Pseudoefedryna

Sympatykomimetyk o bezpośrednim i pośrednim działaniu na receptory adrenergiczne; wywiera słabe działanie agonistyczne na receptory α- i β-adrenergiczne. Główny mechanizm polega na pośrednim oddziaływaniu na układ receptorów adrenergicznych – wypieraniu norepinefryny z pęcherzyków magazynujących w neuronach presynaptycznych. Uwolniona do synapsy norepinefryna aktywuje postsynaptyczne receptory α-adrenergiczne. Pobudzenie receptorów α1-adrenergicznych naczyń pojemnościowych błony śluzowej nosa (żyłek zawłośniczkowych) wywołuje skurcz naczyń, zmniejszenie objętości krwi i zmniejszenie objętości błony śluzowej nosa. Obkurczenie naczyń ogranicza przedostawanie się płynu do błony śluzowej nosa, gardła i zatok, zmniejszając stan zapalny błony śluzowej oraz wytwarzanie wydzieliny. Doustny lek zmniejszający przekrwienie błon śluzowych górnych dróg oddechowych; wywiera bezpośredni i pośredni wpływ na układ współczulny. Stereoizomer efedryny o podobnym działaniu, ale o mniejszej aktywności presyjnej i słabszym wpływie na ośrodkowy układ nerwowy. W porównaniu z efedryną cechuje się znacznie mniejszą zdolnością wywoływania tachykardii i zwiększania skurczowego ciśnienia krwi oraz wyraźnie słabiej pobudza ośrodkowy układ nerwowy. W dawce 60 mg nie wpływa znacząco na ciśnienie krwi i częstość akcji serca.

Objawowe leczenie zapalenia błony śluzowej nosa i zatok przynosowych (katar, zatkany nos) w przebiegu przeziębienia, grypy oraz alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa. Stosowany u dorosłych i młodzieży w wieku powyżej 12 lat.

Podanie doustne. Dorośli i dzieci powyżej 12 lat: jedna tabletka 3–4 razy na dobę, u dzieci maksymalnie przez 4 dni. Podeszły wiek: dawkowanie jak u dorosłych, ze szczególnym uwzględnieniem czynności nerek i wątroby. Niewydolność wątroby: ostrożnie w ciężkich zaburzeniach czynności wątroby. Niewydolność nerek: ostrożnie w umiarkowanych zaburzeniach czynności nerek; wg jednej z charakterystyk ostrożnie także w ciężkich zaburzeniach czynności nerek, natomiast wg innej nie stosować w ciężkich ostrych lub przewlekłych zaburzeniach czynności nerek.

Bezwzględne przeciwwskazania: - ciężkie lub niekontrolowane nadciśnienie tętnicze - ciężka choroba wieńcowa - ciężka ostra lub przewlekła choroba nerek albo niewydolność nerek - jednoczesne przyjmowanie lub stosowanie w ciągu ostatnich dwóch tygodni inhibitorów monoaminooksydazy, co może prowadzić do wzrostu ciśnienia tętniczego lub przełomu nadciśnieniowego - jednoczesne przyjmowanie furazolidonu, który zależnie od dawki hamuje aktywność monoaminooksydazy Ostrożnie: - choroba układu sercowo-naczyniowego, zwłaszcza choroba wieńcowa oraz łagodne i umiarkowane nadciśnienie tętnicze, pod nadzorem lekarza - cukrzyca, bez zalecenia lekarza nie stosować - choroba tarczycy, bez zalecenia lekarza nie stosować - podwyższone ciśnienie śródgałkowe, bez zalecenia lekarza nie stosować - trudności w oddawaniu moczu wywołane powiększeniem gruczołu krokowego, bez zalecenia lekarza nie stosować - ciężkie zaburzenia czynności wątroby, zwłaszcza przy współistniejącej chorobie układu sercowo-naczyniowego - umiarkowane i ciężkie zaburzenia czynności nerek, zwłaszcza przy współistniejącej chorobie układu sercowo-naczyniowego - jednoczesne przyjmowanie alkoholu lub innych działających ośrodkowo leków uspokajających, zaleca się unikać - ryzyko zespołu tylnej odwracalnej encefalopatii (PRES) i zespołu odwracalnego zwężenia naczyń mózgowych (RCVS), zwiększone przy ciężkim lub niekontrolowanym nadciśnieniu tętniczym oraz ciężkiej ostrej lub przewlekłej chorobie nerek/niewydolności nerek - niedokrwienne zapalenie jelita grubego, konieczność odstawienia przy nagłym bólu brzucha, krwawieniu z odbytu lub innych objawach - ciężkie reakcje skórne, m.in. ostra uogólniona osutka krostkowa (AGEP) pojawiająca się w ciągu pierwszych 2 dni leczenia z gorączką i licznymi drobnymi krostkami - niedokrwienna neuropatia nerwu wzrokowego, konieczność odstawienia przy nagłej utracie wzroku lub pogorszeniu ostrości widzenia (mroczki)

