Promazyna

Fenotiazyna z łańcuchem alifatycznym; neuroleptyk z grupy alifatycznych pochodnych fenotiazyny. Względnie słabe działanie przeciwpsychotyczne; nie stosowany rutynowo w leczeniu psychoz. Właściwości ogólne zbliżone do chlorpromazyny. Umiarkowane działanie uspokajające, przeciwpsychotyczne; słabe działanie przeciwautystyczne i przeciwwymiotne. Mechanizm: antagonizm wobec receptorów dopaminergicznych – hamowanie przekaźnictwa dopaminergicznego w układzie limbicznym i nigrostriatalnym. Blokada receptora 5-HT2; blokada receptora adrenergicznego α1 (odpowiedzialna za ortostatyczne spadki ciśnienia). Działanie antycholinergiczne (blokada receptora muskarynowego) oraz przeciwhistaminowe (antagonizm H1). Pobudza wydzielanie prolaktyny.

Krótkotrwałe leczenie wspomagające umiarkowanego lub ciężkiego pobudzenia psychoruchowego. Pobudzenie i niepokój u osób w podeszłym wieku.

Wyłącznie dla osób dorosłych. Dawkowanie dobierane indywidualnie, zależnie od wskazań, nasilenia choroby, wieku pacjenta oraz wrażliwości na działanie. Pobudzenie psychoruchowe – dorośli: zwykle 100–200 mg cztery razy na dobę. Rozpoczynać od mniejszych dawek, następnie stopniowo zwiększać do dawki optymalnej dla pacjenta. Przerwy między dawkami zwykle 6–8 godzin. Możliwe podanie jednorazowej dawki dobowej przed snem. Osoby w podeszłym wieku: połowa dawki początkowej. Pobudzenie i niepokój – osoby w podeszłym wieku: początkowo 25 mg, w razie potrzeby do 50 mg cztery razy na dobę, ze stopniowym zwiększaniem dawki. Leczenie pod ścisłym nadzorem lekarza.

Działanie hamujące na OUN nasilają alkohol, barbiturany, leki uspokajające i nasenne oraz opioidowe leki przeciwbólowe; może dojść do depresji oddechowej. Z inhibitorami MAO lub trójpierścieniowymi lekami przeciwdepresyjnymi – przedłużenie i nasilenie działania uspokajającego oraz antycholinergicznego promazyny i tych leków; nasilenie działania antycholinergicznego może prowadzić do zaparć, udaru cieplnego. Leki antycholinergiczne mogą zmniejszać przeciwpsychotyczne działanie promazyny. Wchłanianie neuroleptyków zaburzają niektóre produkty lecznicze, np. leki zobojętniające sok żołądkowy, leki stosowane w chorobie Parkinsona oraz lit. Klinicznie istotne niepożądane interakcje obserwowano z alkoholem, guanetydyną i lekami hipoglikemizującymi. Może zmniejszać odpowiedź na leki hipoglikemizujące, w związku z czym może zajść konieczność zwiększenia ich dawkowania. Może zaburzać działanie leków przeciwpadaczkowych oraz nasilać działanie hipotensyjne większości leków przeciwnadciśnieniowych. Działa przeciwstawnie do niektórych leków, m.in. amfetaminy, lewodopy, klonidyny, guanetydyny i adrenaliny. W razie konieczności leczenia polekowych objawów pozapiramidowych zamiast lewodopy preferowane jest podawanie leków antycholinergicznych działających przeciw parkinsonizmowi, ponieważ neuroleptyki działają antagonistycznie do leków dopaminergicznych. Po przedawkowaniu nie wolno podawać adrenaliny. Zwiększone ryzyko arytmii przy jednoczesnym stosowaniu z lekami wydłużającymi odstęp QT – niektórymi lekami przeciwarytmicznymi, przeciwdepresyjnymi oraz innymi lekami przeciwpsychotycznymi. Ryzyko agranulocytozy zwiększa się przy łączeniu z lekami mogącymi powodować uszkodzenie szpiku, takimi jak karbamazepina lub niektóre antybiotyki i cytostatyki. Opisywano nieliczne przypadki neurotoksyczności, w tym złośliwego zespołu neuroleptycznego, u pacjentów leczonych jednocześnie neuroleptykami i litem.

