Sodu fluorek

Grupa: radiofarmaceutyki diagnostyczne, inne radiofarmaceutyki diagnostyczne do wykrywania nowotworów; kod ATC V09IX06; postać niepromieniotwórcza – produkt zapobiegający próchnicy zębów, kod ATC A01AA01. Mechanizm (postać znakowana (18F)): dzięki powinowactwu do substancji mineralnych kości, 3 do 10 razy więcej fluorku sodu (18F) wbudowuje się w obszary kostne zajęte przez proces nowotworowy powodujący aktywność osteoblastyczną lub ubytki osteolityczne niż w kość niezajętą i nieaktywną. Nasilona aktywność kościotwórcza występuje też w obrębie zmian strukturalnych o podłożu urazowym, nadżerkowym lub zapalnym; jest zatem markerem reaktywnych procesów kościotwórczych na tle nowotworowym lub pourazowym. Uwidacznia również obszary nienowotworowe o fizjologicznie lub patologicznie wzmożonym metabolizmie kostnym. Działanie farmakodynamiczne: przy stężeniach substancji chemicznej i aktywności zalecanej do badań diagnostycznych fluorek sodu (18F) nie wykazuje aktywności farmakodynamicznej. Mechanizm (fluorek sodu, ochrona zębów): stosowany zaraz po pojawieniu się uzębienia redukuje próchnicę poprzez hamowanie demineralizacji i wspomaganie remineralizacji powierzchni zębów oraz poprzez hamowanie bakteryjnego procesu powstawania próchnicy. W wysokim stężeniu zmniejsza również nadwrażliwość zębów. W leczeniu erozji zębów związanej ze spożywaniem kwaśnych napojów lub refluksem rozważa się produkty z fluorem w wysokim stężeniu ze względu na korzystne działanie; skuteczność w hamowaniu erozji w badaniach in vitro co najmniej tak dobra jak 2% roztworu fluorku sodu.

Znacznik do diagnostyki metodą pozytonowej tomografii emisyjnej (PET) – obrazowanie czynnościowe schorzeń, w których poszukiwaną cechą diagnostyczną są obszary nieprawidłowej aktywności kościotwórczej. Udokumentowane wskazania szczegółowe: wykrywanie i lokalizowanie przerzutów nowotworowych w kościach u pacjentów dorosłych; pomocniczo w diagnostyce bólu dolnego odcinka kręgosłupa o niejasnej etiologii u pacjentów dorosłych, u których diagnostyka obrazowa przeprowadzona metodami konwencjonalnymi nie pozwoliła na ustalenie jednoznacznego rozpoznania; pomocniczo w wykrywaniu zmian kostnych przy podejrzeniu stosowania przemocy fizycznej w stosunku do dziecka. Postać stomatologiczna (podanie miejscowe): profilaktyka próchnicy zębów; leczenie nadwrażliwości szyjek zębowych.

