Monografia substancji czynnej
Węgiel aktywowany
Carbo activatus
Informacje przedstawione w monografii substancji zostały opracowane na podstawie wybranych Charakterystyk Produktów Leczniczych (ChPL) leków zawierających tę substancję. W związku z tym, że niektóre sekcje różnych produktów leczniczych mogą nieść niekoniecznie spójne informacje na temat tej substancji, aktualna ChPL danego preparatu pozostaje zawsze ostatecznym i wiążącym źródłem informacji o leku. Po najechaniu na zdanie pojawiają się przypisy ze źródłem ChPL produktu.
Monografia
Adsorbent jelitowy; sproszkowany węgiel aktywny o dużej zdolności adsorpcyjnej. Po podaniu doustnym adsorbuje nieselektywnie na swojej powierzchni różne substancje obecne w przewodzie pokarmowym – związki nasilające perystaltykę i powodujące biegunkę oraz zwiększające przenikanie wody do światła jelita, toksyny bakteryjne, bakterie, leki, gazy jelitowe, produkty gnilne i związki toksyczne – zmniejszając lub uniemożliwiając ich wchłanianie z przewodu pokarmowego do krwiobiegu. Zatrzymuje też na powierzchni drobnoustroje, w tym bakterie i grzyby. Doustnie pokrywa błonę śluzową przewodu pokarmowego warstwą ochronną. Wielokrotne podanie a krążenie wrotno-jelitowe: podawany wielokrotnie może zmniejszyć stężenie substancji już wchłoniętej do krwi wskutek adsorpcji i przerwania krążenia wrotno-jelitowego – powstająca różnica stężeń między osoczem a treścią jelita powoduje ponowne przenikanie substancji do jelita, gdzie ulega adsorpcji na węglu i może zostać usunięta z organizmu. Uniemożliwia także wtórne wchłanianie substancji wydalonych do jelit, np. z żółcią; wykazuje działanie zapierające. Właściwości adsorpcyjne: bardzo skuteczny środek adsorbujący – 1 g wiąże 1,8 g sublimatu, 400 mg fenolu, 800 mg morfiny, 300 mg etanolu. W leczeniu zatruć oceniany jako równie skuteczny jak płukanie żołądka lub prowokowanie wymiotów, a w niektórych przypadkach efektywniejszy, zwłaszcza gdy po pewnym czasie od jego podania zostanie podany lek przeczyszczający. Stosuje się duże dawki, ponieważ adsorbuje nie tylko substancje toksyczne. Zakres wiązanych substancji: m.in. kwas acetylosalicylowy i inne salicylany, barbiturany, benzodiazepiny, chlorometiazol, chlorochina, chloropromazyna i podobne fenotiazyny, klonidyna, kokaina i inne leki pobudzające OUN, digoksyna i digitoksyna, ibuprofen, kwas mefenamowy, mianseryna, nikotyna, paracetamol, parakwat, inhibitory MAO, fenytoina, propranolol i inne leki blokujące receptory beta-adrenergiczne, chinina, teofilina, zydowudyna. Adsorpcji ulega większość stałych produktów leczniczych oraz doustne środki antykoncepcyjne, leki przeciwzakrzepowe i antybiotyki. Nie adsorbuje rozpuszczalników organicznych, w tym alkoholi, a słabo – sole mineralne rozpuszczalne w wodzie.
Nieżyty jelit, biegunka, wzdęcia, nadmierna fermentacja jelitowa, np. przy zmianach klimatu lub składu pokarmu; niestrawność; zatrucia pokarmowe; pomocniczo we wzdęciach. Jako lek uzupełniający w leczeniu zatruć substancjami toksycznymi, z wyjątkiem zatruć cyjankami, mocnymi kwasami i zasadami – w porozumieniu z lekarzem; zatrucia lekami i innymi związkami chemicznymi – po porozumieniu z lekarzem.
