Dimetynden

Pochodna alkiloaminowa (fenindenu); przeciwhistaminowy lek o działaniu uspokajającym, mildnie sedatywny, z opisywanymi właściwościami stabilizującymi komórki tuczne. Odwrotny agonista receptora histaminowego H1 (dawniej określany jako antagonista H1), hamujący efekty histaminy przez receptory H1 in vitro i in vivo. Wg innego opisu konkurencyjny inhibitor receptorów histaminowych H1 o silnym powinowactwie do tych receptorów, będący silnym stabilizatorem komórek tucznych. Mieszanina racemiczna, w której enancjomer R-(-)-dimetynden wykazuje silniejsze działanie przeciwhistaminowe H1. Wpływ na metabolizm histaminy: w niskich stężeniach (10⁻⁵ mol/l) aktywuje rozkład histaminy przez stymulację metylotransferazy histaminowej, natomiast przy wyższych stężeniach (od 5×10⁻⁴ mol/l) enzym ten jest hamowany. Działanie na układ krążenia: modyfikuje na zasadzie odwrotnego agonisty wywoływane przez histaminę efekty krążeniowe w zakresie receptorów H1 – m.in. spadek ciśnienia tętniczego, zmniejszenie całkowitego oporu obwodowego, wpływ na przepływ w tętnicy wątrobowej i opór w tętnicy krezkowej oraz wzrost ciśnienia w żyle wrotnej. Podawany łącznie z lekami przeciwhistaminowymi działającymi na receptory H2 całkowicie hamuje wpływ histaminy na układ krążenia. Zmniejsza nadmierną przepuszczalność naczyń włosowatych związaną z reakcjami nadwrażliwości typu wczesnego. Działanie na inne mediatory: w wyższych stężeniach wykazuje aktywność antagonistyczną wobec bradykininy, serotoniny i acetylocholiny. Słabe działanie przeciwcholinergiczne. Brak wpływu na receptory H2: jako odwrotny agonista H1 nie wpływa na zwiększone przez histaminę wydzielanie soku żołądkowego. Stabilizacja komórek tucznych: w badaniach in vitro hamuje uwalnianie histaminy z komórek tucznych. Po zastosowaniu miejscowym wykazuje właściwości miejscowo znieczulające. Tolerancja na działanie sedatywne: w odróżnieniu od działania uspokajającego obserwowanego niekiedy przy lekach przeciwhistaminowych H1, tolerancja rozwija się szybko (1–2 dni), przez co nie należy oczekiwać trwałego upośledzenia czujności. Początek i czas działania: hamowanie działania histaminy rozpoczyna się po kilku minutach i osiąga maksimum po 1–4 godzinach. W badaniu hamowania pohistaminowego bąbla i rumienia wpływ na reakcję skórną po podaniu doustnym w pojedynczej dawce dobowej (4 mg) utrzymywał się przez co najmniej 24 godziny.

Objawowe leczenie chorób alergicznych skóry: pokrzywka, świąd różnego pochodzenia, wyprysk endogenny; świąd w przebiegu atopowego zapalenia skóry, alergicznego wyprysku kontaktowego. Świąd w chorobach skóry, takich jak: przewlekły wyprysk, pokrzywka oraz inne choroby skóry o podłożu alergicznym. Objawowe leczenie alergicznych chorób układu oddechowego: sezonowe alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa (katar sienny) i całoroczne zapalenie błony śluzowej nosa. Leczenie objawowe alergii pokarmowych oraz polekowych, jak również łagodzenie świądu towarzyszącego chorobom zakaźnym (np. ospie). Łagodzenie świądu towarzyszącego chorobom zakaźnym (np. ospie wietrznej) lub po ukąszeniu lub użądleniu owada. Krótkotrwałe łagodzenie świądu spowodowanego niewielkimi, swędzącymi ukąszeniami owadów na nieuszkodzonej skórze. Świąd w oparzeniach pierwszego stopnia, oparzeniach słonecznych. Zapobieganie reakcjom alergicznym występującym podczas leczenia odczulającego. Zakres wiekowy: postać doustna do stosowania u dorosłych, młodzieży i dzieci w wieku od ukończenia 1. roku życia i starszych, przy czym w alergicznym zapaleniu błony śluzowej nosa – u dorosłych, młodzieży i dzieci w wieku 6 lat i starszych; postać stosowana miejscowo u dorosłych, młodzieży oraz dzieci w wieku od ukończenia 1. miesiąca życia.