Postać do wstrzykiwań dożylnych – (18F)-fluorek sodu (radiofarmaceutyk do PET/PET-TK) Dorośli: zalecana aktywność u dorosłego o masie ciała 70 kg wynosi 370 MBq, w zakresie 100–400 MBq, zależnie od masy ciała, rodzaju urządzenia do PET lub PET-TK oraz trybu rejestracji obrazów; alternatywnie 2–6 MBq/kg masy ciała, zależnie od aparatu PET-(CT) i trybu rejestracji. Podanie w bezpośrednim wstrzyknięciu dożylnym. W razie konieczności badanie PET można powtórzyć w krótkim czasie. Zaburzenia czynności nerek: ekspozycja na promieniowanie jonizujące może być zwiększona, co należy uwzględnić przy wyliczaniu aktywności do podania. Dzieci i młodzież: stosowanie należy starannie przeanalizować, biorąc pod uwagę potrzeby kliniczne i oceniając stosunek zagrożeń do korzyści. Dostępne są tylko nieliczne dane kliniczne dotyczące bezpieczeństwa i skuteczności diagnostycznej u pacjentów w wieku poniżej 18 lat. Aktywność do podania oblicza się wg zaleceń pediatrycznej grupy roboczej EANM (Karta Dawkowania), mnożąc aktywność bazową przez współczynnik zależny od masy ciała. Minimalna aktywność zalecana w trybie trójwymiarowym (3D) to 14 MBq, a w dwuwymiarowym (2D) – 26 MBq. U dzieci preferowany jest tryb 3D. Sposób podania i obrazowanie: wstrzyknięcie musi być podane dożylnie, aby nie dopuścić do napromieniowania okolicznych tkanek w wyniku miejscowego wynaczynienia oraz uniknąć artefaktów. Aktywność należy zmierzyć bezpośrednio przed podaniem za pomocą kalibratora (aktywnościomierza). Dla dokładnego dawkowania stosuje się nie mniej niż 1 ml; w razie potrzeby można rozcieńczyć roztworem soli fizjologicznej, aby umożliwić podanie dawki 1 ml lub większej. Skany emisyjne rozpoczyna się zwykle 60 minut po wstrzyknięciu. Badanie można też przeprowadzić dwie lub trzy godziny po podaniu radioznacznika, o ile aktywność zapewni wystarczającą liczbę zliczeń, co zmniejsza aktywność tła. Zaleca się opróżnienie pęcherza moczowego bezpośrednio przed badaniem w celu ograniczenia ekspozycji narządów miednicy mniejszej. Postać do stosowania na zęby – fluorek sodu, zawiesina 50 mg/ml (stomatologiczna, nakładana przez stomatologa) Przed nałożeniem usuwa się płytkę nazębną i osusza zęby; nakłada się cienką warstwę na najbardziej podatne obszary uzębienia (pędzelkiem, zgłębnikiem lub wacikiem). Dawki jednorazowe: zęby mleczne – do 0,25 ml zawiesiny (5,65 mg fluoru); uzębienie mieszane – do 0,4 ml (9,04 mg fluoru); uzębienie stałe – do 0,75 ml (16,95 mg fluoru). Profilaktyka próchnicy: kurację powtarza się co 6 miesięcy, możliwe częstsze stosowanie (co 3 miesiące). Leczenie nadwrażliwości: nakładanie na uzębienie 2–3 razy w ciągu kilku dni. Przez 4 godziny po zastosowaniu nie należy szczotkować zębów ani spożywać pokarmów.

Bezwzględne przeciwwskazania: - ciąża - wrzodziejące zapalenie dziąseł - zapalenie jamy ustnej - astma oskrzelowa Ostrożnie: - zaburzenia czynności nerek z uwagi na możliwość zwiększonej ekspozycji na promieniowanie jonizujące - dzieci i młodzież, u których dawka efektywna na 1 MBq podanej aktywności jest większa niż u dorosłych - dieta o obniżonej zawartości sodu, gdyż zawartość podanego sodu może niekiedy przekroczyć 1 mmol (23 mg) - unikanie nakładania na całe uzębienie na czczo

Brak danych na temat interakcji z innymi lekami; nie przeprowadzono badań dotyczących interakcji.

Ryzyko wynika głównie z narażenia na promieniowanie jonizujące, ponieważ nie obserwowano poważnych działań niepożądanych po podaniu sodu fluorku (18F); z uwagi na bardzo małą ilość podawanej substancji główne ryzyko wiąże się z narażeniem na promieniowanie. Ekspozycja na promieniowanie jonizujące może powodować występowanie nowotworów złośliwych i wad wrodzonych. Przy typowych aktywnościach diagnostycznych dawka efektywna po podaniu maksymalnej zalecanej aktywności 400 MBq u osoby dorosłej o masie ciała 70 kg wynosi 6,8 mSv, w związku z czym prawdopodobieństwo wystąpienia tych działań niepożądanych jest niskie. Odrębny profil dotyczy stosowania miejscowego na śluzówkę jamy ustnej. Opisywano pojedyncze przypadki reakcji uczuleniowych u osób ze skłonnością do alergii, objawiających się obrzękiem śluzówki jamy ustnej, zwłaszcza po zastosowaniu na dużej powierzchni. U wrażliwych pacjentów zgłaszano wrzodziejące zapalenia dziąseł i śluzówki jamy ustnej. Rzadko, w trakcie podawania u chorych z astmą oskrzelową może dojść do wyzwolenia napadu astmatycznego. Po zastosowaniu dużej dawki na dużej powierzchni mogą wystąpić nudności. Częstości wg klasyfikacji układowo-narządowej: zaburzenia żołądka i jelit – bardzo rzadko: zapalenie jamy ustnej, wrzodziejące zapalenie dziąseł, obrzęk jamy ustnej, nudności. Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej – bardzo rzadko: podrażnienie skóry, obrzęk naczynioruchowy; zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia – rzadko: astma; zaburzenia układu odpornościowego – bardzo rzadko: nadwrażliwość.

