Fenoksymetylopenicylina

Antybiotyk β-laktamowy z grupy penicylin, wrażliwych na β-laktamazę, do stosowania doustnego. Penicylina o wąskim spektrum, wykazująca aktywność głównie przeciwko bakteriom Gram-dodatnim. Działanie bakteriobójcze, wywierane w stadium aktywnego namnażania się bakterii. Tworzy nieodwracalne połączenie z białkami wiążącymi penicyliny (PBP) – enzymami ułatwiającymi tworzenie wiązań krzyżowych pomiędzy łańcuchami peptydoglikanu w procesie budowy ściany komórkowej; prowadzi to do nieprawidłowego wzrostu komórki i jej cytolizy. Efekt zależny od czasu: działanie jest głównie zależne od czasu, w którym stężenie antybiotyku w surowicy przewyższa minimalne stężenie hamujące dla danej bakterii (T>MIC). Pochodna benzylopenicyliny: stabilna w środowisku kwaśnym pochodna benzylopenicyliny o bardzo podobnym do niej spektrum działania. Może być mniej aktywna wobec niektórych wrażliwych drobnoustrojów, zwłaszcza bakterii Gram-ujemnych. Oporność: spowodowana produkcją β-laktamaz, enzymów otwierających pierścień β-laktamowy i inaktywujących antybiotyk. Inne mechanizmy: nabywanie PBP o zmniejszonym powinowactwie do β-laktamów, mutacje w PBP, zmniejszone wychwytywanie β-laktamów wskutek zmian w błonie zewnętrznej bakterii Gram-ujemnych oraz eksport przez transportery wielolekowe. Oporność często zależna od plazmidu. Część β-laktamaz może być hamowana przez kwas klawulanowy. Oporność krzyżowa w obrębie grupy antybiotyków β-laktamowych (penicylin i cefalosporyn). Pneumokoki oporne na penicylinę są oporne na fenoksymetylopenicylinę.

Leczenie zakażeń o przebiegu lekkim do umiarkowanego, wywołanych przez drobnoustroje wrażliwe na penicylinę. Zakażenia uszu, nosa i gardła: zakażenia paciorkowcowe – płonica, zapalenie gardła, zapalenie gardła i migdałków podniebiennych, ropne zapalenie błony śluzowej nosa i gardła, zapalenie zatok, ostre zapalenie ucha środkowego, angina Vincenta. Zakażenia dróg oddechowych: bakteryjne zapalenie oskrzeli, bakteryjne zapalenie płuc, odoskrzelowe zapalenie płuc – jako kontynuacja leczenia produktami podawanymi parenteralnie. Zakażenia skóry i tkanek miękkich: róża, różyca, ropne zapalenie skóry (liszajec, czyraczność), ropnie, ropowica. Zapobieganie gorączce reumatycznej. Ponadto: ostra borelioza skórna (rumień wędrujący); ropnie zębowe u dzieci. Uwaga: w ciężkim zapaleniu płuc, ropniaku opłucnej, posocznicy, zapaleniu osierdzia, zapaleniu wsierdzia, zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych, zapaleniu stawów oraz zapaleniu szpiku penicylinę należy podawać parenteralnie w ostrej fazie zakażenia. Należy uwzględniać oficjalne wytyczne dotyczące właściwego stosowania leków przeciwbakteryjnych.

