Furazydyna

Pochodna nitrofuranu; lek przeciwbakteryjny do stosowania ogólnego (kod ATC J01XE03) z charakterystyczną grupą nitrową w pozycji 5 pierścienia furanu. Silne działanie bakteriostatyczne związane z obecnością aromatycznego podstawnika z grupą nitrową. Spektrum i typ działania: działanie bakteriostatyczne na szerokie spektrum drobnoustrojów – część bakterii Gram-dodatnich (Staphylococcus epidermidis, Staphylococcus aureus, Enterococcus faecalis) i Gram-ujemnych (Enterobacteriaceae: Salmonella, Shigella, Proteus, Klebsiella, Escherichia, Enterobacter). W spektrum dodatkowo paciorkowce oraz szczepy Citrobacter i Neisseria. Wykazuje działanie przeciwpierwotniakowe i tylko niewielkie działanie przeciwgrzybicze. Nie działa na Pseudomonas aeruginosa ani na większość szczepów Proteus vulgaris; zwykle oporne są także Serratia spp. i Acinetobacter spp. Wpływ pH: najsilniejsze działanie w środowisku kwaśnym (pH 5,5), środowisko zasadowe je osłabia. Mechanizm: nie został do końca poznany. Uważa się, że pochodne nitrofuranu są redukowane do aktywnych pochodnych przez bakteryjne flawoproteiny. Pochodne te następnie inaktywują lub przekształcają bakteryjne białka rybosomalne i inne związki niezbędne do syntezy białek komórkowych, kwasów nukleinowych (DNA i RNA) i ściany komórkowej; zaburzają również procesy oddychania komórkowego. Oporność: złożony, wielotorowy mechanizm zaburzania procesów życiowych komórki bakteryjnej sprawia, że nie stanowi istotnego klinicznie problemu rozwój oporności – wielokrotne i jednoczesne mutacje prowadzące do jej nabycia są prawdopodobnie letalne dla większości drobnoustrojów. Nie obserwuje się oporności krzyżowej z innymi lekami przeciwzakaźnymi, w tym sulfonamidami.

Leczenie ostrych oraz nawracających niepowikłanych zakażeń dolnych dróg moczowych. Obejmuje nawracające zakażenia układu moczowego u kobiet wywołane przez Escherichia coli.

Podanie doustne, podczas posiłków. Przyjmowanie podczas posiłków zawierających białko zwiększa dostępność biologiczną pochodnych nitrofuranu. Popijać dużą ilością płynów. Dorośli i młodzież: pierwszego dnia 400 mg/dobę w 4 dawkach podzielonych; w kolejne dni 300 mg/dobę w 3 dawkach podzielonych. Odstępy dawek: pierwszego dnia co 6 godzin, w następne dni co 8 godzin. Leczenie trwa zwykle 7–10 dni; w razie konieczności można je powtórzyć po upływie 10–15 dni. Nawracające zakażenia układu moczowego u kobiet: przy wystąpieniu co najmniej 3 epizodów zakażenia w ciągu ostatnich 12 miesięcy – 100 mg na noc przez okres 6–12 miesięcy. Dzieci: można podawać dzieciom w wieku od 2 do 14 lat. Dzieci powyżej 3. miesiąca życia: 5–7 mg/kg mc./dobę w 2 lub 3 dawkach podzielonych. Dawka 5–7 mg/kg mc./dobę w 2 dawkach podzielonych, stosowana przez 7–8 dni. W razie konieczności leczenie można powtórzyć po upływie 10–15 dni. U dzieci poniżej 2. roku życia dawkę ustala lekarz. Ostrożnie u małych dzieci ze względu na ryzyko zadławienia. Przy trudnościach w połykaniu tabletek można je rozkruszyć i zawiesić w mleku. Po pominięciu jednej lub kilku dawek leczenie kontynuuje się w dotychczas przyjmowanych dawkach.