Droga podania doustna. Dorośli i dzieci powyżej 12 lat: Wzdęcia, niestrawność, nadmierna fermentacja jelitowa: 4 do 5 tabletek kilka razy na dobę, aż do ustąpienia objawów; wg innej postaci przeciętnie 4 do 6 kapsułek kilka razy na dobę, aż do ustąpienia objawów. Biegunka: 12 do 16 tabletek jednorazowo; wg innych schematów jednorazowo doustnie około 4,0 g (20 kapsułek); bądź 3 lub 4 kapsułki jednorazowo, popijając niewielką ilością wody, z możliwością powtórzenia 3 lub więcej razy na dobę; w cięższych przypadkach zawartość 15 do 30 kapsułek w postaci zawiesiny co godzinę (3 do 4 razy) do ustąpienia objawów. W razie konieczności dawkę można powtarzać co kilka godzin. W razie długotrwałej lub nawracającej biegunki należy zasięgnąć porady lekarza. Zatrucia lekami lub substancjami chemicznymi: jednorazowo 49 do 50 tabletek; w ciężkich zatruciach jednorazowo do 100 g; wg innych schematów jednorazowa dawka doustna zwykle około 12,5 g (około 62 kapsułek); bądź niezwłocznie 10 kapsułek popijając wodą, a następnie powtórzyć tę dawkę kilkakrotnie, a w cięższych zatruciach jednorazowo 4 do 10 g (zawartość 20 do 50 kapsułek) w postaci zawiesiny w wodzie. W razie konieczności można powtarzać kilkakrotnie w ciągu doby. Dzieci powyżej 1 roku: Zatrucia lekami lub substancjami chemicznymi: jednorazowo 49 do 50 tabletek; w ciężkich zatruciach jednorazowo do 100 g; wg innych schematów jednorazowa dawka doustna zwykle około 12,5 g (około 62 kapsułek); bądź zwykle jednorazowo 10 do 20 kapsułek. W razie konieczności można powtarzać kilkakrotnie w ciągu doby. Dzieciom poniżej 4 roku życia zawartość kapsułek wsypuje się do niewielkiej ilości wody i podaje w postaci zawiesiny. Dzieci poniżej 1 roku (niemowlęta): Zatrucia lekami lub substancjami chemicznymi: zwykle jednorazowo 1 g/kg mc. w postaci zawiesiny w wodzie; wg innej postaci przeciętnie jednorazowo 1 g (zawartość 5 kapsułek) na 1 kg masy ciała. W razie konieczności można powtarzać co 4 do 6 h. Sposób podania: tabletki przed połknięciem rozkruszyć lub pogryźć, najlepiej podawać w postaci wodnej papki przygotowanej z rozkruszonych tabletek; kapsułki można połykać w całości, jednak w celu uzyskania szybszego działania zalecane jest stosowanie w postaci zawiesiny powstałej po wsypaniu zawartości kapsułek do niewielkiej ilości wody. W leczeniu zatruć podaje się najczęściej w postaci zawiesiny; zawiesinę podaje się doustnie przez zgłębnik w zalecanej dawce i usuwa przez odessanie lub wywołanie wymiotów, odzyskując całkowitą ilość podanego węgla; zawiesinę można podawać przez zgłębnik żołądkowy, np. podczas płukania żołądka. Przy zatruciu węgiel należy zażyć jak najszybciej – im wcześniej się go zastosuje, tym lepszy jest wynik działania. W czasie przyjmowania stolce mogą mieć ciemne lub czarne zabarwienie.
Bezwzględne przeciwwskazania: - u osób nieprzytomnych bez zabezpieczonych dróg oddechowych - podejrzenie niedrożności jelit - ostry ból brzucha - rozstrój żołądka - wrzodziejące zapalenie okrężnicy - konieczność doustnego podania swoistego antidotum (np. metioniny) Ostrożnie: - w zatruciu środkami wpływającymi na perystaltykę jelit (np. przeciwcholinergiczne, opioidy) - jednoczesne stosowanie środków przeczyszczających, gdyż ciężka i długotrwała biegunka grozi zaburzeniami wodno-elektrolitowymi - ryzyko aspiracji do płuc w zatruciu lekami hamującymi OUN lub wywołującymi drgawki, wymagające uprzedniej intubacji chorych nieprzytomnych - u pacjentów z cukrzycą przy dużych dawkach dobowych, ze względu na zawartość sacharozy
Zaburzenia żołądkowo-jelitowe: duże dawki węgla aktywnego, zwłaszcza w podaniu wielokrotnym, mogą wywołać zaburzenia żołądkowo-jelitowe oraz zaparcia; zaparcia opisywane rzadko, a poza tym zaburzenia żołądkowo-jelitowe i wymioty, zwłaszcza u dzieci. U dzieci mogą wystąpić wymioty. Ryzyko aspiracji: opisywano przypadki aspiracji do płuc węgla aktywnego podanego doustnie, w tym podczas wymiotów po podaniu węgla. Węgiel może barwić stolec na czarno.
Nie są znane przeciwwskazania do stosowania w okresie ciąży ani karmienia piersią. Węgiel aktywny nie wchłania się z przewodu pokarmowego, dlatego nie przewiduje się zagrożeń podczas stosowania w okresie ciąży; podobnie w okresie laktacji nie przewiduje się zagrożeń. Jest ponadto nieczynny farmakologicznie. Dane dotyczące stosowania u kobiet w ciąży są jednak niewystarczające, bez istotnych danych epidemiologicznych; zaleca się zachowanie ostrożności przy przepisywaniu kobietom w ciąży lub karmiącym piersią. Należy uwzględnić działanie zapierające.
Nie wpływa na sprawność psychofizyczną, w tym na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn.
Nie wchłania się z przewodu pokarmowego i nie podlega przemianom metabolicznym; po podaniu doustnym przechodzi przez przewód pokarmowy i zostaje w całości wydalony z kałem.