Cynk

Cynk – pierwiastek śladowy, składnik wielu układów enzymatycznych, obecny we wszystkich tkankach. Zinc jest niezbędnym pierwiastkiem odżywczym, którego ślady występują w szerokiej gamie pokarmów; wchodzi w skład wielu układów enzymatycznych i jest obecny we wszystkich tkankach. Rozpuszczalne w wodzie sole cynku uzupełniają niedobór: niedobór cynku objawia się m.in. zahamowaniem wzrostu i defektami tkanek szybko dzielących się (skóra, układ odpornościowy, śluzówka jelit); sole cynku stosuje się do korygowania niedoboru – w zespołach złego wchłaniania, podczas żywienia pozajelitowego, w stanach ze zwiększoną utratą (uraz, oparzenia, stany z utratą białka) oraz w acrodermatitis enteropathica. Działanie w chorobie Wilsona (hamowanie wchłaniania miedzi): aktywność soli cynku wiąże się z kationem cynku, który blokuje wchłanianie jelitowe miedzi z pożywienia oraz resorpcję miedzi wydzielanej endogennie. Cynk indukuje w enterocytach wytwarzanie metalotioneiny – białka wiążącego miedź, co zapobiega jej przechodzeniu do krwi; związana miedź, po złuszczeniu komórek nabłonka jelitowego, jest wydalana z kałem. Miejscowo – działanie ściągające (astringentne): siarczan cynku stosowany miejscowo w różnych stanach skórnych głównie ze względu na właściwości ściągające. Wykorzystywany również jako środek ściągający w kroplach do oczu.

Choroba Wilsona. Leczenie choroby Wilsona.

Leczenie prowadzone przewlekle, przez całe życie, pod nadzorem lekarza doświadczonego w terapii choroby Wilsona. Leczenie trwa przez całe życie pacjenta. U pacjentów z objawami choroby i przed wystąpieniem objawów stosuje się takie same dawki. Dorośli: zwykle 50 mg 3 razy na dobę, maksymalnie 50 mg 5 razy na dobę. Dzieci i młodzież: w wieku od 1 roku do 6 lat 25 mg dwa razy na dobę; w wieku od 6 do 16 lat o masie ciała poniżej 57 kg 25 mg trzy razy na dobę; w wieku powyżej 16 lat lub o masie ciała powyżej 57 kg 50 mg trzy razy na dobę. Dane u dzieci poniżej 6 lat są bardzo skąpe; w razie wystąpienia pełnych objawów choroby należy jak najszybciej rozważyć celowość leczenia profilaktycznego. Kobiety ciężarne: zazwyczaj skuteczne 25 mg 3 razy na dobę. Dawkę dostosowuje się do stężenia miedzi u pacjentki. We wszystkich przypadkach dawkę dostosowuje się na podstawie danych uzyskiwanych w czasie monitorowania leczenia. Sposób podania: na czczo, co najmniej 1 godzinę przed posiłkiem lub 2–3 godziny po posiłku. W razie zaburzeń żołądkowych po dawce porannej można ją przesunąć na porę przedpołudniową, między śniadaniem a obiadem. Dopuszczalne przyjmowanie podczas spożywania niewielkich ilości białka, np. mięsa. U dzieci niemogących połknąć kapsułki jej zawartość można zawiesić w niewielkiej ilości wody. Zmiana z leku chelatującego: leczenie chelatorem kontynuuje się jeszcze przez 2 do 3 tygodni, gdyż w tym okresie cynk powoduje maksymalną indukcję metalotioneiny i pełne zablokowanie wchłaniania miedzi. Między podaniem leku chelatującego a cynku należy zachować co najmniej 1-godzinną przerwę.