Bezwzględne przeciwwskazania: - nadwrażliwość na pochodne nitrofuranu - pierwszy trymestr ciąży - donoszona ciąża od 38. tygodnia oraz okres porodu, z uwagi na ryzyko niedokrwistości hemolitycznej u noworodka - dzieci do 3. miesiąca życia - niewydolność nerek z klirensem kreatyniny poniżej 60 ml/min lub podwyższonym stężeniem kreatyniny w surowicy - rozpoznana polineuropatia, np. cukrzycowa - niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej Ostrożnie: - cukrzyca, ze względu na zwiększone ryzyko polineuropatii obwodowej - zaburzenia czynności nerek i wątroby - zaburzenia neurologiczne - niedokrwistość - zaburzenia elektrolitowe - niedobór witamin z grupy B i kwasu foliowego - choroby płuc - podeszły wiek, z uwagi na ryzyko przewlekłych odczynów płucnych, w tym zwłóknienia płuc i rozsianego śródmiąższowego zapalenia płuc - spożywanie alkoholu w trakcie terapii - dziedziczna nietolerancja fruktozy - dziedziczna nietolerancja galaktozy, brak laktazy lub zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy - niedobór sacharazy-izomaltazy

Antagonizm z pochodnymi chinolonu – kwasem nalidyksowym, norfloksacyną, kwasem oksolinowym – z zahamowaniem ich działania przeciwbakteryjnego; kliniczne znaczenie tej interakcji nie jest znane. Antybiotyki aminoglikozydowe i tetracykliny podawane razem z furazydyną nasilają jej działanie przeciwbakteryjne. Nitrofuranów nie należy łączyć z chloramfenikolem, rystomicyną, lewomicetyną, sulfanilamidami, ponieważ możliwe jest ryzyko hamowania czynności układu krwiotwórczego. Chloramfenikol i rystomicyna zwiększają działanie hemotoksyczne furazydyny. Leki urykozuryczne, takie jak probenecyd i sulfinpirazon, zmniejszają wydzielanie kanalikowe pochodnych nitrofuranu i mogą powodować kumulację furazydyny w organizmie, zwiększając jej toksyczność i zmniejszając stężenie w moczu poniżej minimalnego stężenia bakteriostatycznego, co w konsekwencji może doprowadzić do osłabienia skuteczności terapeutycznej. Leki alkalizujące zawierające trójkrzemian magnezu hamują wchłanianie furazydyny i zmniejszają jej aktywność przeciwbakteryjną. Inhibitory anhydrazy węglanowej oraz leki alkalizujące odczyn moczu mogą obniżać działanie furazydyny. Atropina opóźnia wchłanianie pochodnych nitrofuranu, ale ogólna ilość wchłoniętej substancji nie zmienia się. Jednoczesne przyjmowanie witamin z grupy B zwiększa wchłanianie pochodnych nitrofuranu. Witamina B6 poprawia wchłanianie nitrofuranów, ponieważ w przewodzie pokarmowym zwiększa się ich wolna frakcja. Interakcje z badaniami laboratoryjnymi: możliwy fałszywie dodatni wynik oznaczania glukozy w moczu metodami z użyciem roztworów Benedicta i Fehlinga, natomiast wyniki oznaczeń metodami enzymatycznymi pozostają prawidłowe. Efekt disulfiramowy: spożywanie alkoholu etylowego może hamować metabolizm alkoholu na etapie aldehydu octowego. Objawami klinicznymi mogą być uczucie gorąca, bóle brzucha, nudności, wymioty oraz zatokowe przyspieszenie rytmu serca.