Dorośli i młodzież: zwykle 3–4,5 mln IU fenoksymetylopenicyliny na dobę. Dorośli, w tym otyli, osoby w podeszłym wieku i kobiety w ciąży: 4,5 mln IU na dobę, tj. 1,5 mln IU trzy razy na dobę (co 8 h). Dzieci i młodzież o masie ciała >40 kg oraz dorośli o masie ciała <60 kg: 3 mln IU na dobę, tj. 1 mln IU trzy razy na dobę (co 8 h). W razie potrzeby dawkę dobową można zwiększyć; dorośli dobrze tolerują dawki dobowe do 6 mln IU. Dzieci: dobowe dawki 50 000–100 000 IU/kg mc. U dzieci nie należy stosować dawek dobowych mniejszych niż 25 000 IU/kg mc. Dzieci powyżej 6 lat: 1–1,5 mln IU na dobę. Wg dawkowania w przeliczeniu na masę ciała: zapalenie gardła i migdałków oraz pozaszpitalne zapalenie płuc – 12,5 mg/kg mc./dawkę, w razie konieczności do maks. 50 mg/kg mc. na 24 godziny. Niepowikłane zakażenia skóry i tkanek miękkich: 25 mg/kg mc. 3 razy na dobę przez 7–10 dni. Ostre zapalenie ucha środkowego, ostre zapalenie zatok, ropień zębowy: 25 mg/kg mc./dawkę. Zakażenia skóry wywołane przez krętki (rumień wędrujący): dzieci poniżej 12 lat – 25 mg/kg mc. 3 razy na dobę przez 10 dni; dorośli i młodzież od 12 lat – 1 g 3 razy na dobę przez 10 dni. Profilaktyka gorączki reumatycznej: dorośli – co najmniej 1 mln IU na dobę; u dzieci stosuje się postać zawiesiny. Czas leczenia: kontynuować przez 3 dni po ustąpieniu objawów. W zakażeniach paciorkowcowych podawać co najmniej przez 10 dni, aby zapobiec powikłaniom. Zapalenie gardła i migdałków – 10 dni; pozostałe wskazania – 7–10 dni. Ostre zapalenie ucha środkowego – 5 dni, u pacjentów z ryzykiem powikłań 5–10 dni, w nawracającym 10 dni; ostre zapalenie zatok i ropień zębowy – 7–10 dni. Podawanie trzy razy na dobę: poprawia skuteczność kliniczną i jest zawsze zalecane w ciężkich zakażeniach, takich jak zapalenie płuc i róża, oraz przynajmniej w początkowej fazie innych zakażeń. Zaleca się podawanie dawki dobowej w 2 lub 3 dawkach podzielonych. Niewydolność nerek i (lub) wątroby: zmniejszenie dawki zwykle nie jest konieczne ze względu na małą toksyczność fenoksymetylopenicyliny. W razie konieczności zmniejszenia dawki ustala się to indywidualnie. U pacjentów z bezmoczem dawkę zmniejszyć, a odstępy między dawkami wydłużyć. Sposób podania: doustnie, na 1 godzinę przed posiłkiem. Zaleca się przyjmowanie na czczo – godzinę przed posiłkiem lub dwie godziny po posiłku. Tabletki połykać bez rozgryzania, popijając szklanką wody.

Bezwzględne przeciwwskazania: - alergia na cefalosporyny z powodu możliwej nadwrażliwości krzyżowej z penicylinami - zaburzenia żołądkowo-jelitowe przebiegające z utrzymującą się biegunką lub wymiotami, upośledzające wchłanianie doustnej penicyliny - ostra faza ciężkiego ropniaka, bakteriemii, zapalenia osierdzia, zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych oraz zapalenia stawów Ostrożnie: - reakcje uczuleniowe i (lub) astma oskrzelowa w wywiadzie - przebyta nadwrażliwość na penicylinę, cefalosporyny lub inne alergeny (większe ryzyko reakcji nadwrażliwości) - ryzyko reakcji nadwrażliwości wszystkich stopni, w tym anafilaksji zakończonej zgonem - możliwa nadwrażliwość krzyżowa z cefalosporynami i innymi antybiotykami beta-laktamowymi - ciężkie niepożądane reakcje skórne (zespół Stevensa-Johnsona, toksyczna nekroliza naskórka, DRESS, ostra uogólniona osutka krostkowa), mogące zagrażać życiu bądź prowadzić do zgonu - po przebytej ciężkiej reakcji, takiej jak SJS, TEN lub DRESS, zakaz ponownego stosowania fenoksymetylopenicyliny - ciężkie choroby, nudności, wymioty, rozszerzenie żołądka, achalazja lub nadmierna motoryka jelit upośledzające wchłanianie doustne - znaczne zaburzenia czynności nerek ze względu na zwiększone ryzyko encefalopatii - długotrwałe stosowanie sprzyjające nadkażeniom opornymi drobnoustrojami, w tym grzybami - mononukleoza zakaźna (zwiększone ryzyko wysypki skórnej) - utrzymująca się ciężka biegunka mogąca wskazywać na rzekomobłoniaste zapalenie okrężnicy, stan zagrażający życiu wymagający odstawienia leku - fenyloketonuria (postacie zawierające aspartam metabolizowany do fenyloalaniny) - żółtaczka noworodkowa do 4. tygodnia życia (postacie zawierające benzoesan) - nietolerancja fruktozy, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy lub niedobór sacharazy-izomaltazy (postacie zawierające sacharozę)

