Sultiam

Lek przeciwpadaczkowy z grupy inhibitorów anhydrazy węglanowej; pochodna sulfonamidu o nie w pełni poznanym mechanizmie działania. Wykazuje działanie przeciwdrgawkowe w teście elektrowstrząsów (szczur, mysz) oraz w teście drgawek wywołanych pentametylenotetrazolem (mysz). Zwykle stosowany łącznie z innymi lekami przeciwpadaczkowymi; przypuszcza się, że znaczna część jego aktywności wynika z hamowania metabolizmu tych innych leków.

Samoistnie ustępująca padaczka z iglicami w okolicach centralno-skroniowych (SeLECTS; dawniej padaczka rolandyczna) u dzieci i młodzieży od 3. roku życia, u których inne leki przeciwpadaczkowe są nieskuteczne, nietolerowane lub niemożliwe do zastosowania.

Leczenie powinien rozpoczynać i nadzorować lekarz doświadczony w terapii padaczki. Dawkowanie ustala się i monitoruje indywidualnie; dawka podtrzymująca wynosi ok. 5–10 mg/kg mc./dobę. Dawkę zwiększa się stopniowo w ciągu jednego tygodnia. Z uwagi na krótki okres półtrwania dawkę dobową dzieli się w miarę możliwości na trzy dawki pojedyncze. Przy takim rozłożeniu w ciągu doby stały poziom w osoczu osiągany jest po pięciu do sześciu dniach. Postać zawiesiny doustnej jest preferowana u niemowląt, dzieci i młodzieży o masie ciała co najmniej 12 kg (w wieku 3 lat i powyżej). Dawka początkowa (build-up): 2,5 mg/kg mc./dobę; dawka podtrzymująca: 5 mg/kg mc./dobę. Czas trwania: nie odstawiać nagle; o czasie trwania i przerwaniu leczenia decyduje indywidualnie neurolog dziecięcy doświadczony w terapii padaczki. W razie nieskuteczności leczenie przerywa się po około jednym do dwóch miesięcy. Przejście z innego leku lub z leczenia skojarzonego powinno przebiegać stopniowo. Zaburzenia czynności nerek: ostrożnie; może być konieczne wolniejsze dostosowywanie dawki. Wobec wydalania sultiamu i metabolitów przez nerki należy przerwać leczenie w razie ostrej niewydolności nerek lub istotnego, utrzymującego się wzrostu kreatyniny w surowicy. Zaburzenia czynności wątroby: nie zaleca się w ciężkich zaburzeniach; w łagodnych i umiarkowanych – ostrożnie, z możliwym wolniejszym dostosowywaniem dawki. Sposób podania: droga doustna. Zawiesinę można połknąć bezpośrednio ze strzykawki doustnej lub przyjąć od razu po wymieszaniu, najlepiej z niewielką ilością wody, ewentualnie z sokiem pomarańczowym, mlekiem, jogurtem lub owsianką pszenną; ze względu na gorzki smak po podaniu ze strzykawki należy popić wodą, sokiem lub mlekiem. Nie łączyć z napojami gazowanymi ani gorącym pokarmem. Można przyjmować z posiłkiem lub niezależnie od posiłku, bez zmiany sposobu przyjmowania w trakcie leczenia. Możliwe podanie przez sondę, którą po podaniu przepłukuje się co najmniej 15 ml wody.

Bezwzględne przeciwwskazania: - nadwrażliwość na inne sulfonamidy - nadczynność tarczycy - ostra porfiria - nadciśnienie tętnicze Ostrożnie: - zaburzenia czynności nerek - zaburzenia psychiczne w wywiadzie - trwały wzrost stężenia kreatyniny (wymaga przerwania leczenia) - reakcje nadwrażliwości: gorączka, ból gardła, alergiczne zmiany skórne z obrzękiem węzłów chłonnych, objawy grypopodobne; ciężkie reakcje alergiczne wymagają natychmiastowego odstawienia - postępująca małopłytkowość lub leukopenia z objawami klinicznymi (wymaga odstawienia) - ryzyko myśli i zachowań samobójczych związane z lekami przeciwpadaczkowymi, którego nie można wykluczyć dla sultiamu

Wpływ innych leków na sultiam: prymidon nasila działania niepożądane sultiamu – zwłaszcza u dzieci mogą wystąpić zawroty głowy, chwiejny chód i senność. Karbamazepina może zmniejszać stężenie sultiamu w surowicy. Wpływ sultiamu na inne leki: skojarzenie z fenytoiną może prowadzić do znacznego podwyższenia stężenia fenytoiny w osoczu. Wymaga to ścisłego monitorowania i częstych kontroli stężenia fenytoiny w osoczu, zwłaszcza w zaburzeniach czynności nerek. W połączeniu z lamotryginą w pojedynczych przypadkach obserwowano podwyższenie stężenia lamotryginy we krwi; na początku leczenia wskazana częstsza kontrola stężenia lamotryginy. Inhibitory anhydrazy węglanowej: jednoczesne stosowanie z innymi inhibitorami anhydrazy węglanowej (np. topiramatem, acetazolamidem) może zwiększać ryzyko działań niepożądanych związanych z hamowaniem anhydrazy węglanowej. Alkohol: przeciwwskazany – jako pochodna sulfonamidu sultiam teoretycznie może wykazywać działanie podobne do disulfiramu. Objawy obejmują nieprzyjemną, zwykle samoistnie ustępującą reakcję ogólnoustrojową z rozszerzeniem naczyń: pulsujący ból głowy, zaburzenia oddychania, nudności, wymioty, tachykardię, niedociśnienie tętnicze, niedowidzenie, splątanie, reakcje wstrząsowe, zaburzenia rytmu serca, utratę przytomności i drgawki. Nasilenie i czas trwania tych objawów bywają bardzo różne.

