Chlorheksydyny diglukonian

Antyseptyk i środek dezynfekujący z grupy bisbiguanidów (biguanidów). Działa bakteriobójczo lub bakteriostatycznie wobec szerokiego zakresu bakterii Gram-dodatnich i Gram-ujemnych; skuteczniejszy wobec Gram-dodatnich niż Gram-ujemnych; niektóre gatunki Pseudomonas i Proteus wykazują niską wrażliwość; względnie nieskuteczny wobec prątków. Hamuje niektóre wirusy i wykazuje aktywność wobec niektórych grzybów; w temperaturze pokojowej nieaktywny wobec przetrwalników bakterii. Działa mikostatycznie oraz zapobiega rozwojowi spor niektórych bakterii. Największą aktywność osiąga przy pH obojętnym lub lekko kwaśnym. Mechanizm: uszkadza błony komórkowe bakterii, prowadząc do modyfikacji lub utraty przepuszczalności i rozerwania błony komórkowej. Wskutek oddziaływań elektrostatycznych z kwaśnymi fosfolipidami głównym miejscem działania jest błona cytoplazmatyczna. Efekt zależy od stężenia: przy niskich stężeniach substancje o małej masie cząsteczkowej nie przenikają do wnętrza komórek i nie powodują ich nieodwracalnego uszkodzenia. W następstwie śmierci komórki dochodzi do wycieku składników komórkowych, już przy bardzo niskich stężeniach. Przy wyższych stężeniach przenika do wnętrza komórki, przyspiesza ruch cytoplazmy, uniemożliwia regenerację błony komórkowej i powoduje zniszczenie komórki bakteryjnej; wysokie stężenia powodują koagulację składników wewnątrzkomórkowych. Wobec drożdżaków, w tym Malassezia pachydermatis, działa grzybobójczo. Typowe minimalne stężenie hamujące w klinicznych izolatach Malassezia pachydermatis wynosi 2–4 µg/ml; nie stwierdzono oporności tego gatunku na chloroheksydynę. Skuteczność zwiększa się w połączeniu z cetrymidem lub w roztworze alkoholowym.

Antyseptyczne mycie rąk; dezynfekcja skóry rąk przed zabiegiem operacyjnym; dezynfekcja skóry przed operacją. Zastosowanie weterynaryjne: psy; bydło mleczne.

Podanie wyłącznie na skórę. Antyseptyczne mycie rąk: 5 ml wcierane w zwilżoną skórę rąk i przedramion przez 1 minutę, następnie dokładne spłukanie wodą i osuszenie. Chirurgiczna dezynfekcja rąk: 5 ml wcierane w zwilżoną skórę rąk i przedramion przez 1 minutę wraz z oczyszczeniem paznokci szczoteczką; spłukanie wodą, po czym powtórnie 5 ml i mycie przez 2 minuty, na koniec dokładne spłukanie i osuszenie. Dezynfekcja skóry przed operacją: mycie całego ciała 25 ml co najmniej dwukrotnie – dzień przed zabiegiem i w dniu zabiegu.

Bezwzględne przeciwwskazania: - odkażanie jam ciała - kontakt z uchem środkowym, mózgiem, oponami, błonami śluzowymi oraz oczami Ostrożnie: - odkażanie skóry przed zabiegami inwazyjnymi u noworodków, ze względu na ryzyko oparzeń chemicznych, zwłaszcza u wcześniaków urodzonych przed 32. tygodniem ciąży i w pierwszych 2 tygodniach życia - u noworodków (wcześniaków i urodzonych o czasie), u których duże stężenie etanolu może wywołać ciężkie reakcje miejscowe i toksyczność ogólnoustrojową wskutek wchłaniania przez niedojrzałą skórę - uszkodzona skóra, ze względu na możliwość pieczenia - u pacjentów znieczulonych, niezdolnych do natychmiastowego zgłoszenia narażenia oczu - u osób z nadwrażliwością na tlenek dialkiloaminy lub czerwień koszenilową - możliwość reakcji alergicznych na substancję zapachową (linalol, cytral, aldehyd cynamonowy, kumaryna, D-limonen, geraniol, aldehyd amylocynamonowy), również u osób dotychczas nieuczulonych

