Prednizolon

Glikokortykosteroid o przeważającym działaniu glukokortykoidowym; niefluorowany glikokortykosteroid do stosowania układowego. 5 mg prednizolonu odpowiada pod względem działania przeciwzapalnego ok. 25 mg octanu kortyzonu; 5 mg prednizolonu odpowiada 20 mg hydrokortyzonu. Octan prednizolonu ok. 4 razy silniejszy od hydrokortyzonu; 4–5-krotnie silniejsza aktywność glikokortykosteroidowa w zależności od parametru (działanie przeciwzapalne, magazynowanie glikogenu w wątrobie), przy nieco słabszej aktywności mineralokortykoidowej. Mechanizm receptorowy: działanie farmakologiczne po pasywnym wychwycie przez komórki; wiązanie z receptorem cytoplazmatycznym i translokacja do jądra komórkowego, gdzie zmienia syntezę białek komórkowych, wpływając na transkrypcję i powstawanie określonego mRNA. Octan prednizolonu jest prolekiem – w organizmie reszta octanowa jest odłączana, uwalniając czynny prednizolon. Wpływ metaboliczny: zależnie od dawki wpływa na metabolizm niemal wszystkich tkanek; w zakresie fizjologicznym niezbędny do utrzymania homeostazy w spoczynku i podczas wysiłku oraz do regulacji czynności układu immunologicznego. Wpływa na metabolizm węglowodanów (nasilenie glukoneogenezy), białek (mobilizacja aminokwasów w procesach katabolicznych) i lipidów (redystrybucja tłuszczu); działa przeciwzapalnie, przeciwalergicznie, stabilizująco na błony i immunosupresyjnie. Działanie przeciwzapalne i immunosupresyjne: w dawkach większych niż substytucyjne szybkie działanie przeciwzapalne (przeciwwysiękowe i antyproliferacyjne) oraz opóźnione działanie immunosupresyjne. Hamuje chemotaksję i aktywność komórek układu immunologicznego oraz uwalnianie i działanie mediatorów reakcji zapalnych i odpowiedzi immunologicznej, m.in. enzymów lizosomalnych, prostaglandyn i leukotrienów. Hamuje syntezę kwasu arachidonowego, zapobiegając uwalnianiu prostaglandyn i leukotrienów; przeciwdziała objawom ostrego zapalenia – obrzękom, odkładaniu fibryny, rozszerzeniu naczyń, migracji fagocytów, odkładaniu włókien kolagenowych i bliznowaceniu. Oś podwzgórze–przysadka–nadnercza: hamuje syntezę ACTH (ujemne sprzężenie zwrotne), co zmniejsza wydzielanie kortyzolu w nadnerczach i przy długotrwałym stosowaniu może prowadzić do niewydolności nadnerczy. Długotrwałe leczenie dużymi dawkami prowadzi do zaniku układu odpornościowego i kory nadnerczy. Leczenie substytucyjne: w braku czynności lub niewydolności kory nadnerczy może zastąpić endogenny hydrokortyzon, wpływając wówczas w stanie równowagi metabolicznej na przemianę węglowodanów, białek i tłuszczów. W zespole nadnerczowo-płciowym zastępuje kortyzol, którego brak wynika z defektu enzymatycznego, i hamuje nadmierne wytwarzanie kortykotropiny w przysadce oraz androgenów w korze nadnerczy. Działanie mineralokortykoidowe: z powodu słabszego działania mineralokortykoidowego prednizolon rzadziej niż kortyzon czy hydrokortyzon powoduje zatrzymanie sodu, zaburzenia elektrolitowe i obrzęki. Efekt mineralotropowy, wyraźny dla hydrokortyzonu, u prednizolonu wciąż wykrywalny, może wymagać kontroli stężenia elektrolitów w surowicy. W obturacji dróg oddechowych: hamuje procesy zapalne, zmniejsza lub zapobiega obrzękowi błony śluzowej, hamuje skurcz oskrzeli, ogranicza wytwarzanie śluzu i zmniejsza jego lepkość. Mechanizmy: uszczelnienie naczyń i stabilizacja błon, normalizacja obniżonej długotrwałym stosowaniem wrażliwości mięśni oskrzeli na beta-2-adrenomimetyki, osłabienie reakcji typu I począwszy od drugiego tygodnia terapii. W obturacji oskrzeli nasila działanie beta-adrenomimetyków rozszerzających oskrzela (efekt permisywny). Czas działania: biologiczny okres półtrwania trwający kilka godzin, pośredni między hydrokortyzonem a długo działającymi glukokortykoidami, jak deksametazon; ta pośrednia długość działania czyni go odpowiednim do schematów dawkowania co drugi dzień, które zmniejszają ryzyko niewydolności kory nadnerczy, zapewniając w niektórych zaburzeniach odpowiednie pokrycie kortykosteroidowe.

