Teryparatyd

Grupa: hormony przytarczyc i ich analogi; leki wpływające na homeostazę wapnia, kod ATC H05AA02. Syntetyczny polipeptyd odpowiadający aktywnemu biologicznie N-końcowemu fragmentowi 1–34 ludzkiego parathormonu. Endogenny parathormon (PTH) zbudowany z 84 aminokwasów jest głównym regulatorem metabolizmu wapnia i fosforanów w tkance kostnej i w nerkach. Działanie fizjologiczne PTH: bezpośrednie pobudzanie osteoblastów (komórek kościotwórczych) i tworzenia kości, pośrednie zwiększanie wchłaniania wapnia w jelitach oraz nasilanie zwrotnego wchłaniania wapnia w kanalikach nerkowych i wydalania fosforanów przez nerki. Efekt zależy od sposobu podania: ciągły wlew teryparatydu utrzymuje podwyższone stężenie parathormonu i nasila resorpcję kości poprzez pobudzanie osteoklastów, dając w efekcie zmniejszenie objętości kości i hiperkalcemię; natomiast codzienne (przerywane) wstrzyknięcia zwiększają objętość kości przez nasilenie proliferacji osteoblastów. Podawanie raz na dobę zwiększa odkładanie nowej tkanki kostnej na powierzchni warstwy beleczkowej i korowej dzięki silniejszemu pobudzaniu aktywności osteoblastów niż osteoklastów. Wykazuje słabszy wpływ na kość korową niż beleczkową.

Wyłącznie u dorosłych. Osteoporoza u kobiet po menopauzie oraz u mężczyzn z podwyższonym ryzykiem złamań. U kobiet po menopauzie potwierdzono istotne zmniejszenie ryzyka złamań kręgowych i pozakręgowych – z wyłączeniem szyjki kości udowej. Osteoporoza indukowana długotrwałą, ogólnoustrojową glikokortykosteroidoterapią u kobiet i mężczyzn z podwyższonym ryzykiem złamań.

Zalecana dawka: 20 mikrogramów raz na dobę; podawana we wstrzyknięciu podskórnym w udo lub brzuch. Czas leczenia: całkowity maksymalny czas leczenia teryparatydem wynosi 24 miesiące; przez całe życie u pacjenta nie należy powtarzać 24-miesięcznego okresu leczenia. Po zakończeniu leczenia można stosować inne metody leczenia osteoporozy. Suplementacja: jeżeli zawartość wapnia i witaminy D w diecie nie jest wystarczająca, należy ją uzupełniać. Zaburzenia czynności nerek: nie wolno stosować u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek; ostrożnie u pacjentów z umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek; przy łagodnych zaburzeniach nie jest wymagane zachowanie szczególnej ostrożności. Zaburzenia czynności wątroby: brak danych dotyczących stosowania u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby, dlatego należy zachować ostrożność. Dzieci i młodzież: nie ustalono bezpieczeństwa i skuteczności u dzieci i młodzieży w wieku poniżej 18 lat; nie należy stosować u dzieci i młodzieży (poniżej 18 lat) oraz u młodych dorosłych przed zakończeniem rozwoju nasad kości długich. Pacjenci w podeszłym wieku: nie jest konieczna modyfikacja dawki zależnie od wieku.

Bezwzględne przeciwwskazania: - ciąża i karmienie piersią - wcześniej ujawniona hiperkalcemia - ciężkie zaburzenia czynności nerek - metaboliczne choroby kości, w tym nadczynność przytarczyc i choroba Pageta kości, z wyjątkiem pierwotnej osteoporozy i osteoporozy posteroidowej - niewyjaśnione zwiększenie aktywności fosfatazy zasadowej - stan po radioterapii kośćca (zewnętrznej lub wewnętrznej) - nowotwory złośliwe układu kostno-szkieletowego lub przerzuty do kości Ostrożnie: - czynna lub niedawno przebyta kamica moczowa, z uwagi na możliwe zaostrzenie choroby - umiarkowane zaburzenia czynności nerek - młodzi dorośli, w tym kobiety przed menopauzą (ograniczone doświadczenie, tylko gdy korzyść wyraźnie przewyższa ryzyko) - przemijające niedociśnienie ortostatyczne podczas kilku pierwszych dawek, zwykle w ciągu 4 godzin od podania - ograniczenie czasu leczenia do maksymalnie 24 miesięcy, wobec zwiększonej częstości kostniakomięsaka podczas długotrwałego podawania w badaniach na szczurach - konieczność skutecznej antykoncepcji u kobiet w wieku rozrodczym