Jako inhibitor anhydrazy węglanowej może wywoływać typowe dla tego mechanizmu działania niepożądane: tworzenie się kamieni nerkowych, kwasica metaboliczna, zmęczenie/wyczerpanie, hemodylucja i zmiany wartości elektrolitów w surowicy, np. hipokalcemia. Zaburzenia metaboliczne – często: utrata masy ciała, brak apetytu. Zaburzenia psychiczne – niezbyt często: omamy, niepokój, brak popędu; z częstością nieznaną: nastrój depresyjny/depresja, zmiany osobowości i zaburzenia zachowania (agresywność, drażliwość, wahania nastroju), zaburzenia poznawcze. Zaburzenia układu nerwowego – często: parestezje kończyn i twarzy (zależne od dawki), zawroty głowy, ból głowy; niezbyt często: objawy miasteniczne, napady grand-mal, zwiększona aktywność drgawkowa; z częstością nieznaną: zapalenie wielonerwowe. Narząd wzroku – często: podwójne widzenie; z częstością nieznaną: zaburzenie wzroku, które może być znaczne. Serce – często: stenokardia, tachykardia. Układ oddechowy – często: przyspieszony oddech, hiperwentylacja (zależne od dawki), duszność, czkawka. Przewód pokarmowy – bardzo często: dolegliwości żołądkowe, np. nudności, wymioty (u ok. 10% pacjentów); z częstością nieznaną: biegunka. Wątroba i drogi żółciowe – częstość nieznana: reakcje hepatotoksyczne, wzrost aktywności enzymów wątrobowych. Skóra – częstość nieznana: zespół Stevensa-Johnsona, toksyczna nekroliza naskórka (TEN). Układ mięśniowo-szkieletowy – niezbyt często: ból stawów. Nerki i układ moczowy – częstość nieznana: ostra niewydolność nerek. Opisano pojedynczy przypadek u pacjenta z długotrwałą padaczką oporną na leczenie: postępujące osłabienie kończyn, nadmierne ślinienie się, niewyraźna mowa, narastająca senność aż do śpiączki; objawy uległy złagodzeniu w ciągu kilku godzin po odstawieniu substancji.

Dane dotyczące stosowania w ciąży są ograniczone lub niedostępne. Badania na zwierzętach są niewystarczające w odniesieniu do toksyczności reprodukcyjnej, wykazały jednak działanie embriotoksyczne. Leki przeciwpadaczkowe stosowane w ciąży ogólnie wiążą się ze zwiększonym ryzykiem wad rozwojowych, które może wzrastać przy politerapii. Z tego względu nie zaleca się stosowania w ciąży ani u kobiet w wieku rozrodczym niestosujących antykoncepcji. Jeśli ciąża wystąpi, w miarę możliwości należy prowadzić monoterapię najmniejszą dawką pozwalającą opanować napady. Zaleca się diagnostykę prenatalną wczesnego wykrywania wad rozwojowych (USG wysokiej rozdzielczości, oznaczenie alfa-fetoproteiny). Leczenia przeciwpadaczkowego nie wolno przerywać bez zgody lekarza, gdyż niekontrolowane napady mogą być groźne dla matki i płodu. Laktacja: przeciwwskazany – nie wiadomo, czy sultiam i/lub jego metabolity przenikają do mleka kobiecego, a ryzyka dla noworodka/niemowlęcia nie można wykluczyć; stosowanie w okresie karmienia piersią jest niewskazane. Płodność: brak danych dotyczących wpływu na płodność.

Może upośledzać zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn, nawet przy prawidłowym stosowaniu – szczególnie na początku terapii. Ryzyko nasila jednoczesne spożycie alkoholu.

Po podaniu doustnym wchłania się szybko i całkowicie, głównie z górnego odcinka jelita cienkiego. Stężenie maksymalne w osoczu po 1–5 h. Przyjmowanie z posiłkiem umiarkowanie zmniejsza biodostępność. Wiązanie z białkami osocza ok. 29%. Eliminacja: 80–90% wydalane z moczem, 10–20% z kałem po wydzieleniu z żółcią. W ciągu 24 h 32% dawki wydalane w postaci niezmienionej przez nerki. Okres półtrwania u dorosłych ok. 12 h; u dzieci zakładany krótszy. Farmakokinetyka nie była systematycznie badana w różnych kategoriach wiekowych u dzieci i młodzieży.