Ogólnoustrojowo w stanach wymagających kortykoterapii; u dorosłych, młodzieży i dzieci w każdym wieku. Choroby wymagające ogólnoustrojowego podawania glikokortykosteroidów; stosowany u dorosłych, dzieci w każdej grupie wiekowej oraz młodzieży. Leczenie substytucyjne: niewydolność kory nadnerczy o dowolnej przyczynie (np. choroba Addisona, zespół nadnerczowo-płciowy, stan po operacyjnym usunięciu nadnerczy, niedobór ACTH) po zakończeniu wzrostu; stany stresowe po długotrwałym leczeniu kortykosteroidami. Reumatologia: aktywna faza układowego zapalenia naczyń – guzkowe zapalenie tętnic (u pacjentów z dodatnim wynikiem testu w kierunku zapalenia wątroby typu B czas leczenia ograniczony do dwóch tygodni), olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic, polimialgia reumatyczna, zapalenie tętnicy skroniowej; ziarniniakowatość Wegenera; zespół Churga i Strauss; toczeń rumieniowaty układowy, zapalenie wielomięśniowe, przewlekłe zanikowe zapalenie wielochrząstkowe, mieszana choroba tkanki łącznej, aktywne reumatoidalne zapalenie stawów w ciężkiej, postępującej postaci. Inne postacie reumatoidalnego zapalenia stawów wymagające glikokortykosteroidów, gdy NLPZ nie mogą być stosowane; zapalenie stawów kręgosłupa, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa z zajęciem stawów obwodowych, łuszczycowe zapalenie stawów, enteropatyczne zapalenie stawów, reaktywne postacie zapalenia stawów, zapalenie stawów w przebiegu sarkoidozy, zapalenie serca w przebiegu gorączki reumatycznej, młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów w ciężkiej postaci układowej (choroba Stilla) lub z zapaleniem tęczówki i ciała rzęskowego. Pulmonologia: astma oskrzelowa (z lekami rozszerzającymi oskrzela); zaostrzenie POChP (do 10 dni); śródmiąższowe choroby płuc – ostre zapalenie pęcherzyków płucnych, zwłóknienie płuc, zarostowe zapalenie oskrzelików z organizującym się zapaleniem płuc (BOOP), przewlekłe eozynofilowe zapalenie płuc, przewlekłe postacie sarkoidozy w stadium II i III; profilaktyka zespołu zaburzeń oddychania u wcześniaków. Górne drogi oddechowe: ciężkie postacie pyłkowicy i alergicznego nieżytu nosa po niepowodzeniu glikokortykosteroidów donosowych; nagłe zwężenie krtani i dróg oddechowych – obrzęk naczynioruchowy, podgłośniowe zapalenie krtani (pseudokrup). Dermatologia – choroby skóry i błon śluzowych niepoddające się leczeniu miejscowemu: choroby alergiczne, pseudoalergiczne i związane z zakażeniami – ostra pokrzywka, reakcje anafilaktoidalne, wysypka polekowa, wielopostaciowy rumień wysiękowy, toksyczna rozpływna martwica naskórka (zespół Lyella), ostra uogólniona osutka krostkowa, rumień guzowaty, ciężka gorączkowa dermatoza neutrofilowa (zespół Sweeta), alergiczny wyprysk kontaktowy; wyprysk atopowy, kontaktowy, bakteryjny (pieniążkowaty). Choroby ziarniniakowe – sarkoidoza, ziarniniakowe zapalenie warg (zespół Melkerssona-Rosenthala); dermatozy pęcherzowe – pęcherzyca zwykła, pemfigoid pęcherzowy, łagodny pemfigoid błon śluzowych, linijna IgA dermatoza; zapalenia naczyń – alergiczne zapalenie naczyń, guzkowe zapalenie tętnic; choroby autoimmunologiczne – zapalenie skórno-mięśniowe, twardzina układowa (faza stwardnieniowa), przewlekły