Probenecyd hamuje kanalikowe wydzielanie nerkowe fenoksymetylopenicyliny na drodze kompetycyjnej, zmniejszając wydalanie fenoksymetylopenicyliny na skutek kompetencyjnego hamowania wydzielania kanalikowego; opóźnia wydalanie penicyliny przez nerki, co może prowadzić do długotrwałego zwiększenia stężenia fenoksymetylopenicyliny w surowicy. Analogicznie sulfinpirazon zmniejsza wydalanie penicylin. Należy pamiętać o możliwości konkurencyjnego hamowania eliminacji fenoksymetylopenicyliny podczas jednoczesnego stosowania leków przeciwzapalnych, przeciwreumatycznych, przeciwgorączkowych (zwłaszcza indometacyny, fenylobutazonu i salicylanów w dużych dawkach). Metotreksat: fenoksymetylopenicylina zmniejsza wydalanie stosowanego jednocześnie metotreksatu, zwiększając ryzyko jego działania toksycznego; jednoczesne podawanie może wymagać zmniejszenia dawki metotreksatu, ponieważ fenoksymetylopenicylina jako kwas organiczny może hamować wydzielanie metotreksatu w kanalikach nerkowych, powodując zwiększenie jego stężenia w osoczu. Leki przeciwbakteryjne: penicyliny działają tylko na rozmnażające się drobnoustroje, dlatego fenoksymetylopenicyliny nie należy stosować jednocześnie z antybiotykami bakteriostatycznymi. Niektóre antybiotyki bakteriostatyczne – chloramfenikol, erytromycyna i tetracykliny – działają antagonistycznie wobec bakteriobójczego działania penicylin, a ich jednoczesne stosowanie nie jest zalecane. Zmniejszone wchłanianie obserwowano, gdy fenoksymetylopenicylinę podawano po doustnej kuracji neomycyną; również guma guar zmniejsza wchłanianie fenoksymetylopenicyliny. Leki przeciwzakrzepowe: fenoksymetylopenicylina może w pojedynczych przypadkach zakłócić działanie leków przeciwzakrzepowych (pochodnych kumaryny lub indandionu), wydłużając czas protrombinowy i (lub) czas krwawienia. Szczepionki: penicyliny mogą inaktywować doustną szczepionkę przeciw durowi brzusznemu. Badania diagnostyczne: w okresie leczenia możliwe są fałszywie dodatnie wyniki oznaczania glukozy w moczu metodami nieenzymatycznymi, oznaczania urobilinogenu oraz ilościowego oznaczania aminokwasów metodą z ninhydryną.

