Sulfacetamid

Sulfonamid o działaniu przeciwbakteryjnym, bakteriostatycznym. Hamuje syntezę kwasu foliowego niezbędnego do wzrostu bakterii; blokuje powstawanie kwasu dihydrofoliowego, zapobiegając łączeniu pterydyny z kwasem aminobenzoesowym poprzez kompetycyjne hamowanie syntetazy dihydropteronianu. Spektrum wspólne dla klasy sulfonamidów – wszystkie o zbliżonym zakresie działania. Mechanizmy oporności: złożone, od zmian przepuszczalności ściany bakteryjnej po amplifikację genów; szczepy oporne mają zmienioną syntetazę dihydropteronianu o zmniejszonym powinowactwie do sulfonamidów lub wytwarzają zwiększone ilości kwasu aminobenzoesowego. Zakres działania (miejscowo, wobec drobnoustrojów wywołujących zakażenia oczu): skuteczny wobec wrażliwych szczepów – Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae, Klebsiella spp., Enterobacter spp., Escherichia coli, Staphylococcus aureus; a także Streptococcus z grupy viridans. Oporność: Neisseria spp., Serratia marcescens, Pseudomonas aeruginosa oraz większość szczepów gronkowców; większość szczepów Neisseria spp. i Staphylococcus spp. obecnie nie wykazuje wrażliwości in vitro.

Miejscowo w okulistyce, w zakażeniach bakteryjnych tkanek oka wywołanych przez drobnoustroje wrażliwe na sulfacetamid – ostre, podostre i przewlekłe stany zapalne spojówek, brzegów powiek, rogówki, przedniego odcinka błony naczyniowej gałki ocznej oraz dróg łzowych. Bakteryjne zapalenia brzegów powiek i spojówek. Zapobiegawczo po urazach i oparzeniach w obrębie gałki ocznej. Dorośli i dzieci powyżej 2. miesiąca życia.

Podanie miejscowe do worka spojówkowego. Dorośli i dzieci powyżej 1. roku życia: zwykle 1–2 krople co 1–3 h w ciągu dnia, z rzadszym podawaniem w nocy. Wg innego schematu u dorosłych i dzieci od 3. miesiąca życia zwykle 1–2 krople co 3–4 godziny, przy czym po uzyskaniu poprawy odstęp między dawkami można zwiększyć. Niemowlęta: powyżej 2. miesiąca do ukończenia 1. roku życia zwykle 1 kropla co 1–3 h w ciągu dnia, rzadziej w nocy. Nie podawać niemowlętom poniżej 2. miesiąca życia; bezpieczeństwo i dawkowanie u noworodków i niemowląt do 2. miesiąca życia nie zostało ustalone. Czas leczenia: zwykle 7–10 dni. Przemywanie gałki ocznej: stosuje się całą zawartość minimsa, przemywając oko płynem bezpośrednio z pojemnika. Skuteczność: zalegającą w worku spojówkowym ropną wydzielinę należy usunąć przed zakropleniem, gdyż zmniejsza ona skuteczność przeciwbakteryjną sulfacetamidu. Przy jednoczesnym stosowaniu innych leków ocznych należy zachować odstęp 10–15 minut między podaniem poszczególnych produktów. Delikatne zamknięcie powiek i uciśnięcie przewodu nosowo-łzowego po zakropleniu zmniejsza ogólnoustrojowe wchłanianie i działania niepożądane.

Bezwzględne przeciwwskazania: - nadwrażliwość na sulfonamidy - wiek poniżej 2 miesięcy Ostrożnie: - nadwrażliwość na diuretyki pętlowe, furosemid, pochodne sulfonylomocznika lub inhibitory anhydrazy węglanowej z uwagi na ryzyko alergii krzyżowej - zespół „suchego oka” ze względu na możliwość krystalizacji sulfonamidu w rogówce - długotrwałe stosowanie sprzyjające zakażeniom bakteriami opornymi i grzybami - ponowne podanie sulfonamidów, niezależnie od drogi, mogące wywołać reakcje nadwrażliwości - ryzyko bardzo rzadkich, ciężkich reakcji alergicznych po ogólnoustrojowym zastosowaniu sulfonamidów (zespół Stevensa-Johnsona, martwica toksyczno-rozpływna naskórka, piorunująca martwica wątroby, agranulocytoza, anemia aplastyczna, inne nieprawidłowości w obrazie krwi), także u osób, u których wcześniej nie stwierdzano takich objawów - obecność kwasu para-aminobenzoesowego w ropnej wydzielinie osłabiająca skuteczność sulfonamidów