toczeń rumieniowaty krążkowy i podostra postać skórna tocznia. Dermatozy ciążowe – opryszczka ciążowa, liszajec opryszczkowaty; dermatozy rumieniowo-złuszczające – łuszczyca krostkowa, łupież czerwony mieszkowy, przyłuszczyce; erytrodermia, w tym zespół Sézary'ego; reakcja Jarischa-Herxheimera na penicylinę w leczeniu kiły, naczyniak krwionośny jamisty z szybko postępującym wytrzeszczem, choroba Behçeta, piodermia zgorzelinowa, eozynofilowe zapalenie powięzi, liszaj czerwony rumieniowaty, dziedziczne pęcherzowe oddzielanie się naskórka. Hematologia/onkologia: autoimmunologiczna niedokrwistość hemolityczna, samoistna plamica małopłytkowa (choroba Werlhofa), ostra małopłytkowość przemijająca; ostra białaczka limfoblastyczna, ziarnica złośliwa, chłoniak nieziarniczy, przewlekła białaczka limfatyczna, makroglobulinemia Waldenströma, szpiczak mnogi; hiperkalcemia w przebiegu choroby nowotworowej; profilaktyka i leczenie wymiotów wywołanych cytostatykami; terapia paliatywna chorób nowotworowych. Łagodzenie objawów – brak apetytu, jadłowstręt, ogólne osłabienie w przebiegu zaawansowanych chorób nowotworowych po wyczerpaniu terapii specyficznych. Neurologia: miastenia (lek pierwszego wyboru – azatiopryna), przewlekły zespół Guillaina-Barrégo, zespół Tolosa-Hunta, polineuropatia w przebiegu gammapatii monoklonalnej, stwardnienie rozsiane (doustne zmniejszanie dawek po pozajelitowym podaniu dużych dawek w ostrym rzucie), napady zgięciowe (zespół Westa). Choroby zakaźne: stany toksyczne w przebiegu ciężkich chorób zakaźnych, w skojarzeniu z antybiotykami lub chemioterapeutykami – gruźlicze zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, ciężkie postacie gruźlicy płuc. Okulistyka układowo: choroby układowe obejmujące oczy i procesy immunologiczne oczodołu i oka – neuropatia nerwu wzrokowego (olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic, przednia niedokrwienna neuropatia nerwu wzrokowego, urazowa neuropatia nerwu wzrokowego), choroba Behçeta, sarkoidoza, orbitopatia tarczycowa, rzekomy guz oczodołu, odrzucenie przeszczepu, zapalenia błony naczyniowej (zespół Harady, współczulne zapalenie naczyniówki). Przy nieskuteczności leczenia miejscowego – zapalenie twardówki, nadtwardówki, rogówki, przewlekłe zapalenie ciała rzęskowego, zapalenie błony naczyniowej, alergiczne zapalenie spojówek, oparzenia zasadami; śródmiąższowe zapalenie rogówki (autoimmunologiczne lub kiłowe) w skojarzeniu z leczeniem przeciwbakteryjnym; zapalenie zrębu rogówki wywołane wirusem opryszczki pospolitej, tylko przy nieuszkodzonym nabłonku rogówki i regularnej kontroli okulistycznej. Miejscowo do oka: ciężki alergiczny stan zapalny oka oraz ciężkie niezakaźne stany zapalne zewnętrznych i przednich odcinków oka, u osób dorosłych. Gastroenterologia/hepatologia: wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Leśniowskiego-Crohna, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, oparzenia przełyku substancjami żrącymi. Nefrologia: submikroskopowe kłębuszkowe zapalenie nerek; rozplemowe zewnątrzwłośniczkowe (gwałtownie postępujące) kłębuszkowe zapalenie nerek, w skojarzeniu z cytostatykami, w tym zespół Goodpasture'a; idiopatyczne zwłóknienie pozaotrzewnowe.

