Somatostatyna

Hormon podwzgórza z grupy hormonów hamujących wzrost. Cykliczny oligopeptyd zbudowany z 14 aminokwasów, pierwotnie wyizolowany z podwzgórza, obecny również w komórkach nabłonkowych i włóknach nerwowych przewodu pokarmowego. W niektórych tkankach występuje także dłuższa forma 28-aminokwasowa. Wiąże się ze wszystkimi 5 typami receptorów. Hamuje uwalnianie hormonu wzrostu z przedniego płata przysadki; ponadto hamuje wydzielanie tyreotropiny i kortykotropiny z przysadki oraz glukagonu i insuliny z trzustki, a także uczestniczy w regulacji wydzielania dwunastniczego i żołądkowego. W OUN odgrywa rolę w percepcji bólu. Reguluje czynność wewnątrz- i zewnątrzwydzielniczą oraz perystaltykę przewodu pokarmowego. W dawce farmakologicznej hamuje czynność motoryczną i wydzielniczą przewodu pokarmowego oraz zmniejsza trzewny przepływ krwi. Wpływ na żylaki przełyku: dawka 0,25 mg w bolusie dożylnym silniej niż wlew ciągły wywołuje nagłe obniżenie ciśnienia w żylakach przełyku u pacjentów z marskością wątroby, natomiast wlew ciągły wywiera przedłużony efekt obniżający to ciśnienie. Może wpływać na regulację hemostazy. Charakteryzuje się bardzo krótkim czasem działania, wskutek czego działania niepożądane po przerwaniu lub zmniejszeniu wlewu są zwykle przemijające.

Dorośli. Krwawienie z przewodu pokarmowego: ostry krwotok z przewodu pokarmowego w przebiegu wrzodu żołądka lub dwunastnicy, krwotocznego zapalenia błony śluzowej żołądka bądź krwawiących żylaków przełyku – klinicznie podejrzewany lub potwierdzony endoskopowo. Przetoki jelitowe i trzustkowe. Leczenie objawowe nadmiernej sekrecji przez guzy endokrynne przewodu pokarmowego. Zapobieganie powikłaniom po operacjach trzustki oraz po endoskopowej wstecznej cholangiopankreatografii (ERCP).

Droga podania: ze względu na krótki okres półtrwania w osoczu (1–2 minuty) podawana w postaci ciągłego wlewu dożylnego. Dorośli: zalecana dawka 3,5 μg/kg mc./godzinę (lub zazwyczaj 6 mg/24 godziny u pacjenta ważącego 75 kg), we wlewie ciągłym 250 μg/godzinę. Czas wlewu 12–24 godziny (odpowiednio dla dawki 3 mg lub 6 mg). Osoby w podeszłym wieku: z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek – zalecane dostosowanie dawki. Ciężka niewydolność nerek: przy klirensie kreatyniny ≤30 ml/min dawkę zmniejszyć do 1,75 μg/kg mc./godzinę – zarówno we wlewie ciągłym, jak i w bezpośrednim wstrzyknięciu dożylnym (bolus). Zaburzenia czynności wątroby: dostosowanie dawki nie jest wymagane. Dzieci i młodzież: nie stosować ze względu na brak odpowiednich badań klinicznych określających bezpieczeństwo i skuteczność w tej grupie. Ostre krwotoki z przewodu pokarmowego: wlew rozpocząć przed endoskopią, jak najszybciej po pierwszych oznakach krwawienia, i kontynuować przez pięć dni. Minimalny czas podawania 48 godzin. Natychmiast po rozpoczęciu wlewu ciągłego podać bolus dożylny 3,5 μg/kg mc. Kolejne wstrzyknięcie dożylne jedną minutę przed zabiegiem endoskopowym; bolus podawać powoli, przez co najmniej minutę. Po zabiegu analogiczne dawki w bolusie przy klinicznych objawach krwawienia. Przetoki lub nadmierna sekrecja przez guzy endokrynne: bolus dożylny nie jest wymagany. Gojenie przetoki zwykle w ciągu ok. 7–14 dni. Po wygojeniu połowa dawki we wlewie dożylnym przez kolejne 48 godzin, aby uniknąć efektu z odbicia. Po zakończeniu leczenia: pacjent pod ścisłą obserwacją. Przygotowanie: roztwór sporządzany bezpośrednio przed podaniem – proszek rozpuszczany w 1 ml 0,9% roztworu chlorku sodu (9 mg/ml).

Bezwzględne przeciwwskazania: - nadwrażliwość na analogi somatostatyny Ostrożnie: - ciężka niewydolność nerek z klirensem kreatyniny ≤30 ml/min (połowa zalecanej dawki) - ryzyko hipoglikemii w początkowej fazie wlewu oraz zwiększenia stężenia glukozy po 2–3 godzinach wskutek zaburzenia równowagi insuliny i glukagonu, z kontrolą glikemii co 4–6 godzin - równoczesne podawanie węglowodanów w dowolnej postaci - możliwe efekty sercowo-naczyniowe: przemijające nadciśnienie układowe, zwiększenie pojemności minutowej serca, podwyższone ciśnienie w tętnicach płucnych i ośrodkowe ciśnienie żylne, niedociśnienie układowe, bradykardia, blok przedsionkowo-komorowy - choroby układu sercowo-naczyniowego lub zaburzenia rytmu serca w wywiadzie, u których kompensacja tych działań może być niemożliwa - ryzyko zmniejszenia współczynnika filtracji kłębuszkowej, przepływu moczu i stężenia sodu we krwi, z regularną kontrolą czynności nerek i elektrolitów - ryzyko efektu z odbicia po nagłym przerwaniu wlewu, szczególnie u pacjentów z przetoką