Inhibitory MAO (w tym RIMA): inhibitory MAO mogą nasilać działanie pseudoefedryny, powodujące zwiększenie ciśnienia krwi, ponieważ hamują metabolizm amin sympatykomimetycznych i zwiększają zapasy uwalnianej noradrenaliny w adrenergicznej tkance nerwowej. W literaturze zgłaszano przypadki wystąpienia ostrego przełomu nadciśnieniowego podczas jednoczesnego stosowania inhibitorów MAO oraz amin sympatykomimetycznych. Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne oraz inne sympatykomimetyki: jednoczesne stosowanie pseudoefedryny oraz trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych lub leków sympatykomimetycznych (takich jak leki zmniejszające przekrwienie błon śluzowych, leki hamujące łaknienie, leki psychotropowe o działaniu podobnym do amfetaminy) może niekiedy powodować wzrost ciśnienia tętniczego krwi. Leki hipotensyjne działające przez układ współczulny: pseudoefedryna może częściowo odwracać działanie obniżające ciśnienie tętnicze krwi leków, które zaburzają czynność układu współczulnego, takich jak bretylium, betanidyna, guanetydyna, debryzochina, metylodopa oraz leki blokujące receptory α- i β-adrenergiczne. Leki zobojętniające sok żołądkowy: szybkość wchłaniania pseudoefedryny zwiększa mieszanina wodorotlenku glinu, a zmniejsza kaolin; w tym drugim przypadku adsorpcja mogła konkurować z wchłanianiem. Tramadol: po ostrym lub przewlekłym stosowaniu pseudoefedryny w skojarzonych preparatach przeciw przeziębieniu i alergii opisywano niedokrwienne zapalenie jelita grubego; w jednym przypadku sugerowano, że współstosowanie z tramadolem mogło przyczynić się do adrenergicznego skurczu naczyń poprzez hamowanie wychwytu zwrotnego noradrenaliny.