Ogólnie: dawki zależne od rodzaju i ciężkości choroby oraz indywidualnej reakcji; zwykle rozpoczyna się od względnie dużych dawek, wyraźnie większych w postaciach ostrych i ciężkich niż w chorobach przewlekłych. W miarę poprawy dawkę można szybko redukować do najmniejszej dawki podtrzymującej, zwykle 5–15 mg na dobę. W chorobach przewlekłych często konieczne długotrwałe leczenie małymi dawkami podtrzymującymi. Leczenie substytucyjne (poza okresem wzrostu): 5–7,5 mg na dobę w dwóch dawkach (rano i w południe; w zespole nadnerczowo-płciowym rano i wieczorem). W razie potrzeby dodatkowo mineralokortykoid (fludrokortyzon). W stanach zwiększonego obciążenia (uraz, operacja, jednoczesne zakażenia – 2–3-krotne zwiększenie dawki; przy skrajnym obciążeniu, np. poród – 10-krotne zwiększenie. Stany stresowe po długotrwałej glikokortykosteroidoterapii: do 50 mg na dobę, podawane w odpowiednim czasie, z redukcją w ciągu kilku dni. Dorośli (farmakoterapia wg zakresów): dawki duże 80–100 (do 250) mg/dobę lub 1,0–3,0 mg/kg mc.; średnie 40–80 mg lub 0,5–1,0 mg/kg mc.; małe 10–40 mg lub 0,25–0,5 mg/kg mc.; bardzo małe 1,5–7,5 (do 10) mg/dobę. Zwykle całą dawkę dobową podaje się wcześnie rano, między 6.00 a 8.00 (zgodnie z rytmem dobowym). Duże dawki dobowe można dzielić na 2–4 dawki, a średnie na 2–3 dawki. Dzieci: dawki duże 2–3 mg/kg mc./dobę, średnie 1–2 mg/kg mc., podtrzymujące 0,25 mg/kg mc.; w okresie wzrostu preferowany schemat naprzemienny lub przerywany. Odstępstwo dopuszczalne w szczególnych przypadkach, np. w napadach zgięciowych (zespole Westa). Redukcja dawki: po uzyskaniu efektu klinicznego rozpoczyna się zmniejszanie dawki zależnie od choroby podstawowej. Przy dawce podzielonej najpierw redukuje się dawkę wieczorną, następnie południową. Zmniejszanie początkowo nieco szybsze, wolniejsze poniżej ok. 25 mg na dobę. Schemat orientacyjny: powyżej 30 mg/dobę – o 10 mg co 2–5 dni; 30–15 mg – o 5 mg co tydzień; 15–10 mg – o 2,5 mg co 1–2 tygodnie; 10–6 mg – o 1 mg co 2–4 tygodnie; poniżej 6 mg – o 0,5 mg co 4–8 tygodni. Leczenie dużymi dawkami trwające kilka dni można odstawić bez stopniowej redukcji. Chemioterapia skojarzona (wskazania onkologiczne): wg aktualnych protokołów; zwykle podawany w dawce pojedynczej, bez konieczności stopniowego zmniejszania na zakończenie. Przykładowe schematy: chłoniak nieziarniczy – CHOP/COP, 100 mg/m2 w dniach 1–5; przewlekła białaczka limfatyczna – schemat Knospe, 75/50/25 mg w dniach 1–3; ziarnica złośliwa – COPP-ABVD, 40 mg/m2 w dniach 1–14; szpiczak mnogi – schemat Alexanian, 2 mg/kg mc. w dniach 1–4. Podanie doustne: tabletki przyjmowane w trakcie lub po posiłku, najlepiej po śniadaniu, bez rozgryzania, popijając dostateczną ilością płynu. W niedoczynności tarczycy lub marskości wątroby mogą wystarczać względnie małe dawki lub konieczne jest zmniejszenie dawki. Podanie do oka (maść do oczu, 5 mg/g): pasek maści o długości 3–5 mm do worka spojówkowego 2–4 razy na dobę. Maksymalna dawka dobowa – pasek 5 mm 4 razy na dobę. Jeśli w ciągu 2 dni brak poprawy, należy zweryfikować wskazanie. Nie przerywać leczenia nagle – zaleca się stopniowe zmniejszanie dawki w ciągu kilku dni lub tygodni. Czas leczenia dobierany indywidualnie; leczenie trwające dłużej niż 10 dni wymaga szczególnej ostrożności. Terapia kortykosteroidami zazwyczaj nie powinna trwać dłużej niż 4 tygodnie; unikać niekontrolowanego długotrwałego stosowania. U dzieci: możliwie najmniejsze dawki, z unikaniem długotrwałego stosowania. Dla ograniczenia wchłaniania ogólnoustrojowego zaleca się ucisk przyśrodkowego kąta oka (okluzję punktu łzowego) przez 1 minutę. Przy jednoczesnym stosowaniu kilku miejscowych leków okulistycznych – odstęp co najmniej 5 minut, maść podawana jako ostatnia.

