Pankreatyna

Grupa farmakoterapeutyczna: leki poprawiające trawienie; połączenia enzymów, kod ATC A09AA02. Wyciąg enzymatyczny z trzustek ssaków; przygotowywany ze świeżych lub mrożonych trzustek ssaków, zawierający enzymy o aktywności proteolitycznej, lipolitycznej i amylolitycznej. W preparatach doustnych stosowana pankreatyna wieprzowa. Największą aktywność wykazuje w środowisku obojętnym lub słabo zasadowym; śladowe ilości kwasów mineralnych lub duże ilości wodorotlenków alkalicznych powodują jej inaktywację, a nadmiar węglanu alkalicznego również hamuje jej działanie. Mechanizm działania: dostarcza egzogennych enzymów trzustkowych uzupełniających niedobór w zewnątrzwydzielniczej niewydolności trzustki – enzymy o działaniu lipolitycznym, amylolitycznym i proteolitycznym umożliwiają trawienie tłuszczów, skrobi i białek, a produkty trawienia trzustkowego są następnie wchłaniane bezpośrednio lub po hydrolizie pod wpływem enzymów jelitowych. Postać dojelitowa w otoczce odpornej na kwas żołądkowy: minimikrosfery (lub peletki) umieszczone wewnątrz kapsułek żelatynowych; kapsułki rozpuszczają się szybko w żołądku, uwalniając dużą ilość peletek. Dzięki formule dawki wielokrotnej lek jest odpowiednio zmieszany z treścią pokarmową i wraz z nią opuszcza żołądek, a enzymy po uwolnieniu są równomiernie rozmieszczone w treści pokarmowej. Po przejściu do jelita cienkiego otoczka peletek szybko się rozpuszcza (w pH >5,5), uwalniając enzymy o działaniu lipolitycznym, amylolitycznym i proteolitycznym.

Uzupełnianie enzymów trzustkowych w zewnątrzwydzielniczej niewydolności trzustki w przebiegu mukowiscydozy lub innych stanów chorobowych, między innymi przewlekłego zapalenia trzustki, stanu po usunięciu trzustki lub raka trzustki. Stosowany u dzieci, młodzieży i dorosłych. Dalsze przyczyny niewydolności zewnątrzwydzielniczej: stan po usunięciu żołądka (gastrektomia); stan po zespoleniu żołądkowo-jelitowym (np. gastroenterostomia typu Billroth II); zwężenie przewodu trzustkowego lub przewodu żółciowego wspólnego (np. z powodu nowotworu); zespół Shwachmana-Diamonda; stan po ataku ostrego zapalenia trzustki i rozpoczęciu żywienia dojelitowego lub doustnego.

Dawkę należy dobierać indywidualnie, zależnie od nasilenia choroby i składu pożywienia; leczenie rozpoczyna się od najmniejszej zalecanej dawki i stopniowo ją zwiększa, uważnie obserwując działanie na pacjenta, objawy i stan odżywienia. Zmiana dawkowania może wymagać kilku dni okresu dostosowawczego. Mukowiscydoza (zwłóknienie torbielowate trzustki): Dzieci: dawkowanie w przeliczeniu na masę ciała rozpoczyna się od 1000 Ph.Eur.U. aktywności lipolitycznej/kg mc./posiłek w wieku poniżej czterech lat i 500 Ph.Eur.U. aktywności lipolitycznej/kg mc./posiłek w wieku czterech lat i starszych. Młodzież i dorośli: rozpoczynanie od 500 Ph.Eur.U. aktywności lipolitycznej/kg mc./posiłek. Dawkę dostosowuje się, uwzględniając nasilenie choroby, kontrolę biegunek tłuszczowych i utrzymanie dobrego stanu odżywienia. Dawki maksymalne (pacjenci w każdym wieku): nie należy przekraczać 2500 Ph.Eur.U. aktywności lipolitycznej/kg mc. na posiłek lub 10 000 Ph.Eur.U. aktywności lipolitycznej/kg mc. na dobę lub 4000 Ph.Eur.U. aktywności lipolitycznej/g spożytego tłuszczu. U większości pacjentów dawka powinna być mniejsza lub nie powinna przekraczać 10 000 j. lipazy/kg masy ciała na dobę lub 4 000 j. lipazy/g spożytego tłuszczu. Odnotowano przypadki kolonopatii włókniejącej u pacjentów z mukowiscydozą przyjmujących ponad 10 000 Ph.Eur.U. aktywności lipolitycznej/kg masy ciała na dobę. Inne zaburzenia z zewnątrzwydzielniczą niewydolnością trzustki (młodzież i dorośli): dawkowanie dostosowuje się indywidualnie w zależności od nasilenia zaburzeń trawienia i zawartości tłuszczu w pożywieniu. Dla głównego posiłku (śniadanie, obiad, kolacja) dawka mieści się w przedziale od około 25 000 do 80 000 Ph.Eur.U. aktywności lipolitycznej; przy przekąskach między posiłkami stosuje się połowę dawki indywidualnie wyznaczonej dla głównego posiłku. Droga i sposób podania: doustnie, w trakcie lub zaraz po posiłku. Kapsułki połyka się w całości, bez rozgryzania i żucia, popijając odpowiednią ilością płynu, w trakcie posiłków lub po każdym posiłku bądź przekąsce. Przy trudnościach w połykaniu (np. u małych dzieci lub osób w podeszłym wieku) kapsułki można ostrożnie otworzyć i dodać minimikrosfery do kwaśnego, miękkiego pokarmu (pH < 5,5) niewymagającego żucia lub przyjmować z kwaśnym płynem (pH < 5,5) – np. mus jabłkowy, jogurt lub sok owocowy o pH mniejszym niż 5,5 (sok jabłkowy, pomarańczowy lub ananasowy). Minimikrosfer nie należy mieszać z wodą, mlekiem ani gorącym pożywieniem. Nie dodawać do mleka i mieszanek mlecznych. Mieszaninę należy przyjąć natychmiast, bez żucia, i popić wodą lub sokiem, aby zapewnić całkowite połknięcie, a mieszaniny nie należy przechowywać. Rozgryzanie i żucie minimikrosfer oraz mieszanie z pokarmem lub płynem o pH większym niż 5,5 może zniszczyć ochronną powłokę dojelitową, powodując zbyt wczesne uwolnienie enzymów w jamie ustnej, zmniejszenie skuteczności i podrażnienie błony śluzowej jamy ustnej. Istotne jest zapewnienie odpowiedniego nawodnienia przez cały okres leczenia, zwłaszcza w okresach nasilonej utraty płynów; niewłaściwe nawodnienie może wzmagać zaparcia. Nie jest konieczne podawanie do lekkich posiłków składających się z owoców, jarzyn, soków owocowych i innych produktów beztłuszczowych.

