Siarczan cynku

Cynk – pierwiastek śladowy, związek mineralny; jeden z kluczowych pierwiastków biorących udział w przemianach komórkowych oraz czynnik stabilizujący błony komórkowe. Wchodzi w skład wielu układów enzymatycznych i występuje we wszystkich tkankach. Niezbędny do funkcjonowania ponad 200 metaloenzymów, m.in. anhydrazy węglanowej, karboksypeptydazy A, dehydrogenazy alkoholowej, fosfatazy zasadowej i polimerazy RNA. Uczestniczy w regulacji podstawowych procesów przemiany materii, w tym w syntezie białek i przemianie węglowodanów. Warunkuje prawidłową strukturę kwasów nukleinowych, białek i błon komórkowych. Funkcje fizjologiczne: wzrost i rozwój komórek, prawidłowe funkcjonowanie i odpowiedź układu immunologicznego, widzenie o zmierzchu, zmysł smaku oraz prawdopodobnie zmysł węchu. Wpływa na utrzymanie prawidłowego stężenia witaminy A we krwi, przedłuża czas działania insuliny i ułatwia jej magazynowanie. Korzystnie oddziałuje na gojenie ran i regenerację tkanek; w stanach zapalnych skóry działa zapobiegawczo i leczniczo. Inhibicja miedzi: w dużych dawkach działa jako inhibitor wchłaniania miedzi. Niedobór cynku ułatwia natomiast wchłanianie toksycznego kadmu. Działanie miejscowe: siarczan cynku stosowany miejscowo w różnych chorobach skóry, głównie ze względu na właściwości ściągające.

Profilaktyka i leczenie niedoborów cynku wynikających z nieprawidłowego odżywiania, zaburzeń wchłaniania oraz innych stanów zaburzających przyswajanie cynku lub zwiększających jego utratę. Leczenie wspomagające w chorobie Wilsona, szczególnie przy nietolerancji penicylaminy. Niedobory cynku towarzyszące: alkoholizmowi; oparzeniom; marskości wątroby; cukrzycy; jadłowstrętowi psychicznemu (anoreksji na tle nerwowym); bulimii; stanowi po resekcji żołądka; zaburzeniom genetycznym (zespół Downa, acrodermatitis enteropathica, niedokrwistość sierpowata, talasemia); hemodializie; przewlekłym infekcjom wynikającym ze zmniejszonej reaktywności układu immunologicznego; zakażeniom pasożytniczym jelit; niewydolności trzustki; zwłóknieniu torbielowatemu trzustki; chorobom nerek (zespół nerczycowy, niewydolność nerek); chorobom jelit (celiakia, choroba Crohna, biegunka tłuszczowa, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zespół jelita krótkiego); chorobom skóry (złuszczające zapalenie skóry, łuszczyca); przedłużającemu się stresowi; urazom; dietom restrykcyjnym.

Podanie doustne. Dorośli: zwykle 1–2 tabletki na dobę. Choroba Wilsona: u dorosłych zwykle 4 tabletki na dobę w schemacie 1-2-1, rozpoczynając od 1 tabletki na dobę i zwiększając co 3 dni: 0-1-0 (1 tabletka), 1-1-0 (2 tabletki), 1-1-1 (3 tabletki), 1-2-1 (4 tabletki na dobę). Dzieci i młodzież: powyżej 4 lat – 1 tabletka na dobę. Przyjmowanie a posiłek: zwykle 1 godzinę przed lub 2 godziny po posiłku, ponieważ wiele produktów spożywczych może zaburzać wchłanianie cynku. W razie objawów podrażnienia przewodu pokarmowego dopuszczalne bezpośrednio przed lub w trakcie posiłku, jednak z mniejszą biodostępnością. Tabletek nie dzielić ani nie rozgryzać.

Bezwzględne przeciwwskazania: - dziedziczna nietolerancja galaktozy, brak laktazy lub zespół złego wchłaniania glukozy–galaktozy Ostrożnie: - w ciąży - ryzyko niedoboru miedzi, zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu, wymagające monitorowania stężenia cynku i miedzi w surowicy