Bezwzględne przeciwwskazania: - ostra opryszczka pospolita rogówki (drzewkowate zapalenie rogówki) oraz inne wirusowe zakażenia oka - nieleczone ostre bakteryjne lub grzybicze zakażenie oka - jaskra z wąskim kątem przesączania lub jaskra zaawansowana przy niewystarczającej skuteczności samego leczenia farmakologicznego - wrzody przewodu pokarmowego, nieprawidłowe gojenie ran, owrzodzenia i złamania - zakażenia wirusowe w fazie wiremii lub układowe zakażenia grzybicze - ogólne zaburzenia odporności - jaskra, zaćma i wrzody rogówki - osteoporoza, hipokalcemia - nadczynność kory nadnerczy (zespół Cushinga) - nadciśnienie tętnicze - zapalenie trzustki - cukrzyca - niewydolność nerek Ostrożnie: - ostre zakażenia wirusowe: wirusowe zapalenie wątroby typu B, półpasiec, opryszczka, ospa wietrzna, opryszczkowe zapalenie rogówki - przewlekłe czynne wirusowe zapalenie wątroby z dodatnim HBsAg - okres od ok. 8 tygodni przed do 2 tygodni po szczepieniu żywymi szczepionkami - układowe grzybice i zakażenia pasożytnicze - podejrzenie lub potwierdzenie strongyloidozy z ryzykiem masywnego namnażania pasożyta - choroba Heinego-Medina - zapalenie węzłów chłonnych po szczepieniu przeciwgruźliczym - ostre i przewlekłe zakażenia bakteryjne - gruźlica w wywiadzie – tylko z profilaktyką przeciwgruźliczą - wrzody żołądka i jelit - osteoporoza - trudne do wyrównania nadciśnienie tętnicze - trudna do wyrównania cukrzyca - choroby psychiczne, także w wywiadzie, w tym myśli samobójcze - jaskra z wąskim i szerokim kątem przesączania - owrzodzenia i uszkodzenia rogówki - ciężkie wrzodziejące zapalenie jelita grubego z ryzykiem perforacji - zapalenie uchyłków jelita - zespolenia jelitowe w okresie bezpośrednio pooperacyjnym - jednoczesne stosowanie fluorochinolonów z ryzykiem zaburzeń, zapalenia i zerwania ścięgna - ciężka niewydolność serca z ryzykiem pogorszenia stanu klinicznego - miastenia z możliwym początkowym nasileniem objawów, wskazane wprowadzanie w warunkach szpitalnych - choroby wirusowe o ciężkim przebiegu (ospa wietrzna, odra), zwłaszcza u osób z osłabioną odpornością bez przebytego zakażenia - podejrzenie lub rozpoznanie guza chromochłonnego nadnerczy z ryzykiem przełomu o możliwym śmiertelnym przebiegu - twardzina układowa z ryzykiem twardzinowego przełomu nerkowego przy dawce co najmniej 15 mg na dobę - okres wzrostu u dzieci z ryzykiem zahamowania wzrostu - podeszły wiek z większym ryzykiem osteoporozy - zaburzenia gojenia ran, w tym po operacji zaćmy

Glikozydy nasercowe: nasilenie ich działania wskutek niedoboru potasu. Leki moczopędne zwiększające wydalanie sodu oraz przeczyszczające: możliwe nasilenie utraty potasu. Leki przeciwcukrzycowe: osłabienie działania hipoglikemizującego. Pochodne kumaryny (doustne przeciwzakrzepowe): działanie antykoagulantów może być osłabione lub nasilone, co może wymagać dostosowania dawki antykoagulantu. NLPZ i leki przeciwreumatyczne, salicylany, indometacyna: zwiększone ryzyko owrzodzeń żołądka i jelit oraz krwawień z przewodu pokarmowego. Niedepolaryzujące leki zwiotczające mięśnie: możliwe wydłużenie zwiotczenia mięśni. Atropina i inne leki antycholinergiczne: możliwe dodatkowe zwiększenie ciśnienia wewnątrzgałkowego. Dotyczy to również predysponowanych pacjentów przy jednoczesnym miejscowym stosowaniu kropli