Podanie doustne (krople): Dorośli i młodzież: dawka dobowa 3–6 mg dimetyndenu maleinianu w 3 równych dawkach podzielonych; 20–40 kropli 3 razy na dobę. U pacjentów ze skłonnością do senności 40 kropli przed snem i 20 kropli rano. Dzieci: dawka dobowa 0,1 mg/kg mc./dobę, tj. 2 krople na kg masy ciała na dobę, w 3 dawkach podzielonych. Maksymalna dawka dobowa: 1 miesiąc–1 rok: 1,5 mg (30 kropli); 1–3 lata: 2,25 mg (45 kropli); 3–12 lat: 3 mg (60 kropli); 20 kropli = 1 ml = 1 mg dimetyndenu. Osoby w podeszłym wieku (powyżej 65 lat): można stosować taką samą dawkę jak dla dorosłych. Czas leczenia (postać doustna): nie dłużej niż 14 dni bez konsultacji z lekarzem; u dorosłych i dzieci powyżej 6 lat nie dłużej niż 7 dni bez konsultacji z lekarzem. Stosowanie u niemowląt od 1 miesiąca do 1 roku oraz u dzieci poniżej 6 lat na zlecenie lekarza. Podanie na skórę (żel): Cienka warstwa nakładana na zmienione chorobowo obszary skóry, delikatnie wcierana, do 3 razy na dobę. Przeznaczony na nieuszkodzoną powierzchnię skóry, nie na otwarte rany. Nie stosować opatrunków okluzyjnych. Czas leczenia (postać miejscowa): jeżeli po 7 dniach nie nastąpi poprawa, należy skontaktować się z lekarzem; nie stosować dłużej niż 7 dni bez konsultacji. Miejscowo – dzieci: u niemowląt i małych dzieci unikać stosowania na duże powierzchnie skóry; u dzieci od ukończenia 1 miesiąca do 2 lat stosowanie pod kontrolą lekarza.

Bezwzględne przeciwwskazania: - noworodki i niemowlęta poniżej 1. miesiąca życia, zwłaszcza wcześniaki (postać do stosowania na skórę) - niemowlęta i dzieci poniżej 1. roku życia (postać doustna, krople) - stosowanie na dużą powierzchnię skóry - stosowanie na uszkodzoną lub zranioną skórę Ostrożnie: - jaskra - zatrzymanie moczu, np. w przebiegu rozrostu gruczołu krokowego - padaczka - osoby w podeszłym wieku, bardziej podatne na antycholinergiczne działania niepożądane (pobudzenie, zmęczenie) - dezorientacja u osób w podeszłym wieku (nie stosować) - małe dzieci, u których leki przeciwhistaminowe mogą wywoływać pobudzenie - niemowlęta w 1. roku życia (postać doustna) ze względu na ryzyko bezdechu podczas snu związane z silnym działaniem uspokajającym - długotrwała ekspozycja pokrytych miejsc na promieniowanie słoneczne (postać na skórę) - rozległe, szczególnie uszkodzone lub zmienione zapalnie obszary skóry, zwłaszcza u niemowląt i małych dzieci - stosowanie na błony śluzowe (przeciwwskazane) - karmienie piersią (nie stosować na skórę piersi ze względu na możliwość spożycia z mlekiem przez dziecko)

Przy podaniu miejscowym wchłanianie do krążenia ogólnego jest niewielkie, dlatego interakcje są mało prawdopodobne; poniższe dotyczą ekspozycji układowej. Nasilenie działania hamującego OUN: jednoczesne stosowanie dwóch lub więcej leków działających na ośrodkowy układ nerwowy prowadzi do nasilenia działania hamującego na OUN, co może mieć niekorzystne i zagrażające życiu konsekwencje. Dotyczy to m.in. opioidowych leków przeciwbólowych, leków przeciwdrgawkowych, przeciwdepresyjnych (trójpierścieniowych i inhibitorów monoaminooksydazy), przeciwhistaminowych, przeciwwymiotnych, przeciwpsychotycznych, przeciwlękowych, nasennych oraz skopolaminy. IMAO: jednoczesne podanie inhibitorów monoaminooksydazy może nasilać przeciwcholinergiczne działanie leków przeciwhistaminowych oraz ich hamujący wpływ na OUN, dlatego takiego skojarzenia się nie zaleca. Leki o działaniu przeciwmuskarynowym: trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne oraz leki antycholinergiczne (m.in. rozszerzające oskrzela, spazmolityczne działające na przewód pokarmowy, rozszerzające źrenice, urologiczne leki przeciwmuskarynowe) mogą nasilać działanie przeciwmuskarynowe, z ryzykiem zaostrzenia jaskry i zatrzymania moczu. Prokarbazyna: z uwagi na możliwość nasilenia depresji OUN skojarzenie z prokarbazyną wymaga ostrożności.