Bezwzględne przeciwwskazania: Ostrożnie: - nie zalecany w leczeniu początkowym pacjentów z objawami choroby ze względu na przedłużony czas do wystąpienia działania terapeutycznego - możliwe pogorszenie stanu klinicznego na początku leczenia, o niewyjaśnionym mechanizmie (mobilizacja miedzi lub naturalny przebieg choroby), wymagające zmiany sposobu leczenia - nadciśnienie wrotne przy przechodzeniu z leku chelatującego na leczenie cynkiem; wśród 16 pacjentów badania klinicznego dwóch zmarło z powodu niewydolności wątroby i znacznego nadciśnienia wrotnego po zmianie penicylaminy na cynk - ryzyko niedoboru miedzi przy nadmiernych dawkach, szczególnie szkodliwego u dzieci i kobiet ciężarnych, gdyż miedź jest niezbędna do prawidłowego wzrostu i rozwoju umysłowego - niedokrwistość i (lub) leukopenia jako objawy niedoboru miedzi wskutek hamowania czynności szpiku kostnego - ryzyko mieloneuropatii oraz objawów wskazujących na neuropatię lub mielopatię wynikających z niedoboru miedzi - żółcień pomarańczowa FCF (E110) w otoczce kapsułki może wywoływać reakcje uczuleniowe

Wchłanianie cynku może ulec zmniejszeniu przy równoczesnym podawaniu preparatów uzupełniających niedobór żelaza i wapnia, tetracyklin oraz związków zawierających fosfor. Cynk zmniejsza wchłanianie żelaza, tetracyklin i fluorochinolonów. Wchłanianie cynku osłabiają preparaty żelaza, penicylamina, związki zawierające fosfor oraz tetracykliny; z kolei suplementy cynku ograniczają wchłanianie miedzi, fluorochinolonów, żelaza, penicylaminy i tetracyklin. Interakcja z lekami chelatującymi: w skojarzeniu z penicylaminą i trientyną stwierdzono pewnego stopnia interakcję między cynkiem a lekami chelatującymi, czego dowodem było zmniejszone wydalanie miedzi w kale i zwiększone jej wydalanie z moczem. Przyczyną jest prawdopodobnie częściowe wiązanie cynku przez związki chelatujące, co zmniejsza skuteczność obu substancji czynnych. Przy przechodzeniu z leczenia lekiem chelatującym na cynk terapię lekiem chelatującym kontynuuje się jeszcze przez 2 do 3 tygodni, gdyż w tym czasie cynk maksymalnie indukuje metalotioneinę i całkowicie blokuje wchłanianie miedzi. Między podaniem leku chelatującego a cynku należy zachować co najmniej 1-godzinną przerwę. Żywność: wiele rodzajów pokarmów znacznie opóźnia wchłanianie cynku (m.in. chleb, jajka na twardo, kawa i mleko), a substancje w nich zawarte, zwłaszcza fityniany i włókna, wiążą cynk i zapobiegają jego wnikaniu do komórek nabłonka jelitowego. Najmniejszy wpływ na wchłanianie cynku wywierają białka.