Ciąża: stosowanie fluorku sodu (18F) u kobiet w ciąży jest przeciwwskazane ze względu na narażenie płodu na promieniowanie jonizujące; dostępne dane są niewystarczające do określenia skutków stosowania w okresie ciąży. U kobiet w wieku rozrodczym konieczne jest przed podaniem ustalenie, czy pacjentka nie jest w ciąży; każdą kobietę z opóźnioną miesiączką uznaje się za ciężarną do chwili wykluczenia ciąży. W razie wątpliwości (opóźniona lub nieregularna miesiączka) należy zaproponować alternatywną metodę diagnostyczną bez użycia promieniowania jonizującego, o ile istnieje. W postaci lakieru fluorkowego zawierającego etanol z uwagi na zawartość alkoholu (do 0,2 g w dawce) nie zaleca się stosowania u kobiet w ciąży. Laktacja: ograniczone – dla postaci radiofarmaceutycznej przed podaniem matce karmiącej należy rozważyć odroczenie podania radionuklidu do czasu zaprzestania karmienia oraz dobór optymalnego produktu ze względu na przenikanie aktywności do mleka. Jeśli podanie jest konieczne, karmienie piersią należy przerwać na 12 godzin, a odciągnięte w tym czasie mleko zniszczyć. Ponadto w pierwszych 12 godzinach od wstrzyknięcia należy ograniczyć bliski kontakt z niemowlętami. Dla postaci lakieru z etanolem nie zaleca się stosowania w okresie karmienia piersią. Płodność: nie przeprowadzono badań wpływu na płodność; nie przeprowadzono również badań dotyczących wpływu na rozrodczość u zwierząt.

Nie wywiera wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn.

Wchłanianie (postać doustna): szybkie i niemal całkowite (90–100%), maksymalne stężenie fluoru w osoczu po 30–60 minutach od podania. Dystrybucja: fluor rozprowadzany w ustroju z koncentracją w kościach i zębach; około 50% ulega zmagazynowaniu. Po podaniu dożylnym (18F)-fluorku: około 50% dawki jest szybko wychwytywane przez układ kostny, gdzie związek pozostaje przez cały okres rozpadu promieniotwórczego. Pozostała część ulega dystrybucji do płynu zewnątrzkomórkowego, a następnie eliminacji nerkowej w ciągu kilku godzin. Stopień wiązania z białkami osocza nie został ustalony. Wychwyt kostny: kumulacja w układzie kostnym symetryczna, z większą depozycją w szkielecie osiowym i w tkance kostnej okołostawowej niż w obrębie obręczy kończyn i trzonów kości długich. Wzmożone odkładanie w miejscach patologii kostnej – w miejscach złamań oraz w zmianach w przebiegu zapalenia kości i szpiku, dysplazji kostnej, gruźlicy kręgosłupa, choroby Pageta, hyperostosis frontalis interna, kostniejącego zapalenia mięśni lub nowotworów, a także w szybko rosnących nasadach kości. Eliminacja: głównie drogą nerkową; 20% aktywności wydalane z moczem w ciągu 2 godzin od podania. Dla fluoru podanego doustnie: wydalanie głównie przez nerki, mniej niż 10% z kałem oraz mniej niż 1% z potem i śliną. Gromadzenie radiofarmaceutyku w pęcherzu moczowym – wymaga ostrożności dla uniknięcia nadmiernego napromieniania tego układu i sąsiadujących tkanek; podczas obrazowania miednicy może powodować zakłócenia tła. Zaburzenia czynności nerek: farmakokinetyki u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek nie określono.