Zwykle dobrze tolerowany; sporadycznie przemijające nudności i biegunka. Działania niepożądane mogą wystąpić u około 5% wszystkich pacjentów; najczęstsze to zaburzenia żołądkowo-jelitowe, w tym biegunka. Krew i układ chłonny: niezbyt często eozynofilia; bardzo rzadko niedokrwistość hemolityczna, leukopenia, małopłytkowość, agranulocytoza. Układ immunologiczny: rzadko reakcja anafilaktyczna, w tym wstrząs anafilaktyczny. Przewód pokarmowy: często nudności, biegunka; niezbyt często wymioty, zapalenie jamy ustnej, zapalenie języka, niestrawność; z częstością nieznaną rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego. Skóra i tkanka podskórna: często wykwity skórne; niezbyt często pokrzywka, obrzęk naczynioruchowy, rumień wielopostaciowy, złuszczające zapalenie skóry; bardzo rzadko świąd. Układ mięśniowo-szkieletowy: niezbyt często bóle stawów. Zaburzenia ogólne: niezbyt często gorączka. Badania diagnostyczne: bardzo rzadko dodatni wynik bezpośredniego testu Coombsa.

Ciąża: obszerne dane kliniczne nie wskazują na zwiększone ryzyko uszkodzenia płodu; mimo to, ze względu na ograniczone dane dotyczące stosowania u kobiet w ciąży, dla zachowania ostrożności zaleca się unikanie stosowania w tym okresie. Laktacja: ograniczone – fenoksymetylopenicylina i jej metabolity przenikają do mleka kobiecego w ilościach mogących wpływać na dziecko karmione piersią; przy dawkach terapeutycznych ryzyko wpływu na niemowlę uważa się jednak za mało prawdopodobne. Płodność: brak danych o wpływie na płodność u ludzi; nie są znane zagrożenia dla płodności związane ze stosowaniem.

Nie wpływa lub wywiera nieistotny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn.

Wchłanianie i biodostępność: odporna na kwaśny sok żołądkowy, co zapewnia lepsze wchłanianie z przewodu pokarmowego niż benzylopenicylina; bardziej oporna na inaktywację przez kwas żołądkowy i pełniej wchłaniana z przewodu pokarmowego niż benzylopenicylina. Wchłanianie zwykle szybkie, choć zmienne – ok. 60% dawki doustnej; wg innych danych po podaniu doustnym wchłania się około 50%. Sole wapniowa i potasowa wchłaniają się lepiej niż wolny kwas. Wpływ pokarmu na wchłanianie niewielki; jednak jednoczesny pokarm zmniejsza stopień wchłaniania i maksymalne stężenie w surowicy. Stężenia szczytowe: maksymalne stężenie w osoczu w ciągu 30–60 minut po podaniu; po dawce 500 mg obserwowano stężenia 3–5 µg/ml po 30–60 minutach. Dystrybucja: łatwo przenika do nerek, płuc, wątroby, skóry, błon śluzowych, mięśni i większości płynów ustrojowych, zwłaszcza w stanach zapalnych, trudniej do kości. Wiązanie z białkami: wg jednej charakterystyki w około 55% dawki, wg innych danych około 80%. Okres półtrwania: w osoczu 30–45 minut; wynosi ok. 30–60 minut i może wydłużyć się do ok. 4 godzin w ciężkiej niewydolności nerek. Metabolizm: metabolizowana w wątrobie w większym stopniu niż benzylopenicylina; zidentyfikowano kilka metabolitów, w tym kwas penicyloinowy. częściowo rozkładana w przewodzie pokarmowym; mała ilość wchłoniętej frakcji jest metabolizowana w ustroju. Eliminacja: lek niezmieniony i metabolity wydalane szybko z moczem; z żółcią wydalane tylko niewielkie ilości. większość dawki wydalana w postaci niezmienionej z moczem, niewielka część w postaci czynnej z kałem. z moczem w ciągu 8 godzin od podania wykrywa się 30–50% dawki w formie bakteriobójczej. Niewydolność nerek: dawka może wymagać modyfikacji w ciężkiej niewydolności nerek.