Szerokie spektrum działań farmakodynamicznych na różne układy regulacyjne stwarza możliwość licznych interakcji farmakodynamicznych. Istotne klinicznie interakcje dotyczą leków wpływających na regulację stężenia glukozy we krwi, stężenie reniny w osoczu oraz ciśnienie tętnicze – somatostatyna może zmieniać działanie tych grup leków. Węglowodany i żywienie pozajelitowe: jednoczesne podawanie węglowodanów w dowolnej postaci (roztwór glukozy, roztwór fruktozy) oraz całkowite żywienie pozajelitowe sprzyja zaburzeniom glikemii i wymaga ścisłej kontroli stężenia glukozy we krwi; może być konieczne podanie insuliny. Jednoczesne stosowanie z żywieniem pozajelitowym rozważano z uwagi na hamujący wpływ somatostatyny na wchłanianie jelitowe; ze względu na możliwość zaburzania wydzielania insuliny i glukagonu należy monitorować glikemię.

Ze strony serca: blok przedsionkowo-komorowy, bradykardia, arytmia, dodatkowe skurcze komorowe. Ze strony przewodu pokarmowego: ból brzucha, biegunka, nudności, wymioty. Zaburzenia metaboliczne: hiperglikemia, hipoglikemia. Zaburzenia naczyniowe: nadciśnienie tętnicze, niedociśnienie, uderzenia gorąca. Zaburzenia gospodarki węglowodanowej wynikają z faktu, że somatostatyna może zaburzać wydzielanie insuliny i glukagonu. Ze zbyt szybkim wlewem wiązano dyskomfort w jamie brzusznej, uderzenia gorąca, nudności i bradykardię. Z uwagi na krótki okres półtrwania somatostatyny działania niepożądane zwykle ustępują przemijająco po zatrzymaniu lub zmniejszeniu wlewu. Wpływ na nerki: opisywano hamujący wpływ na czynność nerek oraz ciężkie zatrzymanie wody i hiponatremię. Nagłe przerwanie wlewu ciągłego może doprowadzić do efektu z odbicia.

Brak wystarczających danych o stosowaniu w ciąży u ludzi; nie prowadzono badań na zwierzętach dotyczących wpływu na rozród. Przeciwwskazana w ciąży. Przeciwwskazana także w okresie laktacji; brak badań farmakokinetycznych u zwierząt w ciąży i podczas laktacji. Płodność: badania na zwierzętach dotyczące szkodliwego wpływu na reprodukcję są niewystarczające.

Brak danych w dostarczonych dokumentach.

Peptyd o bardzo krótkim czasie działania; z uwagi na krótki okres półtrwania w osoczu podawany w ciągłym wlewie dożylnym. Wchłanianie i stężenia: przy podaniu wyłącznie dożylnym wchłanianie i biodostępność 100%. Stan stacjonarny osiągany w ciągu 15 minut od rozpoczęcia wlewu ciągłego. Stężenie w stanie stacjonarnym zależne od szybkości wlewu: 300–3000 pg/ml przy zwykłej dawce 250 μg/godz. Po podaniu podskórnym stężenie osiągane w ciągu 5 minut, a maksymalne stężenie w osoczu niższe niż po tej samej dawce dożylnej. Dystrybucja: szybki wychwyt z osocza przez tkanki o dużej masie – mięśnie, skórę i jelita. Następnie powolne uwalnianie postaci niezmienionej z depozytów pozanaczyniowych do osocza. Częściowo chroniona przed proteolizą przez wiązanie z białkami osocza. Metabolizm: szybka przemiana w pochodną [des-Ala¹]-somatostatynę, równoważną mocą związku wyjściowego (hamowanie uwalniania insuliny, glukagonu i hormonu wzrostu). Po 2 minutach 40% ulega przekształceniu w [des-Ala¹]-somatostatynę. Metabolizm wątrobowy nieznaczny; klirens metaboliczny zachodzi przypuszczalnie w nerkach. Eliminacja: szybka eliminacja z osocza, okres półtrwania ok. 2 minut (1,1–3,0 min) u osób zdrowych, z powrotem do wartości wyjściowych (10–35 pg/ml). Klirens metaboliczny ok. 2000 ml/min. Jako naturalny peptyd prawdopodobnie eliminowana w wyniku rozkładu białka. Niewydolność nerek: u pacjentów z przewlekłą niewydolnością nerek w stadium końcowym zmniejszenie klirensu zależne od dawki. W ciężkiej niewydolności nerek (klirens kreatyniny ≤ 10 ml/min) klirens metaboliczny zmniejszony, a stężenia w osoczu w stanie stacjonarnym podwojone. Niewydolność wątroby: klirens nie zmienia się u pacjentów ze skompensowaną marskością wątroby; przewlekła choroba wątroby nie wpływa istotnie na klirens metaboliczny. Cukrzyca: klirens niezmieniony u pacjentów z cukrzycą typu 2. Kinetyka u osób z cukrzycą insulinoniezależną bez otyłości podobna jak u zdrowych ochotników.