Betahistyna

Analog histaminy, zaliczany do leków stosowanych w zawrotach głowy (kod ATC N07CA01); mechanizm działania poznany tylko częściowo. Działanie na układ histaminergiczny: jednocześnie słaby agonista receptorów H1 i silny antagonista receptorów H3, również w tkance nerwowej, bez istotnego działania na receptory H2. Nasila wytwarzanie i uwalnianie histaminy poprzez blokowanie i zmniejszanie aktywności presynaptycznych receptorów H3. Działanie agonistyczne wobec receptorów H1 w obwodowych naczyniach krwionośnych wykazano u ludzi – difenhydramina, antagonista receptora histaminowego, znosi indukowane przez betahistynę rozszerzenie naczyń. Minimalny wpływ na wydzielanie kwasu solnego w żołądku (reakcja z udziałem receptora H2). Wpływ na krążenie: może zwiększać przepływ naczyniowy w obrębie układu przedsionkowego i mózgu. Badania na zwierzętach wykazały poprawę ukrwienia prążka naczyniowego błędnika w uchu wewnętrznym, prawdopodobnie dzięki rozluźniającemu działaniu na zwieracze prekapilarne mikrokrążenia ucha wewnętrznego. U ludzi zwiększa przepływ krwi w mózgu. Kompensacja przedsionkowa: skraca czas powrotu do zdrowia po jednostronnym przecięciu nerwu przedsionkowego u zwierząt przez pobudzanie i ułatwianie ośrodkowej kompensacji przedsionkowej, co zachodzi pod wpływem działania antagonistycznego na receptor H3 i wiąże się ze wzmożeniem obrotu i uwalniania histaminy. U ludzi również skraca czas rekonwalescencji po przecięciu nerwu przedsionkowego. Wpływ na neurony przedsionkowe: zależne od dawki działanie hamujące na generowanie impulsów potencjału czynnościowego przez neurony jąder przedsionkowych bocznego i przyśrodkowego. Dodatkowe efekty farmakologiczne: pojedyncze dawki doustne do 32 mg u zdrowych ochotników powodują maksymalne zahamowanie indukowanego oczopląsu w ciągu 3–4 godzin, a większe dawki skuteczniej skracają czas trwania oczopląsu. Zwiększa przepuszczalność nabłonka płucnego u ludzi (skrócenie czasu klirensu radioaktywnego znacznika z płuc do krwi), czemu zapobiega wstępne leczenie terfenadyną, blokerem receptora H1. Mimo dodatniego inotropowego działania histaminy na serce, betahistyna nie zwiększa rzutu serca, a jej działanie rozszerzające naczynia może powodować niewielkie spadki ciśnienia tętniczego u niektórych pacjentów. Niewielki wpływ na gruczoły zewnątrzwydzielnicze u ludzi.

Choroba Ménière'a – z triadą objawów: zawroty głowy pochodzenia błędnikowego (z nudnościami, wymiotami), postępująca utrata słuchu, szumy uszne. Objawowe leczenie zawrotów głowy pochodzenia przedsionkowego.

Podanie doustne. Dorośli: dawka początkowa 24–48 mg/d w trzech dawkach podzielonych przyjmowanych z posiłkiem; dawki podtrzymujące zwykle 24–48 mg/d. Alternatywnie schemat wg mocy tabletek: 8 mg – 1–2 tabletki 3 razy na dobę; 16 mg – ½ do 1 tabletki 2–3 razy na dobę. W razie potrzeby większej dawki podtrzymującej dopuszczalne 24 mg dwa razy na dobę. Maks. dawka dobowa 48 mg. Dawkę dostosowuje się indywidualnie w zależności od odpowiedzi pacjenta. Sposób podania: najlepiej z posiłkiem lub po posiłku, popijając wodą. Przyjmowanie z posiłkiem zmniejsza ryzyko działań niepożądanych ze strony układu pokarmowego. Czas trwania: poprawa niekiedy po kilku tygodniach leczenia; najlepsze wyniki niekiedy po kilku miesiącach. Dane wskazują, że rozpoczęcie leczenia na początku choroby zapobiega jej rozwojowi i (lub) utracie słuchu w późniejszej fazie. Zaburzenia czynności nerek: brak swoistych badań klinicznych, na podstawie doświadczenia porejestracyjnego bez konieczności zmiany dawkowania; zalecana ostrożność. Zaburzenia czynności wątroby: brak swoistych badań klinicznych, na podstawie doświadczenia porejestracyjnego bez konieczności zmiany dawkowania; zalecana ostrożność. Pacjenci w podeszłym wieku: mimo ograniczonych danych z badań klinicznych, na podstawie dużego doświadczenia porejestracyjnego bez konieczności zmiany dawkowania. Dzieci i młodzież: nie stosować poniżej 18 lat ze względu na brak danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności.

