Prometazyna

Pochodna fenotiazyny; silny, długo działający lek przeciwhistaminowy I generacji. Wykazuje właściwości przeciwhistaminowe, przeciwmuskarynowe, wyraźnie uspokajające oraz pewne działanie antagonizujące serotoninę. Mechanizm: blokada receptorów histaminowych H1; blokuje również receptory cholinergiczne, adrenergiczne, serotoninergiczne i dopaminergiczne, dzięki czemu wykazuje działanie przeciwwymiotne, ośrodkowe uspokajające i przeciwcholinergiczne. Poprzez wiązanie z receptorami H1 zapobiega objawom uczulenia wywołanym przez nadmiernie uwolnioną histaminę. Ma odmienną budowę chemiczną niż pochodne fenotiazyny stosowane jako leki przeciwpsychotyczne, dlatego działa dopaminergicznie na OUN. W dawkach leczniczych nie wpływa na układ krążenia, nie działa neuroleptycznie ani antypsychotycznie. Działanie przeciwhistaminowe utrzymuje się przez 4–12 godzin.

Objawowe leczenie stanów alergicznych: stany alergiczne górnych dróg oddechowych i skóry, w tym alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, pokrzywka oraz reakcje anafilaktyczne na leki i obce białka; ostre odczyny alergiczne skóry z dużym świądem. Reakcje poprzetoczeniowe, nudności, wymioty i zawroty głowy. Przeciwwymiotnie oraz w kinetozie; choroba lokomocyjna. Uspokojenie okołozabiegowe: lek wspomagający do przedoperacyjnego uspokojenia chorych w chirurgii i położnictwie; uspokojenie przed i po zabiegach chirurgicznych. Ponadto krótkotrwałe leczenie bezsenności i niepokoju po zabiegach chirurgicznych.

Podanie doustne. Reakcje alergiczne: dorośli, osoby w podeszłym wieku i dzieci od 10 lat – początkowo 10 mg 2 razy na dobę, w razie potrzeby stopniowo zwiększane do dawki optymalnej, maksymalnie 20 mg 3 razy na dobę; dzieci 5–10 lat – 10–25 mg jednorazowo lub 5–10 mg 2 razy na dobę, maks. 25 mg/dobę. Wg innego schematu tabletki drażowanej: dorośli i dzieci od 10 lat – 25 mg raz na dobę (najlepiej na noc), zwiększane maks. do 25 mg 2 razy na dobę w razie potrzeby. W postaci syropu: dorośli – 10 mg (10 ml) 2–4 razy na dobę, przed posiłkiem i przed snem; dzieci 2–12 lat – 0,125 mg/kg mc. co 4–6 godzin. Wg innego schematu doustnego: dorośli – jednorazowo 25 ml przed snem, maks. 50 ml/dobę w 2–3 dawkach podzielonych; dzieci powyżej 2 lat – 0,125 mg/kg mc. co 6–8 godzin lub 0,5 mg/kg mc. przed snem. Zapobieganie chorobie lokomocyjnej: dorośli, osoby w podeszłym wieku i dzieci od 10 lat – 20–25 mg na noc przed podróżą, w razie potrzeby powtórzyć po 6–8 godzinach; dzieci 5–10 lat – 10 mg na noc przed podróżą, ew. powtórzyć po 6–8 godzinach. W postaci syropu przy nudnościach i zawrotach głowy w podróży: dorośli – 25 mg (25 ml) jednorazowo pół godziny do godziny przed podróżą, dawkę można powtórzyć po 8–12 godzinach; dzieci 2–12 lat – 0,25–0,50 mg/kg mc. co 12 godzin. Działanie przeciwwymiotne: dorośli – 25 mg (25 ml syropu) jednorazowo, następnie 10–25 mg co 4–6 godzin; dzieci 2–12 lat – 0,25–0,50 mg/kg mc. co 4–6 godzin. Wg innego schematu doustnego: dorośli – 12–25 ml co 6–8 godzin; dzieci powyżej 2 lat – przeciwwymiotnie 0,25–0,5 mg/kg mc. co 6–8 godzin, w nudnościach i zawrotach głowy 0,5 mg/kg mc. co 12 godzin. Premedykacja: dorośli i dzieci od 10 lat – 25–50 mg na godzinę przed zabiegiem; dzieci 5–10 lat – 20–25 mg na godzinę przed zabiegiem. Wg innego schematu: dzieci 5–10 lat – 25 mg na godzinę przed zabiegiem. Działanie uspokajające: dorośli – 25 ml wieczorem przed snem. W postaci syropu: dorośli – 25–50 mg (25–50 ml) jednorazowo; dzieci 2–12 lat – 0,50–1 mg/kg mc. jednorazowo. U dzieci: nie przekraczać dawki dla dorosłych. Przy dawkowaniu u dzieci nie należy przekraczać połowy dawki dla dorosłych. Postać tabletek drażowanych: nie stosować u dzieci poniżej 5 lat ze względu na moc i postać; w tej grupie wiekowej prometazyna dostępna jest w postaci syropu. Postać syropu: nie stosować u dzieci w wieku poniżej 2 lat.