Sole chlorheksydyny są niezgodne z mydłami i innymi materiałami anionowymi. Nie stosować ze środkami zawierającymi anionowe substancje powierzchniowo czynne, które mogą spowodować dezaktywację substancji czynnych. Aktywność może być osłabiona w obecności substancji zawiesinowych, takich jak alginiany i tragakanta, nierozpuszczalnych proszków (np. kaolin) oraz nierozpuszczalnych związków wapnia, magnezu i cynku. W stężeniu 0,05% sole chlorheksydyny są niezgodne z boranami, wodorowęglanami, węglanami, chlorkami, cytrynianami, azotanami, fosforanami i siarczanami, tworząc słabo rozpuszczalne sole, które mogą wytrącać się z roztworu. Nierozpuszczalne sole mogą powstawać w twardej wodzie; chlorheksydyna jest też inaktywowana przez korek. Skuteczność odkażająca może być ograniczona w obecności materiału organicznego – obecność substancji organicznych (ropa, krew) może ograniczać działanie dezynfekcyjne chlorheksydyny. W higienie jamy ustnej: pasty do zębów mogą zawierać anionowe środki powierzchniowo czynne, takie jak laurylosiarczan sodu, niezgodne z chlorheksydyną, dlatego zaleca się odczekanie co najmniej 30 minut między użyciem pasty do zębów a doustnymi postaciami chlorheksydyny.

Skóra: sporadycznie zgłaszano nadwrażliwość skórną; rzadko ciężkie reakcje nadwrażliwości, w tym wstrząs anafilaktyczny, po zastosowaniu miejscowym. Reakcje nadwrażliwości typu późnego, takie jak kontaktowe zapalenie skóry, osutki polekowe stałe i reakcje fotoalergiczne, są częstsze niż reakcje typu natychmiastowego – ostra pokrzywka, obrzęk naczynioruchowy i skurcz oskrzeli, który może przechodzić w wstrząs anafilaktyczny. Reakcje natychmiastowe opisywano także przy dezynfekcji chirurgicznej – objawy pojawiają się 15–45 min od rozpoczęcia zabiegu i obejmują niedociśnienie, pokrzywkę, tachykardię, skurcz oskrzeli, niekiedy wstrząs anafilaktyczny, zapaść krążeniową lub zatrzymanie krążenia. Ponadto nadwrażliwość na chloroheksydynę może wystąpić zwłaszcza podczas długotrwałego stosowania. Błony śluzowe/oko: silnie stężone roztwory mogą wywoływać podrażnienie spojówki i błon śluzowych. Oko (częstość nieznana): erozja rogówki, uszkodzenie nabłonka przedniego (uszkodzenie rogówki), znaczne trwałe osłabienie widzenia. Odnotowano przypadki ciężkiej erozji rogówki oraz trwałego znacznego osłabienia widzenia z powodu niezamierzonego narażenia oka, co u niektórych pacjentów doprowadziło do konieczności przeszczepienia rogówki. Jama ustna: przy stosowaniu żelu i płynu do płukania jamy ustnej odwracalne przebarwienie języka, zębów oraz krzemianowych lub kompozytowych wypełnień stomatologicznych. Na początku stosowania mogą wystąpić przemijające zaburzenia smaku i uczucie pieczenia języka. Z płynem do płukania jamy ustnej wiązano także złuszczanie błony śluzowej jamy ustnej oraz sporadyczny obrzęk ślinianki przyusznej. Noworodki: oparzenia chemiczne u noworodków (częstość nieznana). Po zastosowaniu układowym/przypadkowym: hemolizę opisywano po przypadkowym podaniu dożylnym. Głównym następstwem połknięcia jest podrażnienie błon śluzowych, a toksyczność układowa jest rzadka ze względu na minimalne wchłanianie z przewodu pokarmowego.

Brak konieczności stosowania szczególnych środków ostrożności w okresie ciąży i karmienia piersią.

Słabo wchłania się z przewodu pokarmowego oraz przez skórę. Po naniesieniu na skórę przenikanie przez nią jest słabe, a stężenie osiągane w osoczu pozostaje klinicznie nieistotne. Po połknięciu wchłanianie z przewodu pokarmowego jest minimalne, wobec czego toksyczność układowa występuje rzadko. Przezskórne wchłanianie opisywano u noworodków i niemowląt: wykrywano niewielkie stężenia we krwi żylnej po myciu noworodków oraz po miejscowym zastosowaniu zasypki; przenikanie stwierdzano u wcześniaków (lecz nie u noworodków donoszonych) po zastosowaniu roztworu w alkoholu w pielęgnacji kikuta pępowiny, natomiast nie występowało przy użyciu zasypki z tlenkiem cynku.