Podanie doustne. Najczęściej występującym działaniem niepożądanym jest senność, szczególnie na początku leczenia. Bardzo często: zmęczenie; często: senność, nerwowość; rzadko: pobudzenie; ból głowy, zawroty głowy; dolegliwości żołądkowo-jelitowe, nudności, suchość w jamie ustnej i gardle. W bardzo rzadkich przypadkach mogą wystąpić reakcje alergiczne. Bardzo rzadko reakcje rzekomoanafilaktyczne, w tym obrzęk twarzy, obrzęk gardła, wysypka, skurcze mięśni i duszność. Podanie miejscowe (żel, roztwór). Najczęściej zgłaszane są łagodne i przemijające reakcje skórne w miejscu aplikacji. Z częstością nieznaną: uczucie pieczenia skóry, suchość skóry, alergiczne zapalenie skóry. Przy stosowaniu miejscowym, jak w przypadku innych leków przeciwhistaminowych, istnieje ryzyko uczulenia.

Bezpieczeństwo stosowania u ludzi w ciąży nie zostało ustalone; brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania u kobiet w ciąży. W badaniach na zwierzętach dimetyndenu maleinian nie wykazuje działania teratogennego. Badania na zwierzętach nie wykazały bezpośredniego ani pośredniego szkodliwego wpływu na przebieg ciąży, rozwój zarodka lub płodu, poród lub rozwój pourodzeniowy. Stosowanie w ciąży dopuszczalne wyłącznie wtedy, gdy korzyści z leczenia matki przewyższają ryzyko dla płodu i jest to bezwzględnie konieczne, pod nadzorem lekarza. W postaci stosowanej miejscowo: w okresie ciąży nie wolno stosować na duże powierzchnie skóry, szczególnie w przypadku jej uszkodzenia lub stanu zapalnego. Laktacja: to zależy – brak wystarczających danych dotyczących stosowania u ludzi w okresie karmienia piersią. Istnieje uzasadnione przypuszczenie, że dimetynden może przenikać do mleka kobiecego. W badaniu na zwierzętach wykazano, że bardzo małe ilości dimetyndenu i (lub) jego metabolitów przenikają do mleka. Przy podaniu doustnym nie należy podawać kobietom karmiącym piersią. Przy podaniu miejscowym: po zastosowaniu na skórę należy oczekiwać jedynie niewielkiej dostępności ogólnoustrojowej; podczas karmienia piersią nie wolno stosować na duże powierzchnie skóry, szczególnie uszkodzonej lub objętej stanem zapalnym, ani na piersi, w tym na brodawki sutkowe, ponieważ dziecko może przyjąć substancję wraz z mlekiem. Płodność: brak danych dotyczących wpływu na płodność u ludzi; w badaniach na zwierzętach nie zaobserwowano wpływu na płodność.

Jako lek przeciwhistaminowy dimetynden może pogarszać sprawność psychofizyczną u niektórych pacjentów. W takich przypadkach pacjenci powinni unikać prowadzenia pojazdów mechanicznych, obsługiwania maszyn lub wykonywania innych czynności wymagających zwiększonej koncentracji. Dotyczy to w szczególności połączenia z alkoholem.

Wchłanianie: po podaniu miejscowym szybko przenika przez skórę; hamowanie działania histaminy rozpoczyna się po kilku minutach i osiąga maksimum po 1 do 4 godzin. Biodostępność ogólnoustrojowa w postaci kropli wynosi około 70%. Po podaniu doustnym w postaciach o natychmiastowym uwalnianiu maksymalne stężenia we krwi osiągane są w ciągu 1–2 godzin. Początek działania po podaniu doustnym po 30-60 minutach, utrzymuje się przez 8 do 12 godzin. Dystrybucja: wiązanie z białkami osocza wynosi około 90% w zakresie stężeń 0,2-5 μmol. Klirens surowicy po podaniu dożylnym, a tym samym dystrybucja do tkanek, jest bardzo szybkim procesem – stężenie w surowicy zmniejsza się około 100-krotnie w ciągu 25 minut. Metabolizm: metabolizowany w wątrobie poprzez hydroksylację i metoksylację. Głównym metabolitem po inkubacji in vitro z mikrosomami wątroby różnych gatunków ssaków (w tym ludzi) jest 6-hydroksydimetinden; metabolit ten wykryto również w ludzkim moczu. Dodatkowe metabolity występujące w niewielkich ilościach to metoksy-, dihydroksy- i hydroksymetoksydimetinden podstawione w pierścieniu fenylowym cząsteczki indenu. Eliminacja: kinetyka eliminacji w ciągu pierwszych czterech godzin ma charakter reakcji pierwszego rzędu ze stałą szybkości od 0,5 do 0,62 h⁻¹. Substancja czynna oraz metabolity są wydalane zarówno drogą żółciową, jak i nerkową; frakcja dimetyndenu eliminowana z moczem zależy zasadniczo od pH moczu ze względu na zasadowy charakter substancji. Częściowo wydalany z moczem w postaci niezmienionej. Po podaniu dożylnym około 9% dawki jest eliminowane drogą nerkową; wartości dla podania doustnego są nieco niższe, ale tego samego rzędu wielkości. Okres półtrwania w fazie eliminacji po podaniu dożylnym i doustnym form o niespowolnionym uwalnianiu wynosi średnio 6,3 godziny.