Glikozydy naparstnicy: pojedyncza dawka teryparatydu nie zmieniała wpływu digoksyny na serce w badaniu 15 zdrowych osób otrzymujących digoksynę do stanu równowagi stężeń. Mimo to zachowanie ostrożności jest wskazane, ponieważ z opisów sporadycznych przypadków wynika, że hiperkalcemia może predysponować do działania toksycznego glikozydów naparstnicy. Wynika to stąd, że teryparatyd powoduje przemijające zwiększenie stężenia wapnia w surowicy, dlatego należy zachować ostrożność u osób przyjmujących glikozydy naparstnicy. Hydrochlorotiazyd: badano farmakodynamiczne interakcje teryparatydu i hydrochlorotiazydu – nie odnotowano żadnych klinicznie istotnych interakcji. Raloksyfen, hormonalna terapia zastępcza: jednoczesne stosowanie z teryparatydem nie zmieniało wpływu teryparatydu na stężenie wapnia w surowicy lub w moczu ani na występowanie istotnych klinicznie działań niepożądanych.

Najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi są nudności, bóle kończyn, bóle i zawroty głowy. Bardzo często: ból kończyn. Często – zaburzenia krwi: niedokrwistość; zaburzenia metabolizmu i odżywiania: hipercholesterolemia; zaburzenia psychiczne: depresja; zaburzenia układu nerwowego: zawroty głowy, ból głowy, rwa kulszowa, omdlenie; zaburzenia ucha i błędnika: zawroty głowy (spowodowane zaburzeniami błędnika); zaburzenia serca: kołatanie serca; zaburzenia naczyniowe: niedociśnienie; zaburzenia układu oddechowego: duszność; zaburzenia żołądka i jelit: nudności, wymioty, przepuklina rozworu przełykowego, choroba refluksowa przełyku; zaburzenia skóry: zwiększona potliwość; zaburzenia mięśniowo-szkieletowe: skurcze mięśni; zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania: zmęczenie, ból w klatce piersiowej, osłabienie, łagodne i przemijające objawy w miejscu podania, w tym ból, obrzęk, rumień, miejscowe zasinienie, świąd i niewielkie krwawienie w miejscu wstrzyknięcia. Niezbyt często – zaburzenia metabolizmu i odżywiania: hiperkalcemia większa niż 2,76 mmol/l, hyperurykemia; zaburzenia serca: tachykardia; zaburzenia układu oddechowego: rozedma płuc; zaburzenia żołądka i jelit: guzki krwawnicze; zaburzenia mięśniowo-szkieletowe: ból mięśni, ból stawów, skurcze lub ból mięśni pleców; zaburzenia nerek i dróg moczowych: nietrzymanie moczu, nadmierne wydalanie moczu, nagłe parcie na pęcherz, kamica nerkowa; miejsce podania: rumień w miejscu wstrzyknięcia, reakcja w miejscu wstrzyknięcia. Silne skurcze lub ból mięśni pleców zgłaszano po upływie kilku minut po wstrzyknięciu. Badania diagnostyczne: zwiększenie masy ciała, szmery sercowe, zwiększenie aktywności fosfatazy zasadowej. Rzadko – zaburzenia układu immunologicznego: anafilaksja; zaburzenia metabolizmu: hiperkalcemia większa niż 3,25 mmol/l; zaburzenia nerek: niewydolność nerek lub zaburzenia czynności nerek. Rzadko możliwe reakcje alergiczne w krótkim czasie po wstrzyknięciu: ostre zaburzenia oddychania (duszność), obrzęk w okolicy ust i twarzy, pokrzywka uogólniona, ból w klatce piersiowej, obrzęki (głównie obwodowe). W badaniach klinicznych następujące działania niepożądane były zgłaszane z częstością ≥ 1 % większą w porównaniu z placebo: zawroty głowy (spowodowane zaburzeniami błędnika), nudności, bóle kończyn, zawroty głowy, depresja, duszność. Teryparatyd powoduje zwiększenie stężenia kwasu moczowego w surowicy krwi; podczas badań klinicznych u 2,8 % pacjentów stosujących produkt zawierający teryparatyd i 0,7 % osób przyjmujących placebo stężenie kwasu moczowego przekraczało górną granicę zakresu wartości przyjętych za prawidłowe. Hiperurykemia nie powodowała jednak zwiększenia częstości występowania dny, bólów stawów ani kamicy układu moczowego. Immunogenność: w dużym badaniu klinicznym u 2,8 % kobiet wykryto przeciwciała reagujące krzyżowo z teryparatydem, zazwyczaj po 12 miesiącach leczenia, a ich miano zmniejszało się po odstawieniu. Nie stwierdzono przy tym reakcji nadwrażliwości, reakcji alergicznych, zmian stężenia wapnia w surowicy ani wpływu na gęstość mineralną tkanki kostnej. Jako peptyd może wywoływać układowe reakcje nadwrażliwości. Zawroty głowy, uczucie wirowania oraz omdlenie mogą wiązać się z przemijającym niedociśnieniem ortostatycznym u niektórych pacjentów, zwłaszcza na początku leczenia.