Bezwzględne przeciwwskazania: - nadwrażliwość na białko wieprzowe Ostrożnie: - u pacjentów z mukowiscydozą przyjmujących duże dawki (powyżej 10 000 j. Ph.Eur. lipazy/kg mc./dobę) ze względu na ryzyko zwężenia odcinka krętniczo-kątniczego i jelita grubego (kolonopatia włókniejąca) - u pacjentów z alergią na białko wieprzowe, z uwagi na ryzyko reakcji nadwrażliwości

Nie prowadzono badań dotyczących interakcji.

Najpoważniejsze ciężkie działania niepożądane preparatów enzymów trzustkowych to reakcje anafilaktyczne i kolonopatia włókniejąca. Najczęściej zgłaszanym działaniem niepożądanym były zaburzenia żołądkowo-jelitowe, głównie o nasileniu łagodnym i umiarkowanym. Zaburzenia żołądka i jelit: bardzo często – bóle brzucha; często – nudności, wymioty, zaparcia, wzdęcia, biegunka. Objawy te są głównie związane z chorobą podstawową; dla bólu brzucha i biegunki odnotowano podobne lub mniejsze występowanie w porównaniu do placebo. Z częstością nieznaną: zwężenie odcinka krętniczo-kątniczego oraz jelita grubego (kolonopatia włókniejąca); opisywane u pacjentów ze zwłóknieniem torbielowatym trzustki przyjmujących duże dawki produktów zawierających pankreatynę. Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej: często – wysypka; częstość nieznana – świąd, pokrzywka. Zaburzenia układu immunologicznego (częstość nieznana): nadwrażliwość, reakcje anafilaktyczne. Po wprowadzeniu produktu do obrotu obserwowano następujące objawy nadwrażliwości: uogólniona wysypka, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk ust, błony śluzowej jamy ustnej i twarzy, pieczenie i obrzęk okolic oczu, zaburzenia oddechowe. Dodatkowo, w czasie wstrząsu anafilaktycznego, obserwowano tachykardię i niedociśnienie. Reakcje nadwrażliwości dotyczyły głównie skóry, ale nie ograniczały się wyłącznie do niej. Dzieci i młodzież: nie odnotowano żadnych specyficznych działań niepożądanych; częstość, rodzaj i ciężkość działań niepożądanych u dzieci z mukowiscydozą były podobne jak u dorosłych.

Dane dotyczące stosowania w ciąży są ograniczone lub brak ich zupełnie – mniej niż 300 przypadków zastosowania enzymów trzustkowych u kobiet ciężarnych. W badaniach na zwierzętach nie udowodniono wchłaniania enzymów trzustkowych pochodzenia wieprzowego, dlatego nie przewiduje się toksycznego wpływu na rozmnażanie i rozwój. Może być stosowany w czasie ciąży, jeśli jest to konieczne, aby zapewnić odpowiedni poziom odżywienia kobiecie ciężarnej z zewnątrzwydzielniczą niewydolnością trzustki. Zaleca się zachowanie ostrożności w przypadku stosowania u kobiet w ciąży. Laktacja: dozwolony – dopuszczalny w okresie karmienia piersią. Nie przewiduje się wpływu na niemowlęta i (lub) dzieci karmione piersią, ponieważ ekspozycja ogólnoustrojowa organizmu matki karmiącej piersią na enzymy trzustkowe jest zaniedbywalna. Płodność: nie przewiduje się wpływu na płodność, ponieważ enzymy trzustkowe nie wchłaniają się w układzie pokarmowym.

Brak wpływu lub nieistotny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn.

Enzymy trzustkowe działają miejscowo w świetle przewodu pokarmowego; ich wchłanianie nie jest konieczne do działania – pełną aktywność terapeutyczną wykazują wewnątrz przewodu pokarmowego. W badaniach na zwierzętach nie wykazano wchłaniania enzymów w postaci niezmienionej, dlatego klasyczne badania farmakokinetyczne nie były przeprowadzane. Jako białka enzymy podlegają proteolizie podczas pasażu przez przewód pokarmowy, a wchłanianie następuje dopiero w postaci peptydów i aminokwasów.