Brak wystarczających danych o stosowaniu w ciąży u ludzi; brak szczegółowych danych dotyczących stosowania pseudoefedryny podczas ciąży. Nie przeprowadzono adekwatnych i odpowiednio kontrolowanych badań na grupie kobiet w ciąży. W badaniach na zwierzętach: ogólnoustrojowe podawanie szczurom dawek do 50 razy większych niż dawka dobowa stosowana u ludzi oraz królikom dawek do 35 razy większych niż dawka dobowa stosowana u ludzi nie powodowało działania teratogennego. Dopuszczalne w ciąży jedynie w przypadkach, gdy korzyść dla matki przeważa nad potencjalnym zagrożeniem dla płodu, wyłącznie po konsultacji z lekarzem. Niezalecane u kobiet w wieku rozrodczym niestosujących skutecznej metody antykoncepcji. Laktacja: ograniczone – pseudoefedryna przenika do mleka matki; do 0,7% pojedynczej dawki 60 mg może przedostać się do mleka w ciągu 24 godzin od zażycia, a jej stężenie w mleku jest od 2 do 3 razy większe niż w osoczu. Taki profil stężenia w osoczu/mleku sugeruje małą zdolność wiązania z białkami, jednak brak danych dotyczących wiązania z białkami ludzkiego osocza. Wykrywana w organizmie noworodków i dzieci karmionych piersią przez kobiety przyjmujące lek. Przy dawkowaniu 60 mg co 6 godzin dziecko może przyjmować z mlekiem od 2,2 do 6,7% maksymalnej dawki dobowej (240 mg). Wpływ na niemowlę karmione piersią nie jest znany. Decyzja o przerwaniu karmienia albo leczenia powinna uwzględniać korzyści z karmienia piersią dla dziecka i korzyści z leczenia dla matki.

Brak danych dotyczących wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn.

Wchłanianie: szybko wchłania się z przewodu pokarmowego; wysoka dostępność biologiczna, potwierdzona odzyskaniem ponad 96% podanej dawki w moczu; biodostępność na poziomie 92–100%. Posiłek wysokotłuszczowy zmniejsza szybkość wchłaniania, opóźniając wystąpienie stężeń maksymalnych o ok. godzinę, choć generalnie przyjmowanie posiłków nie wykazuje większego wpływu na wchłanianie. Po doustnej dawce 60 mg w tabletkach średnie maksymalne stężenia w osoczu (180 ± 30 i 232 ± 30 ng/ml) występują po ok. 1,94 ± 0,86 i 1,96 ± 0,62 godz.; maksymalne stężenie w surowicy po ok. 1,5 godz. Działanie obkurczające błonę śluzową nosa pojawia się po ok. 30 min, osiąga maksimum po 30–60 min i utrzymuje się do 4 godz. Dystrybucja: pozorna objętość dystrybucji 2,3–3,3 l/kg. Profil stężeń mleko/osocze sugeruje słabe wiązanie z białkami, choć brak danych o wiązaniu z białkami osocza u ludzi. Do 0,7% pojedynczej dawki 60 mg przenika do mleka matki w ciągu 24 godz., a stężenia w mleku są 2–3-krotnie wyższe niż w osoczu. U karmiących matek przyjmujących 60 mg co 6 godz. dziecku karmionemu piersią może być dostępne 2,2–6,7% maksymalnej dawki dobowej (240 mg). Metabolizm: u dorosłych tylko niewielka część jest eliminowana wątrobowo; ok. 1–6,2% dawki ulega N-demetylacji do metabolitu – norpseudoefedryny – wydalanego z moczem. Eliminacja: wydalana głównie przez nerki w postaci niezmienionej – 43–96% dawki doustnej wydalane niezmienione z moczem w ciągu 24 godz.; przeciętnie 55–96% dawki wydalane z moczem w postaci niezmienionej. Okres półtrwania eliminacji dla postaci o natychmiastowym i przedłużonym uwalnianiu wynosi 5,5–7,0 godz. Klirens po podaniu doustnym ok. 7,3–7,6 ml/min/kg. pH moczu wpływa na t½ i klirens – przy odczynie zasadowym dochodzi do intensywnego wchłaniania zwrotnego w kanalikach nerkowych, natomiast przy pH kwaśnym wchłanianie zwrotne jest nieistotne (co skraca okres półtrwania, wynoszący ok. 5–8 godz., przy kwaśnym odczynie moczu). Zaburzenia czynności nerek: brak danych farmakokinetycznych w chorobach nerek; zaburzenia czynności nerek mogą prowadzić do zmniejszenia klirensu po podaniu doustnym, gdyż lek jest wydalany głównie w postaci niezmienionej w moczu. Zaburzenia czynności wątroby: brak danych farmakokinetycznych u pacjentów z chorobami wątroby.