Przeciwwskazany w ciąży. Stosowanie teryparatydu jest przeciwwskazane w okresie ciąży. Kobiety w wieku rozrodczym powinny w trakcie leczenia stosować skuteczną metodę zapobiegania ciąży; w razie zajścia w ciążę leczenie należy przerwać. Laktacja: przeciwwskazany podczas karmienia piersią. Stosowanie jest przeciwwskazane w okresie karmienia piersią; nie wiadomo, czy teryparatyd przenika do mleka kobiecego. Płodność: w badaniach na królikach wykazano toksyczny wpływ na reprodukcję. Wpływu teryparatydu na rozwój ludzkiego płodu nie badano, a potencjalne zagrożenie dla człowieka nie jest znane.

Brak lub nieistotny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. U niektórych pacjentów obserwowano przemijające niedociśnienie ortostatyczne oraz zawroty głowy. Osoby te nie powinny prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn do czasu ustąpienia objawów.

Wchłanianie po podaniu podskórnym rozległe; biodostępność bezwzględna ok. 95%. Maksymalne stężenie w osoczu osiągane po ok. 30 min od wstrzyknięcia podskórnego. Objętość dystrybucji wynosi około 1,7 l/kg mc. Okres półtrwania: ok. 5 min po podaniu dożylnym oraz ok. 1 h po wstrzyknięciu podskórnym, co odzwierciedla czas potrzebny do wchłonięcia z miejsca podania. Metabolizm i eliminacja: nie przeprowadzono badań dotyczących metabolizmu lub wydalania teryparatydu; przyjmuje się, że metabolizm obwodowy parathormonu zachodzi głównie w wątrobie i nerkach. Wydalanie odbywa się na drodze klirensu wątrobowego i pozawątrobowego (ok. 62 l/h u kobiet i 94 l/h u mężczyzn). Czynność nerek: przeciwwskazany w ciężkiej niewydolności nerek; ostrożnie przy umiarkowanym zaburzeniu czynności nerek. Podeszły wiek: nie stwierdzono różnic w farmakokinetyce w zależności od wieku (zakres 31–85 lat); nie ma konieczności modyfikacji dawki w zależności od wieku.