Bezwzględne przeciwwskazania: - nadwrażliwość na inne pochodne fenotiazyny - śpiączka - depresja ośrodkowego układu nerwowego, niezależnie od jej podłoża - jednoczesne stosowanie inhibitorów monoaminooksydazy (IMAO) oraz przez 14 dni po zakończeniu ich stosowania - dzieci w wieku do 2 lat ze względu na możliwość zagrażającej życiu depresji oddechowej - ostatni trymestr ciąży - okres karmienia piersią Ostrożnie: - astma, zapalenie oskrzeli lub rozstrzenia oskrzeli, ze względu na zgęstnienie lub wysuszenie wydzieliny oskrzelowej i utrudnienie odkrztuszania - ciężka choroba wieńcowa - jaskra z wąskim kątem przesączania - padaczka, z uwagi na obniżenie progu drgawkowego - niewydolność wątroby lub nerek - wyraźna bradykardia, choroby układu krążenia oraz dziedziczna postać wydłużenia odstępu QT - zwężenie szyi pęcherza moczowego lub odźwiernika dwunastnicy - zatrzymanie moczu lub rozrost gruczołu krokowego - choroba wrzodowa żołądka - dzieci i młodzież z objawami wskazującymi na zespół Reye'a - pacjenci w podeszłym wieku, z uwagi na zwiększone ryzyko działań niepożądanych ze strony układu nerwowego - cukrzyca, ze względu na zawartość sacharozy

Nasila działanie leków hamujących OUN: alkoholu, barbituranów, leków nasennych, uspokajających, innych leków przeciwhistaminowych oraz trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych. Nasila też działanie leków przeciwcholinergicznych i przeciwnadciśnieniowych. Wykazuje synergizm z lekami neuroleptycznymi, przeciwbólowymi, narkotykami (działanie depresyjne) oraz parasympatykolitykami. Skojarzenie z niektórymi inhibitorami MAO może zwiększać stężenie obu leków we krwi. Wydłużenie odstępu QT: łączne podawanie z innymi lekami wydłużającymi QT wymaga szczególnej ostrożności, m.in. z lekami przeciwpsychotycznymi – niektórymi fenotiazynami (chlorpromazyna, lewomepromazyna), benzamidami (sulpiryd, amisulpryd, tiapryd), pimozydem, haloperydolem, droperydolem, cytalopramem, halofantryną, metadonem, pentamidyną i moksyfloksacyną. Może odwracać wazopresyjne działanie adrenaliny, dlatego niedociśnienia tętniczego wywołanego prometazyną nie wolno leczyć adrenaliną. Wpływ na testy diagnostyczne: może dawać fałszywie dodatnie lub fałszywie ujemne wyniki immunologicznych testów ciążowych. Ponadto należy przerwać stosowanie na co najmniej 72 godziny przed testami skórnymi, ponieważ prometazyna może hamować skórną reakcję na histaminę i powodować fałszywie ujemne wyniki tych testów.