Środki znieczulenia miejscowego będące pochodnymi PABA, w tym tetrakaina, osłabiają bakteriostatyczne działanie sulfacetamidu. Gentamycyna: w dużych stężeniach sulfacetamid sodowy zwiększa in vitro wartość MIC gentamycyny wobec Pseudomonas aeruginosa, osłabiając jej skuteczność. Pilokarpina: przemijające zwiększenie pH płynu spojówkowego powyżej 7,4 wywołane sulfacetamidem sodowym może powodować wytrącanie pilokarpiny; wskazany co najmniej 15–20-minutowy odstęp między zakropleniem obu leków do tego samego oka. Związki srebra: roztwór sulfacetamidu sodowego wykazuje niezgodność z azotanem srebra – nie stosować łącznie. Terapia fotodynamiczna: skojarzenie z lekami uwrażliwiającymi na światło stosowanymi w terapii fotodynamicznej (np. porfimer sodu) nasila ryzyko ciężkich reakcji nadwrażliwości; przez 30 dni po zakończeniu takiej terapii należy chronić oczy i skórę przed ekspozycją na UV. Inne leki okulistyczne: przy jednoczesnym stosowaniu innych leków podawanych do worka spojówkowego wskazane zachowanie co najmniej 15-minutowego odstępu przed zakropleniem kolejnego preparatu.

Głównie objawy miejscowe ze strony oka: łzawienie, pieczenie, kłucie, przekrwienie spojówek, zapalenie spojówek, niekiedy niewyraźne widzenie lub ból w okolicy oka. Podanie do oka może wywołać pieczenie lub kłucie, rzadko jednak na tyle nasilone, by wymagać przerwania leczenia. Reakcje nadwrażliwości: obrzęk powiek, rumień wielopostaciowy i inne objawy nadwrażliwości – wysypka, obrzęk skóry, świąd. Rzadko: podczas długotrwałego stosowania kropli grzybicze lub wywołane przez oporne na sulfacetamid bakterie owrzodzenie rogówki.

Brak odpowiednich, dobrze kontrolowanych badań stosowania okulistycznych sulfonamidów u kobiet w ciąży. Stosowanie w ciąży dopuszczalne tylko wtedy, gdy potencjalne korzyści dla matki przewyższają ryzyko uszkodzenia płodu. Sulfonamidy podawane ogólnie, np. doustnie, u kobiet w ciąży lub karmiących piersią mogą wywołać żółtaczkę jąder podkorowych mózgu u noworodków. Laktacja: przeciwwskazany – długotrwałe stosowanie u kobiet karmiących może wywołać żółtaczkę jąder podkorowych mózgu u karmionych niemowląt. Należy unikać stosowania w okresie karmienia piersią. Płodność: brak danych dotyczących wpływu na płodność.

Ze względu na możliwe łzawienie po zakropleniu, nie należy stosować bezpośrednio przed prowadzeniem pojazdów lub obsługą maszyn.

Po podaniu do worka spojówkowego przenika do tkanek i płynów oka, osiągając w płynie oka stężenia przewyższające MIC dla większości bakterii wywołujących zakażenia tkanek oka. Stężenia bakteriostatyczne utrzymują się, zależnie od stężenia leku, od 30 min do 2 godz. i są wielokrotnie większe niż po podaniu doustnym. Wchłanianie ogólnoustrojowe: wchłanianie z worka spojówkowego do krążenia ogólnego jest tak małe, że farmakokinetyka i działania układowe nie mają znaczenia. W stanie zapalnym spojówek możliwe niewielkie wchłanianie z rogówki i spojówek do krwiobiegu. Eliminacja: część dawki wchłonięta do krwiobiegu jest wydalana z moczem, głównie w postaci niezmienionej.