Zaburzenia krwi i układu chłonnego (częstość nieznana): granulocytopenia, agranulocytoza, eozynofilia, leukopenia, niedokrwistość hemolityczna, niedokrwistość aplastyczna, małopłytkowość. Zaburzenia immunologiczne (częstość nieznana): obrzęk naczynioruchowy, skurcz oskrzeli, pokrzywka, reakcje anafilaktyczne (wyjątkowo rzadkie), układowy toczeń rumieniowaty. Zaburzenia endokrynologiczne (częstość nieznana): mlekotok, ginekomastia, zaburzenia miesiączkowania, hiperglikemia, hipoglikemia, cukromocz, impotencja, zaburzenia libido, wzmożone pragnienie, zwiększenie masy ciała. Zaburzenia metabolizmu i odżywiania (częstość nieznana): uciążliwe zaparcia (związane z antycholinergicznym działaniem) prowadzące czasami do zaparć nawykowych; nudności i wymioty (wyjątkowo rzadko). Zaburzenia psychiczne (częstość nieznana): senność, upośledzenie koncentracji, nadmierne zahamowanie ruchowe, zaburzenia snu, depresja. Zaburzenia układu nerwowego (częstość nieznana): parkinsonizm (ustępujący po zmniejszeniu dawki lub podaniu produktów leczniczych antycholinergicznych), akatyzja, ostry zespół dyskinetyczny, napady drgawek, późne dyskinezy lub zespoły dystoniczne (szczególnie u osób długotrwale leczonych po nagłym odstawieniu lub znacznym zmniejszeniu dawki), hipertermia (szczególnie w czasie gorącej i wilgotnej pogody lub przy równoczesnym stosowaniu produktów leczniczych przeciw parkinsonizmowi), hipotermia (szczególnie u osób w podeszłym wieku lub z niedoczynnością tarczycy), złośliwy zespół neuroleptyczny, zaburzenia akomodacji, zatrzymanie moczu, zaparcia, suchość błon śluzowych. Złośliwy zespół neuroleptyczny: zahamowanie ruchowe aż do stanu osłupienia z wyraźnym nasileniem napięcia mięśni szkieletowych, drżeniem i pojedynczymi ruchami mimowolnymi, tachykardia, hipertermia, duże wahania ciśnienia tętniczego krwi, zaburzenia wegetatywne: poty, ślinotok, zaczerwienienie twarzy, narastające zaburzenia świadomości aż do stanu śpiączkowego, leukocytoza, odwodnienie, zaburzenia elektrolitowe. Zaburzenia serca (częstość nieznana): blok przedsionkowo-komorowy, przedsionkowe zaburzenia rytmu, tachykardia komorowa, migotanie komór; zmiany w EKG: spłaszczenie lub odwrócenie załamka T, wydłużenie odstępu PQ i odstępu QT oraz pojawienie się fali U. Zaburzenia naczyniowe (częstość nieznana): niedociśnienie (zwłaszcza na początku leczenia), ortostatyczne spadki ciśnienia krwi. Zaburzenia układu oddechowego (częstość nieznana): depresja oddechowa u wrażliwych pacjentów. Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych (częstość nieznana): żółtaczka zastoinowa wywołana skurczem przewodów żółciowych o mechanizmie uczuleniowym. Występuje zwykle między 2. a 4. tygodniem leczenia; dolegliwości przypominają wirusowe zapalenie wątroby, a badania laboratoryjne wskazują na pochodzenie mechaniczne. Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej (częstość nieznana): skórne odczyny alergiczne, nadwrażliwość na światło, zmiany barwnikowe (przebarwienie skóry, odkładanie barwnika w rogówce i siatkówce oka). Zaburzenia układu rozrodczego i piersi (częstość nieznana): priapizm. U noworodków opisano zwiększoną częstość żółtaczki noworodkowej, zbieżną z nasileniem stosowania promazyny.

Ciąża: w badaniach na zwierzętach stwierdzono zagrożenie dla płodu; bezpieczeństwo u kobiet w ciąży nieustalone. Fenotiazyny podane w ciąży oraz bezpośrednio przed porodem mogą powodować obniżenie ciśnienia tętniczego u matki, a u płodu niedotlenienie i zmiany neurologiczne. U noworodków matek przyjmujących pochodne fenotiazyny w ciąży obserwowano przedłużoną żółtaczkę, pozapiramidowe objawy neurologiczne oraz zanik odruchów. Przeciwwskazana w ciąży, szczególnie w I trymestrze, o ile lekarz nie uzna leczenia za konieczne. Laktacja: przeciwwskazany – promazyna i pozostałe fenotiazyny przenikają do mleka kobiecego, mogąc wywoływać u noworodka senność oraz zaburzenia rozwoju ośrodkowego układu nerwowego. Stosowanie w okresie karmienia piersią jest przeciwwskazane.

Upośledza sprawność psychiczną i fizyczną, wywołując senność w stopniu utrudniającym prowadzenie pojazdów lub obsługiwanie maszyn; w okresie stosowania nie należy wykonywać tych czynności.

Farmakokinetyka zbliżona do właściwości chlorpromazyny. Szybko wchłania się z przewodu pokarmowego. W bardzo dużym stopniu wiąże się z białkami osocza; podlega szerokiej dystrybucji w organizmie. Przenika przez barierę krew–mózg, osiągając większe stężenie w mózgu niż w osoczu. Wraz z metabolitami przenika przez barierę łożyskową i przenika do mleka kobiecego. Metabolizm: efekt pierwszego przejścia w ścianie jelita oraz metabolizm wątrobowy. Eliminacja: wydalanie z moczem i kałem w postaci licznych metabolitów, czynnych i nieczynnych. Zależności PK/PD: brak prostej korelacji między stężeniem promazyny i jej metabolitów w osoczu a efektem terapeutycznym; efekt terapeutyczny utrzymuje się od kilku dni do kilku tygodni lub dłużej.