ocznych z kortykosteroidem i substancji o działaniu cholinolitycznym. Prazykwantel: możliwe zmniejszenie jego stężenia we krwi. Chlorochina, hydroksychlorochina, meflochina: zwiększone ryzyko miopatii i kardiomiopatii. Somatotropina: możliwe osłabienie jej działania. Protyrelina: obniżenie wzrostu aktywności TSH po jej podaniu. Estrogeny (m.in. hamujące owulację): możliwe wydłużenie okresu półtrwania glikokortykosteroidu i nasilenie jego działania. Leki zobojętniające sok żołądkowy (magnez, wodorotlenek glinu): możliwe zmniejszenie wchłaniania prednizolonu, dlatego zaleca się zachowanie 2-godzinnego odstępu. Induktory CYP3A4 – ryfampicyna, fenytoina, karbamazepina, barbiturany, prymidon: mogą zmniejszać działanie kortykosteroidów. Efedryna: przyśpieszenie metabolizmu glikokortykosteroidu i osłabienie jego skuteczności. Inhibitory CYP3A4 – ketokonazol, itrakonazol: mogą nasilać działanie kortykosteroidów. Inhibitory CYP3A, w tym kobicystat: spodziewane zwiększenie ryzyka ogólnoustrojowych działań niepożądanych – łączenia należy unikać, chyba że korzyść przewyższa ryzyko, a wówczas konieczna jest obserwacja pod kątem działań ogólnoustrojowych glikokortykosteroidów. Leki immunosupresyjne: zwiększona podatność na zakażenia oraz możliwe zaostrzenie lub ujawnienie zakażeń utajonych. Dodatkowo z cyklosporyną – możliwy wzrost jej stężenia we krwi i zwiększone ryzyko drgawek mózgowych. Inhibitory konwertazy angiotensyny: zwiększone ryzyko zaburzeń morfologii krwi. Fluorochinolony: zwiększone ryzyko uszkodzeń ścięgien. Przy stosowaniu miejscowym w obrębie oka: jednoczesne stosowanie miejscowych kortykosteroidów i NLPZ może być czynnikiem ryzyka wystąpienia erozji rogówki i potencjalnej perforacji. Wpływ na badania laboratoryjne: możliwe zahamowanie reakcji skórnych w testach alergicznych.

Nasilenie i rodzaj działań niepożądanych zależą w dużym stopniu od dawki i czasu trwania leczenia, przez co nie jest możliwe określenie częstości ich występowania. Podczas stosowania dawek substytucyjnych ryzyko działań niepożądanych jest małe. Zakażenia: maskowanie zakażeń, wystąpienie, pogorszenie lub reaktywacja zakażeń wirusowych, grzybiczych, bakteryjnych, pasożytniczych oraz zakażeń patogenami oportunistycznymi, aktywacja strongyloidozy. Krew i układ chłonny: umiarkowana leukocytoza, limfopenia, eozynopenia, policytemia. Układ immunologiczny: reakcje alergiczne (np. wysypka polekowa), ciężkie reakcje anafilaktyczne, takie jak arytmie, skurcz oskrzeli, obniżenie lub podwyższenie ciśnienia tętniczego, zapaść krążeniowa, zatrzymanie pracy serca, osłabienie układu odpornościowego. Zaburzenia endokrynologiczne: zahamowanie czynności nadnerczy oraz zespół Cushinga (twarz księżycowata, otyłość tułowia, hiperwolemia). Metabolizm i odżywianie: zatrzymanie sodu z powstawaniem obrzęków, zwiększone wydalanie potasu (ryzyko arytmii), zwiększenie masy ciała, obniżenie tolerancji glukozy, cukrzyca, hipercholesterolemia i hipertriglicerydemia, zwiększenie apetytu. Zaburzenia psychiczne: depresja, drażliwość, euforia, zwiększenie napędu, psychoza, mania, halucynacje, chwiejność emocjonalna, lęk, zaburzenia snu, myśli samobójcze. Układ nerwowy: rzekomy guz mózgu, pojawienie się objawów utajonej padaczki, zwiększenie skłonności do drgawek w padaczce. Przy stosowaniu