Bezwzględne przeciwwskazania: - guz chromochłonny nadnerczy, ponieważ betahistyna jako syntetyczny analog histaminy może wyzwalać uwalnianie amin katecholowych z guza i wywołać ciężkie nadciśnienie tętnicze Ostrożnie: - czynna choroba wrzodowa żołądka lub dwunastnicy albo w wywiadzie, z uwagi na sporadyczną niestrawność - astma oskrzelowa (ryzyko nietolerancji, konieczna kontrola pacjenta) - pokrzywka, wysypka lub alergiczny nieżyt nosa, z powodu możliwości nasilenia tych objawów - ciężkie niedociśnienie tętnicze

Nie przeprowadzono badań interakcji in vivo; na podstawie badań in vitro nie przewiduje się zahamowania enzymów cytochromu P450 in vivo. Dane in vitro wskazują na zahamowanie metabolizmu betahistyny przez inhibitory MAO, w tym inhibitory MAO typu B (np. selegilina); zaleca się ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu betahistyny oraz inhibitorów MAO (w tym typu B). Jako analog histaminy betahistyna teoretycznie może wchodzić w interakcje z lekami przeciwhistaminowymi, wpływające na skuteczność jednego z leków. Jednoczesne podawanie antagonistów receptora H1 może powodować wzajemne osłabienie działania substancji czynnych; dotychczas nie zaobserwowano jednak takich interakcji. Doniesienia o interakcji z etanolem oraz produktem zawierającym pirymetaminę i dapson, a także o nasileniu działania betahistyny przez salbutamol.

Często: nudności i niestrawność; bóle głowy. Częstość nieznana: reakcje nadwrażliwości, np. anafilaksja; bóle głowy, sporadycznie senność; łagodne dolegliwości żołądkowo-jelitowe (wymioty, bóle żołądka i jelit, wzdęcia i gazy) – łagodzone przez podawanie podczas posiłku lub zmniejszenie dawki; skórne i podskórne reakcje nadwrażliwości, zwłaszcza obrzęk naczynioruchowy, pokrzywka, wysypka i świąd.

Ciąża: brak dostatecznych danych dotyczących stosowania u kobiet w ciąży. Badania na zwierzętach są niewystarczające do określenia wpływu na przebieg ciąży i rozwój zarodka/płodu, przebieg porodu oraz rozwój pourodzeniowy; potencjalne ryzyko u człowieka nie jest znane. Z tego względu jako środek ostrożności zaleca się unikanie stosowania w ciąży, a stosowanie u kobiet w ciąży dopuszczalne tylko w razie bezwzględnej konieczności. Laktacja: ograniczone – nie wiadomo, czy betahistyna przenika do mleka ludzkiego. Przenika do mleka samic szczurów. W badaniach na zwierzętach wpływ w okresie pourodzeniowym był ograniczony do bardzo dużych dawek. Decyzję o karmieniu podejmować po ocenie korzyści dla kobiety karmiącej i potencjalnego ryzyka dla dziecka. Płodność: badania na zwierzętach nie wykazały wpływu na płodność u szczurów.

Choroba Meniere'a oraz zawroty głowy mogą same w sobie negatywnie wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. W badaniach klinicznych zaprojektowanych specjalnie w celu zbadania zdolności prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn betahistyna nie wpływała lub wpływała w niewielkim stopniu na te zdolności. Rzadko zgłaszano senność związaną ze stosowaniem betahistyny. U pacjentów z takimi objawami wskazane unikanie czynności wymagających koncentracji, jak prowadzenie pojazdów i obsługiwanie maszyn.

Wchłanianie: po podaniu doustnym betahistyna wchłania się z wszystkich części przewodu pokarmowego szybko i całkowicie. Cmax jest mniejsze przy przyjmowaniu podczas posiłku niż na czczo, jednak całkowite wchłanianie jest porównywalne w obu sytuacjach – posiłek jedynie opóźnia wchłanianie. Maksymalne stężenie znakowanej betahistyny w osoczu osiągane po około 1 godzinie. Dystrybucja: stężenie betahistyny w osoczu jest bardzo małe; mniej niż 5% wchłoniętej betahistyny wiąże się z białkami osocza. Metabolizm: po wchłonięciu jest natychmiast i prawie całkowicie metabolizowana do kwasu 2-pirydylooctowego (2-PAA); metabolizm zachodzi w wątrobie. Brak dowodów na metabolizm przedukładowy. Metabolit 2-PAA nie wykazuje działania farmakologicznego. Maksymalne stężenie 2-PAA w osoczu i moczu występuje w ciągu godziny po podaniu, następnie zmniejsza się z okresem półtrwania około 3,5 godziny. Wydalanie: eliminacja zachodzi głównie drogą metabolizmu, a metabolity usuwane są przez nerki; wydalanie z żółcią nie wydaje się istotną drogą eliminacji. Przy dawkach od 8 mg do 48 mg około 85% podanej dawki wydalane jest z moczem; 85-90% radioaktywności po dawce 8 mg pojawia się w moczu w ciągu 56 godzin, z maksymalną szybkością wydalania po 2 godzinach. Eliminacja betahistyny w postaci niezmienionej z moczem lub kałem nie ma istotnego znaczenia. Liniowość: stały odsetek pacjentów powracających do zdrowia po dawkach od 8 mg do 48 mg wskazuje na liniową farmakokinetykę i niewysycony szlak metaboliczny.