Ryfamycyna

Antybiotyk przeciwbakteryjny z grupy ryfamycyn. Nieodwracalnie wiąże podjednostkę beta bakteryjnej polimerazy RNA zależnej od DNA, hamując syntezę bakteryjnego RNA. Szerokie spektrum wobec większości tlenowych i beztlenowych bakterii gram-dodatnich i gram-ujemnych odpowiedzialnych za zakażenia jelitowe. Wskutek bardzo słabego wchłaniania z przewodu pokarmowego działa miejscowo w świetle jelita; nieskuteczny w inwazyjnym zapaleniu jelit. Oporność: głównym mechanizmem nabywanej oporności jest mutacja genu rpoB kodującego bakteryjną polimerazę RNA. Częstość subpopulacji opornych wśród szczepów izolowanych od pacjentów z biegunką podróżnych po leczeniu jest bardzo mała.

Biegunka podróżnych u dorosłych, bez klinicznych cech inwazyjnego zapalenia jelit (gorączka, krew, krew utajona lub leukocyty w stolcu); z towarzyszącymi objawami: nudności, wymioty, gazy/wzdęcia, uczucie niepełnego wypróżnienia, parcie na stolec oraz ból lub skurcze brzucha.

Dorośli (>18 lat): dwie tabletki rano i dwie tabletki wieczorem (całkowita dawka dobowa 800 mg ryfamycyny sodowej) przez trzy dni. Przy utrzymywaniu się objawów nie stosować dłużej niż 3 dni; nie powtarzać drugiego cyklu leczenia. Dzieci i młodzież: bezpieczeństwo i skuteczność poniżej 18 lat nieokreślone; nieprzeznaczona do stosowania w tej grupie wiekowej. Zaburzenia czynności nerek: wobec niewielkiej biodostępności ogólnoustrojowej nie przewiduje się wpływu na bezpieczeństwo i skuteczność; dostosowanie dawki niewymagane. Zaburzenia czynności wątroby: z uwagi na niewielką biodostępność ogólnoustrojową bez wpływu na bezpieczeństwo i skuteczność; dostosowanie dawki niewymagane. Sposób podania: doustnie; tabletki połykać w całości, popijając szklanką wody, bez rozkruszania i rozgryzania. Można przyjmować niezależnie od posiłków.

Bezwzględne przeciwwskazania: - nadwrażliwość na antybiotyki z grupy ryfamycyny (ryfaksymina, ryfampicyna, ryfabutyna) - niedrożność przewodu pokarmowego - perforacje przewodu pokarmowego - ciężkie wrzodziejące zmiany w jelitach - objawy kliniczne inwazyjnego zapalenia jelit, np. gorączka lub krew w stolcu - choroba wywołana przez prątki leczona ryfamycyną - uczulenie na orzeszki ziemne lub soję Ostrożnie: - zaburzenia czynności nerek (brak danych klinicznych) - zaburzenia czynności wątroby (brak danych klinicznych) - ryzyko biegunki wywołanej przez Clostridium difficile oraz rzekomobłoniastego zapalenia jelita grubego - brak znaczącego ustąpienia objawów po 3 dniach leczenia (przerwać) - brak wskazań do drugiego cyklu leczenia, także przy nawrocie objawów - nasilenie objawów w trakcie leczenia (przerwać)

Silny induktor CYP2B6 i CYP3A4; wg danych in vitro ryfamycyna sodowa, jak inne leki z grupy ryfamycyny, jest silnym induktorem izoenzymów CYP2B6 i CYP3A4 cytochromu P450. Może też w umiarkowanym stopniu hamować aktywność wszystkich izoenzymów CYP. Ze względu na znikome wchłanianie z przewodu pokarmowego ryzyko układowych interakcji przez indukcję lub hamowanie CYP w wątrobie jest małe u osób z prawidłową czynnością wątroby; u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby ekspozycja układowa może być jednak znacznie większa wskutek wolniejszego klirensu wątrobowego. Przy zaburzeniu czynności wątroby nie można wykluczyć zmniejszenia stężenia w osoczu jednocześnie podawanych substratów CYP3A4, np. warfaryny, leków przeciwpadaczkowych, leków przeciwarytmicznych, doustnych środków antykoncepcyjnych. Uwalnianie w dystalnym odcinku jelita cienkiego, jelicie grubym i odbytnicy; indukcja CYP3A4 w jelitach może wpływać na metabolizm przedukładowy, zmniejszając skuteczność leków metabolizowanych przez CYP3A4, które są wchłaniane lub działają miejscowo w tych odcinkach jelit. Działanie w jelicie cienkim, gdzie zachodzi główne wchłanianie leków, jest prawdopodobnie ograniczone. Wpływ na transportery żółciowe: in vitro obserwowano hamowanie pompy eksportu soli kwasów żółciowych (BSEP) i wątrobowych transporterów anionów organicznych (OATP). Po podaniu układowym u ludzi wiąże się to z zahamowaniem wydzielania bilirubiny, bromosulfaleiny i indocyjaniny do żółci, jednak istotnej klinicznie inhibicji nie oczekuje się przy znikomej ekspozycji układowej u osób z prawidłową czynnością wątroby. U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby interakcja ta może być istotna z powodu spodziewanego wzrostu ekspozycji układowej. Substrat i inhibitor transporterów jelitowych: jest substratem glikoproteiny P (P-gp) oraz prawdopodobnie białka oporności raka piersi (BCRP). Analogicznie do ryfaksyminy, której jednoczesne podanie z cyklosporyną (silny inhibitor P-gp) znacząco zwiększało ekspozycję układową, silny inhibitor P-gp może istotnie nasilać wchłanianie ryfamycyny sodowej – wymaga ostrożności. Ponadto sama jest inhibitorem P-gp i BCRP, przez co może zwiększać stężenie w osoczu leków będących substratami tych transporterów – zaleca się ostrożność przy jednoczesnym podawaniu. Z uwagi na ryzyko ciężkiego zaburzenia mikroflory przewodu pokarmowego należy unikać jednoczesnego podawania innych antybiotyków z grupy ryfamycyny. Przy jednoczesnym stosowaniu z węglem zaleca się przyjmowanie co najmniej 2 godziny po podaniu węgla.