Wchłanianie cynku z przewodu pokarmowego zmniejszają: tetracykliny (sole cynku należy stosować co najmniej 2 godziny po tetracyklinach); duże dawki żelaza doustnego znacznie zmniejszają wchłanianie cynku (odstęp co najmniej 2 godziny); penicylamina i inne substancje chelatujące (przerwa co najmniej 2 godziny); preparaty zawierające fosfor. Kwas foliowy może w niewielkim stopniu zaburzać wchłanianie cynku. Dieta bogatowłóknikowa (np. otręby), bogatofosforanowa (np. produkty mleczne), pieczywo pełnoziarniste oraz fityniany zmniejszają wchłanianie cynku, wiążąc go w niewchłanialne kompleksy; produkty te należy spożywać co najmniej 2 godziny po soli cynku. Cynk z kolei ogranicza wchłanianie innych substancji: duże dawki cynku mogą hamować wchłanianie miedzi (odstęp co najmniej 2 godziny); chinolony i fluorochinolony (np. norfloksacyna, cyprofloksacyna, ofloksacyna) – wchłanianie tych antybiotyków ulega zmniejszeniu, konieczna przerwa co najmniej 2 godziny. Zmniejsza także wchłanianie żelaza, penicylaminy oraz tetracyklin. Tiazydowe leki moczopędne zwiększają wydalanie cynku z moczem. Równoczesne stosowanie kilku preparatów zawierających cynk (np. złożonych preparatów wielowitaminowych ze związkami mineralnymi) może prowadzić do zbyt dużego stężenia cynku w osoczu.

Doustne sole cynku (glukonian i siarczan) najczęściej wywołują zaburzenia żołądkowo-jelitowe: ból brzucha, niestrawność, nudności, wymioty, biegunkę, podrażnienie żołądka oraz zapalenie błony śluzowej żołądka. Objawy te występują szczególnie często przy przyjmowaniu na czczo i można je ograniczyć, podając cynk z posiłkami. Długotrwałe stosowanie dużych dawek suplementów cynku – doustnie lub pozajelitowo – prowadzi do niedoboru miedzi z towarzyszącą niedokrwistością syderoblastyczną i neutropenią; w celu wczesnego wykrycia niedoboru miedzi należy monitorować morfologię krwi oraz stężenie cholesterolu w surowicy. W związku z nadmiernym spożyciem suplementów cynku opisywano niedokrwistość, leukopenię i neutropenię. U pacjenta otrzymującego żywienie dojelitowe zawierające cynk oraz suplementację cynku rozpoznano niedokrwistość syderoblastyczną spowodowaną toksycznością cynku; wszyscy tacy pacjenci mieli niedobór miedzi, mimo suplementacji miedzią w jednym przypadku. Nadwrażliwość: opisano przypadek pacjenta, u którego około rok po założeniu wypełnień stomatologicznych zawierających cynk rozwinęła się krostkowica dłoni i stóp; nadwrażliwość na cynk potwierdzono testami in vitro i płatkowymi, a całkowite ustąpienie zmian nastąpiło po wymianie wypełnień. W ostrym przedawkowaniu sole cynku działają żrąco z powodu tworzenia chlorku cynku pod wpływem kwasu żołądkowego.

Cynk przechodzi przez łożysko. Brak badań nad wpływem typowo stosowanych dawek soli cynku na ciążę i rozwój płodu, brak też odpowiednich badań na zwierzętach. Dopuszczalny w ciąży wyłącznie wtedy, gdy w ocenie lekarza spodziewana korzyść dla matki przewyższa potencjalne ryzyko dla płodu. Cynk przenika do mleka kobiet karmiących. Nie badano wpływu zwykle stosowanych dawek soli cynku u kobiet karmiących piersią. Stosowanie w okresie laktacji nie jest zalecane. Płodność: brak danych o wpływie na płodność.

Sole cynku nie wpływają na zdolność prowadzenia pojazdów ani obsługiwania maszyn.

Wchłanianie z przewodu pokarmowego niecałkowite; w jelicie cienkim wchłania się ok. 20–30% przyjętego cynku. Biodostępność cynku pokarmowego waha się zależnie od źródła, wynosi ok. 20–30%; wchłanianie ograniczają niektóre składniki diety, np. fityniany. Fityniany zaburzają wchłanianie przez chelatowanie i tworzenie nierozpuszczalnych kompleksów. T max: 2 godziny. Po wchłonięciu: łączy się z metalotioneiną w obrębie jelit. Dystrybucja: ok. 99% cynku w organizmie znajduje się wewnątrzkomórkowo, tylko 1% w surowicy; gromadzi się głównie w krwinkach czerwonych i białych, ponadto w mięśniach, kościach, skórze, nerkach, wątrobie, trzustce, siatkówce i gruczole krokowym. W surowicy wiązany w 60% z albuminami, w 30–40% z α2-makroglobuliną lub transferyną, w 1% z aminokwasami, głównie histydyną i cysteiną. Eliminacja: wydalany głównie z kałem (90%), w mniejszym stopniu z moczem i potem; przewaga drogi kałowej wynika częściowo z obecności niewchłoniętego cynku w jelitach, a częściowo z endogennej sekrecji jelitowej. Cynk może ulegać ponownemu wchłanianiu w jelicie cienkim i grubym. Regulacja strat kałowych ma istotne znaczenie w homeostazie cynku.