Substancja jest na ogół dobrze tolerowana. Ze strony układu nerwowego: senność, zawroty i bóle głowy, niepokój ruchowy, koszmary senne, zmęczenie, zaburzenia orientacji, splątanie oraz reakcje pozapiramidowe. Z częstością nieznaną: złośliwy zespół neuroleptyczny oraz nadpobudliwość psychomotoryczna. Objawy pozapiramidowe mogą wystąpić przy dużych dawkach. Działania przeciwcholinergiczne – zaburzenia widzenia, suchość w jamie ustnej, podrażnienie żołądka oraz zatrzymanie moczu. Przeciwcholinergiczne działania niepożądane, takie jak niewyraźne widzenie, suchość w jamie ustnej i zatrzymanie moczu, występują sporadycznie. Ze strony metabolizmu: anoreksja. Ze strony serca i naczyń: kołatania serca, niedociśnienie tętnicze oraz zaburzenia rytmu serca. Z częstością nieznaną: wydłużenie odstępu QT oraz torsade de pointes. Działania niepożądane ze strony układu krążenia częściej obserwowano po podaniu we wstrzyknięciu; opisywano bradykardię, tachykardię, przemijające niewielkie zwyżki ciśnienia tętniczego oraz sporadycznie niedociśnienie. Ze strony układu mięśniowo-szkieletowego: kurcze mięśni oraz ruchy głowy i twarzy przypominające tiki. Ze strony układu immunologicznego: anafilaksja oraz opisywane skórne reakcje nadwrażliwości na światło – w trakcie leczenia należy unikać silnego światła słonecznego. Ze strony krwi i układu chłonnego: nieprawidłowy skład krwi, w tym niedokrwistość hemolityczna; małopłytkowość – z częstością nieznaną. Ze strony wątroby i dróg żółciowych: żółtaczka. Ze strony psychiki: omamy oraz agresja – z częstością nieznaną. Reakcje związane z drogą podania: w miejscu wstrzyknięć dożylnych opisywano zakrzepicę żylną, a po niezamierzonym podaniu dotętniczym może dojść do skurczu tętnicy i zgorzeli. Po zastosowaniu miejscowym, podobnie jak w przypadku innych leków przeciwhistaminowych, może wywoływać uczulenie skóry. Wrażliwość zależna od wieku: niemowlęta wykazują podatność na działanie przeciwcholinergiczne, natomiast starsze dzieci mogą wykazywać paradoksalną nadpobudliwość; osoby w podeszłym wieku są szczególnie podatne na działanie przeciwcholinergiczne oraz splątanie. Przedawkowanie: opisano toksyczny zespół neurologiczny obejmujący depresję OUN, ostre objawy pobudzenia ruchowego, ataksję i omamy wzrokowe wraz z obwodowymi objawami przeciwmuskarynowymi.

Ciąża: dane epidemiologiczne wskazują na bezpieczeństwo stosowania w ciąży, a badania na zwierzętach nie wykazały istotnych zagrożeń; mimo to stosowanie w ciąży tylko w razie konieczności w opinii lekarza. Przeciwwskazana w ostatnim trymestrze ciąży. Odradza się stosowanie w okresie 2 tygodni przed porodem ze względu na ryzyko rozdrażnienia i pobudzenia noworodka. Laktacja: przeciwwskazany – przeciwwskazana w okresie karmienia piersią. przenikanie do mleka jest nieznaczne, istnieje jednak ryzyko rozdrażnienia i pobudzenia dziecka karmionego piersią; może wywołać ospałość noworodka.

Może upośledzać sprawność psychofizyczną, zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Osoby odczuwające senność, zawroty głowy lub zaburzenia orientacji nie powinny prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn; objawy te mogą utrzymywać się do 12 godzin po podaniu. Odradza się także wykonywanie czynności wymagających pełnej koncentracji i dobrej sprawności ruchowej, takich jak pływanie czy praca na dużej wysokości.

Dobrze wchłaniana po podaniu doustnym i domięśniowym; maksymalne stężenia w osoczu po 2–3 h od dawki tymi drogami, przy niskiej dostępności biologicznej po podaniu doustnym z powodu nasilonego efektu pierwszego przejścia w wątrobie. Początek działania po ok. 20 min od podania doustnego, doodbytniczego lub domięśniowego, utrzymuje się przez 4–6 h, a u niektórych pacjentów nawet do 12 h; po podaniu dożylnym po 2–5 min. Maksymalne stężenie we krwi w 1–2 h po podaniu doustnym, utrzymuje się przez 4–6 h; po dawce 25 mg działanie utrzymuje się 6–8 h. Przenika przez barierę krew–mózg i przez łożysko oraz przechodzi do mleka kobiecego. Wiązanie z białkami osocza w zakresie 76–93%; objętość dystrybucji 20–30 l/kg. Metabolizm wątrobowy: rozległa biotransformacja, głównie do sulfotlenku prometazyny, a także do N-desmetyloprometazyny. Eliminacja powolna, z moczem i żółcią, przeważnie w postaci metabolitów. Okres półtrwania w fazie eliminacji 5–14 h; wg innych danych ok. 12 h. Niewydolność nerek: u pacjenta z przewlekłą niewydolnością nerek, któremu podano prometazynę, wystąpiła fenotiazynowa toksyczna psychoza.