Po podaniu we wstrzyknięciu obserwowano zaburzenia żołądkowo-jelitowe. Niektóre działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego występowały po iniekcjach ryfamycyny. Duże dawki mogą powodować zaburzenia czynności wątroby. Rzadko dochodzi do reakcji nadwrażliwości; obejmują one wysypki, świąd i anafilaksję, a długotrwałe stosowanie zwiększa ryzyko uczulenia. Opisywano czerwonawe zabarwienie moczu oraz innych płynów ustrojowych. W leczeniu biegunki podróżnych, wg częstości. Często: zmniejszony apetyt; niepokój; ból głowy; zawroty głowy pochodzenia błędnikowego; rozdęcie brzucha, ból w nadbrzuszu, tkliwość brzucha, owrzodzenie aftowe, zaparcia, parcie na stolec, suchość w jamie ustnej, niestrawność, odbijanie się, wzdęcia, nadkwaśność żołądka, nudności; łysienie, nadmierna potliwość, poty nocne, świąd uogólniony; ból stawów, ból pleców, ból w boku, skurcze mięśni, osłabienie mięśni, ból mięśni, ból kończyn; nieprawidłowe zabarwienie moczu, dysuria, skąpomocz; astenia, ból w klatce piersiowej, złe samopoczucie, ból, gorączka; zwiększenie aktywności ALAT, zwiększenie stężenia kreatyniny we krwi, zwiększenie stężenia mocznika we krwi. Częstość nieznana (znane dla klasy leków przeciwbakteryjnych z grupy ryfamycyny): zakażenia bakteriami z rodzaju Clostridium, kandydoza; małopłytkowość; reakcje anafilaktyczne, nadwrażliwość; wysypka ze świądem, złuszczające zapalenie skóry, obrzęk naczynioruchowy; obrzęk obwodowy.

Dane dotyczące stosowania ryfamycyny sodowej w ciąży są ograniczone lub brak. W badaniach na zwierzętach obserwowano nieprawidłowości trzewne i kostne u płodu. Ze względów ostrożności nie należy stosować w okresie ciąży. Laktacja: ograniczone – nie wiadomo, czy ryfamycyna sodowa przenika do mleka kobiecego. Nie można wykluczyć zagrożenia dla dziecka karmionego piersią. Decyzję o przerwaniu karmienia piersią albo leczenia podejmuje się z uwzględnieniem korzyści z karmienia dla dziecka oraz korzyści z leczenia dla matki. Płodność: brak danych o wpływie ryfamycyny sodowej na płodność u kobiet i mężczyzn.

Nie przeprowadzono badań nad wpływem na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Należy uwzględnić możliwość wystąpienia zawrotów głowy i zmęczenia.

Wchłanianie z przewodu pokarmowego znikome; bezwzględna biodostępność po podaniu doustnym, oszacowana na podstawie ułamka dawki wydalanego z moczem w odniesieniu do podania dożylnego, wynosi zaledwie ok. 0,04%. Po podaniu pozajelitowym stężenie w osoczu ok. 2 µg/ml uzyskiwano 2 h po dawce 250 mg domięśniowo, a ok. 11 µg/ml 2 h po dawce 500 mg dożylnie; wiązanie z białkami osocza wynosi ok. 80%, a okres półtrwania w osoczu ok. 1 h. Dystrybucja: substancja podana doustnie w postaci uwalniającej ją w jelicie grubym praktycznie nie ulega wchłanianiu i pozostaje niemal w całości w świetle jelita. Metabolizm: brak przesłanek świadczących o istotnym metabolizmie ryfamycyny sodowej. Eliminacja: przy podaniu układowym wydalanie odbywa się głównie z żółcią, a jedynie niewielkie ilości pojawiają się w moczu. Po doustnym podaniu postaci uwalnianej w jelicie grubym ułamek dawki wydalany przez nerki był minimalny – 0,001% na czczo i 0,0004% po posiłku; średnie całkowite wydalanie z kałem odpowiadało 87,2% podanej dawki.