Doustne sole cynku wywołują głównie zaburzenia żołądkowo-jelitowe. Najczęstsze działania niepożądane obejmują ból brzucha, niestrawność, nudności, wymioty, biegunkę, podrażnienie i zapalenie błony śluzowej żołądka; dolegliwości te są szczególnie częste przy przyjmowaniu na czczo i mogą być zmniejszone przez podanie z posiłkiem. Podrażnienie żołądka jest najczęstszym działaniem niepożądanym, zwykle najsilniejszym po pierwszej porannej dawce i ustępującym po kilku pierwszych dniach leczenia. Niedobór miedzi: długotrwałe stosowanie dużych dawek cynku, doustnie lub pozajelitowo, prowadzi do niedoboru miedzi z towarzyszącą niedokrwistością syderoblastyczną i neutropenią; wskazane jest monitorowanie morfologii i stężenia cholesterolu w surowicy w celu wczesnego wykrycia niedoboru miedzi. Niezbyt często występują niedokrwistość syderoblastyczna oraz leukopenia. Niedokrwistość może być mikro-, normo- lub makrocytowa i często wiąże się z leukopenią. W badaniu szpiku kostnego zwykle stwierdza się obecność „syderoblastów pierścieniowatych”, tj. krwinek czerwonych zawierających złogi żelaza w mitochondriach okołojądrowych. Zmiany te mogą być wczesnym wskaźnikiem niedoboru miedzi, a zmniejszenie dawki cynku może spowodować szybką poprawę. Zaburzenia laboratoryjne: często zwiększona aktywność amylazy, lipazy i fosfatazy alkalicznej we krwi. Zwiększenie aktywności tych enzymów może wystąpić po kilku tygodniach leczenia, a wartości powracają zwykle do górnej granicy normy w ciągu pierwszego roku lub dwóch lat leczenia. Nadwrażliwość: opisano przypadek pacjenta, u którego rozwinęła się pustuloza dłoniowo-podeszwowa około rok po założeniu wypełnień dentystycznych zawierających cynk, z potwierdzoną nadwrażliwością na cynk; całkowita remisja nastąpiła po wymianie wypełnień. Zatrucie i przedawkowanie: w ostrym przedawkowaniu sole cynku działają żrąco na skutek tworzenia chlorku cynku pod wpływem kwasu żołądkowego. Gorączka odlewnicza to choroba zawodowa związana z wdychaniem świeżo utlenionych dymów metali, najczęściej cynku, żelaza lub miedzi; charakteryzuje się dreszczami, gorączką, kaszlem, dusznością, bólami mięśni i bólem w klatce piersiowej, na ogół samoograniczająca i bez odległych następstw.

Dane z ograniczonej liczby zastosowań u ciężarnych z chorobą Wilsona nie wskazują na szkodliwe działanie cynku na płód/noworodka ani matkę. W obserwacji 42 ciężarnych w pięciu przypadkach nastąpiło poronienie, a w 2 przypadkach wystąpiły wady rozwojowe (małogłowie i możliwa do skorygowania wada serca). Badania na zwierzętach z różnymi solami cynku nie wykazały bezpośredniego ani pośredniego szkodliwego wpływu na przebieg ciąży, rozwój zarodka/płodu, poród ani rozwój pourodzeniowy. Kontynuacja leczenia w ciąży jest niezwykle istotna u ciężarnych z chorobą Wilsona. O wyborze terapii – podawanie cynku lub leków chelatujących – decyduje lekarz. Dawkę należy odpowiednio dostosować, aby u płodu nie doszło do niedoboru miedzi. Wymagana jest ścisła obserwacja pacjentki. Laktacja: przeciwwskazany – cynk przenika do mleka matki, co może wywołać indukowany cynkiem niedobór miedzi u noworodków karmionych piersią, dlatego w trakcie leczenia należy unikać karmienia piersią.

Nie przeprowadzono badań nad wpływem na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn.

Wchłanianie z przewodu pokarmowego niecałkowite; biodostępność cynku z pożywienia znacznie się różni w zależności od źródła, wynosząc ok. 20–30%. Wchłanianie w jelicie cienkim, z kinetyką sugerującą tendencję do nasycenia przy wzrastających dawkach; zmniejsza się wraz z podażą cynku – na poziomie 30–60% przy podaży z pożywieniem (7–15 mg/dobę), maleje do 7% przy dawkach farmakologicznych 100 mg/dobę. Wchłanianie obniżane w obecności niektórych składników pokarmu, m.in. fitynianów. Dystrybucja: rozmieszczany w całym organizmie, największe stężenia w mięśniach, kościach, skórze, oku i płynie sterczowym. We krwi 80% wchłoniętego cynku znajduje się w erytrocytach, pozostała część związana głównie z albuminą i innymi białkami osocza. Głównym narządem magazynującym jest wątroba; w terapii podtrzymującej stężenie cynku w wątrobie wzrasta. Eliminacja: okres półtrwania eliminacji z osocza u zdrowych osób ok. 1 godz. po dawce 45 mg. Wydalany głównie z kałem, a regulacja strat kałowych ma istotne znaczenie w homeostazie cynku; niewielkie ilości tracone z moczem i potem. Wydalanie z kałem związane w znacznym stopniu z pasażem niewchłoniętego cynku przez przewód pokarmowy, a także z endogennym wydzielaniem jelitowym.