miejscowym do oka z częstością nieznaną obserwowano ból głowy. Oczy: zaćma, szczególnie zaćma tylna podtorebkowa, jaskra, pogorszenie objawów owrzodzenia rogówki, zwiększenie ryzyka wirusowych, grzybiczych i bakteryjnych zapaleń oka, nieostre widzenie. Przy podaniu miejscowym do oka często występuje podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe podczas długotrwałego leczenia, uczucie pieczenia, mrowienie, podrażnienie oka, uczucie ciała obcego w oku; niezbyt często niewyraźne widzenie; rzadko uraz oka związany z penetracją (perforacja twardówki lub rogówki), zaćma (także podtorebkowa), reakcje alergiczne; z częstością nieznaną zakażenie oka (o podłożu bakteryjnym, grzybiczym i wirusowym), rozszerzenie źrenicy. Przy stosowaniu kortykosteroidów w chorobach oczu rzadko: ostre zapalenie tęczówki, zapalenie rogówki, zapalenie spojówek, problemy z akomodacją, ptoza. Perforacja rogówki występuje głównie w przypadku długotrwałego leczenia chorób powodujących ścieńczenie rogówki. Ponadto długotrwałe stosowanie preparatów okulistycznych zawierających kortykosteroidy powodowało wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego i pogorszenie funkcji widzenia. Serce: bradykardia (po dużych dawkach). Zaburzenia naczyniowe: nadciśnienie tętnicze, zwiększone ryzyko miażdżycy i zakrzepicy, zapalenie naczyń (także jako zespół odstawienia po długotrwałym leczeniu), zwiększona łamliwość naczyń włosowatych. Przewód pokarmowy: wrzody żołądka i jelit, krwawienie z żołądka lub jelit, zapalenie trzustki. Przy podaniu miejscowym do oka z częstością nieznaną zaburzenie smaku. Skóra i tkanka podskórna: rozstępy, zanik skóry, teleangiektazje, wybroczyny, wylewy krwi, nadmierne owłosienie, trądzik steroidowy, zapalenie skóry wokół ust podobne do trądziku różowatego, zmiany pigmentacji skóry. Przy podaniu miejscowym do oka z częstością nieznaną świąd, wysypka; również z częstością nieznaną nadwrażliwość, pokrzywka. Układ mięśniowo-szkieletowy: zanik i osłabienie mięśni, miopatia, osteoporoza (zależna od dawki, możliwa także przy krótkotrwałym stosowaniu), jałowa martwica kości, zaburzenia ścięgien, zapalenie ścięgna, zerwanie ścięgna, tłuszczakowatość nadtwardówkowa, zahamowanie wzrostu u dzieci. Zbyt szybkie zmniejszanie dawki po długotrwałym leczeniu może wywołać bóle mięśni i stawów. Nerki i drogi moczowe: twardzinowy przełom nerkowy, którego ryzyko różni się między podgrupami pacjentów i jest największe u pacjentów z uogólnioną postacią twardziny układowej. Ryzyko jest najmniejsze w ograniczonej postaci twardziny układowej (2%) oraz w młodzieńczej postaci twardziny układowej (1%). Układ rozrodczy: zaburzenia wydzielania hormonów płciowych prowadzące do braku miesiączki, hirsutyzmu, impotencji. Zaburzenia ogólne: opóźnienie gojenia się ran. Ze względu na słabszą aktywność mineralokortykoidową prednizolon rzadziej niż kortyzon czy hydrokortyzon powoduje zatrzymanie sodu, zaburzenia elektrolitowe i obrzęki. Stosowanie miejscowe do oka jest natomiast dobrze tolerowane – krótkotrwałe leczenie oka prednizolonem stosowanym miejscowo jest bezpieczne i dobrze tolerowane, a ryzyko wystąpienia działań niepożądanych niskie. W przypadku długotrwałego miejscowego stosowania kortykosteroidów (szczególnie u dzieci) mogą wystąpić działania niepożądane.

