodiowy, kwas 3,6-epoksydodekanodiowy). Eliminacja: kwasy epoksydikarboksylowe wydalane z moczem. W kale w ciągu 24 h pojawia się 11,4% dawki 10 g oraz 86% dawki 44,4 g.