Stosowanie w ciąży dopuszczalne jedynie po starannym rozważeniu bilansu korzyści i ryzyka. Długotrwałe podawanie glikokortykosteroidów w ciąży może wiązać się z zaburzeniami wzrostu płodu. Rozważa się zwiększone ryzyko rozszczepu wargi u płodu ludzkiego przy ekspozycji w I trymestrze. Podanie pod koniec ciąży grozi niewydolnością kory nadnerczy u płodu, mogącą wymagać leczenia substytucyjnego z późniejszym stopniowym zmniejszaniem dawki u noworodka. Podawanie kortykosteroidów ciężarnym zwierzętom wywoływało nieprawidłowości rozwoju płodu – rozszczep podniebienia, wewnątrzmaciczne zahamowanie wzrostu oraz zaburzenia rozwoju mózgu. Przy podaniu miejscowym do oka dane u ciężarnych są ograniczone lub ich brak; po podaniu ogólnoustrojowym opisywano wpływ na płód lub noworodka – niedostateczny rozwój płodu oraz niedoczynność kory nadnerczy. W badaniach na zwierzętach ogólnoustrojowe podanie kortykosteroidów wykazywało toksyczność reprodukcyjną, natomiast wpływ na ludzi pozostaje nieznany. W związku z tym postać oczna dopuszczalna w ciąży tylko z zachowaniem szczególnej ostrożności i gdy korzyść dla matki przeważa nad ryzykiem dla płodu. Laktacja: to zależy – prednizolon przenika do mleka kobiecego. Przy dawkach terapeutycznych stosowanych miejscowo do oka wpływ na dziecko jest bardzo mało prawdopodobny, a karmienie piersią dopuszczalne. Dla podania układowego jak dotąd nie stwierdzono szkodliwości u niemowląt, jednak stosowanie w okresie karmienia dopuszczalne wyłącznie przy bezwzględnym wskazaniu. Konieczność podawania większych dawek z powodu choroby stanowi wskazanie do przerwania karmienia piersią. Płodność: kortykosteroidy mogą u części pacjentów wpływać na ruchliwość i liczbę plemników. W badaniach na zwierzętach silne ogólnoustrojowe narażenie na kortykosteroidy zaburzało płodność.

Postać oczna może powodować przemijające niewyraźne widzenie, które może wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn; do czasu ustąpienia tego objawu należy powstrzymać się od prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn.

Wchłanianie doustne: szybkie i niemal całkowite, największe stężenie w surowicy w ciągu 1–2 h. Początkowe wchłanianie, lecz nie całkowita biodostępność, zależy od pokarmu. Bezwzględna biodostępność doustna zbliżona do 100% (średnia skorygowana względem dawki 106%, zakres 86–134%). Wiązanie z białkami osocza: odwracalne, z transkortyną oraz albuminami; związanie rozległe, choć mniejsze niż hydrokortyzonu (kortyzolu). Objętość dystrybucji i klirens rosną przy zwiększeniu dawki z małej do umiarkowanej; przy dawkach bardzo dużych klirens ulega wysyceniu. Metabolizm głównie wątrobowy: glukuronidacja (~70%) i sulfatacja (~30%); częściowo przekształcany do 11β,17β-dihydroksyandrosta-1,4-dien-3-onu i 1,4-pregnadien-20-olu – metabolity pozbawione aktywności hormonalnej, usuwane głównie przez nerki. Wydalanie z moczem w postaci wolnych i sprzężonych metabolitów, ze znaczącym udziałem niezmienionego prednizolonu. W postaci niezmienionej w moczu pojawia się jedynie bardzo niewielka ilość. Okres półtrwania w osoczu: około 3 h. Czas działania biologicznego dłuższy od czasu obecności w surowicy – np. 18–36 h w zakresie średnich dawek; pośredni między hydrokortyzonem a długo działającymi glukokortykoidami (np. deksametazonem), co czyni prednizolon odpowiednim do schematów co drugi dzień, zmniejszających ryzyko niewydolności kory nadnerczy przy zachowaniu wystarczającego działania. Przenikanie: w dużej mierze inaktywowany podczas przechodzenia przez łożysko; do mleka przenika w małych ilościach. Niewydolność wątroby: okres półtrwania wydłużony u pacjentów z ciężką niewydolnością wątroby. Postać do wstrzyknięć domięśniowych: ester sodowo-fosforanowy wchłania się szybko, natomiast octan w postaci zawiesiny – jedynie powoli. Podanie miejscowe do oka: prednizolon przenika do cieczy wodnistej, a maksymalne stężenia dla octanu i sodu fosforanu w postaci kropli osiągane są w ciągu 2–4 h. Metabolizowany nie tylko w wątrobie, ale i w miejscowych tkankach obwodowych; szacowany okres półtrwania w cieczy wodnistej ok. 30 min. Po zastosowaniu maści do oczu ekspozycja ogólnoustrojowa znikoma, a narażenie układowe nieistotne.