Przewód pokarmowy (najczęstsza lokalizacja objawów) – często: nudności, nadmierne oddawanie gazów; z częstością nieznaną: wymioty, zaparcia, biegunka, objawy dyspeptyczne, bóle brzucha, utrata łaknienia, zapalenie ślinianek, zapalenie trzustki, rzekomobłoniaste zapalenie jelit. W badaniach klinicznych najczęstsze były: nudności (8%), bóle głowy (6%) i nadmierne oddawanie gazów (1,5%). Układ nerwowy – często: ból głowy; z częstością nieznaną: zawroty głowy, senność, zaburzenia widzenia, neuropatia obwodowa, także o ostrym lub nieodwracalnym przebiegu (do jej wystąpienia szczególnie predysponują: niewydolność nerek, niedokrwistość, cukrzyca, zaburzenia elektrolitowe, niedobór witaminy B). Reakcje immunologiczne – rzadko: anafilaksja, obrzęk naczynioruchowy; z częstością nieznaną: świąd, pokrzywka, wysypka. Krew i układ chłonny – z częstością nieznaną: sinica wskutek methemoglobinemii. U osób z niedoborem dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej stosowanie furazydyny może doprowadzić do powstania niedokrwistości megaloblastycznej lub hemolitycznej. Układ oddechowy – z częstością nieznaną: reakcja astmatyczna u pacjentów z astmą w wywiadzie; ostre, podostre i przewlekłe reakcje z nadwrażliwości na pochodne nitrofuranu. Reakcje przewlekłe występowały u pacjentów przyjmujących pochodne nitrofuranu przez co najmniej 6 miesięcy; przewlekłe reakcje płucne (w tym zwłóknienie płuc i rozsiane śródmiąższowe zapalenie płuc) mogą wystąpić zwłaszcza u pacjentów w podeszłym wieku. Ostre reakcje z nadwrażliwości dotyczące układu oddechowego objawiały się gorączką, dreszczami, kaszlem, bólami w klatce piersiowej, dusznością, wysiękiem do jamy opłucnowej, zmianami w obrazie radiologicznym płuc i eozynofilią; najczęściej szybko ustępowały po odstawieniu leku. W przypadku przewlekłych reakcji płucnych nasilenie objawów i ich odwracalność po zaprzestaniu podawania leku zależy od czasu kontynuacji leczenia po wystąpieniu pierwszych objawów niepożądanych, a upośledzenie czynności płuc może być nieodwracalne. Wątroba i drogi żółciowe – rzadko: objawy polekowego zapalenia wątroby, żółtaczka cholestatyczna, martwica miąższu wątroby. Skóra i tkanka podskórna – rzadko: złuszczające zapalenie skóry, rumień wielopostaciowy, zespół Stevensa-Johnsona; z częstością nieznaną: łysienie (przemijające). Układ mięśniowo-szkieletowy – z częstością nieznaną: skurcze mięśni, bóle mięśni. Zaburzenia ogólne – z częstością nieznaną: zakażenia drobnoustrojami opornymi na pochodne nitrofuranu, najczęściej pałeczkami z rodzaju Pseudomonas lub grzybami z rodzaju Candida, gorączka, dreszcze, złe samopoczucie.

Z uwagi na brak danych klinicznych o ewentualnym działaniu teratogennym, nie wolno stosować w pierwszym trymestrze ciąży. Szczególna ostrożność wskazana w trzecim trymestrze. Przeciwwskazana w donoszonej ciąży (od 38. tygodnia) i w okresie porodu ze względu na ryzyko niedokrwistości hemolitycznej u noworodka. Nitrofurany dobrze przenikają przez barierę łożyskową, lecz ich stężenie we krwi płodu jest kilkakrotnie mniejsze niż we krwi matki. Laktacja: przeciwwskazany – z uwagi na przenikanie do mleka kobiecego i ryzyko działań niepożądanych u noworodka nie należy stosować w okresie karmienia piersią. Płodność: pochodne nitrofuranu niekorzystnie oddziałują na funkcje jąder – zmniejsza się ogólna liczba plemników i ejakulatu, ruchliwość plemników oraz pojawiają się zmiany patologiczne w ich morfologii.

Dane dotyczące wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn są ograniczone. U niektórych pacjentów mogą wystąpić działania niepożądane mogące wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów (zaburzenia układu nerwowego). Możliwe objawy: zawroty głowy, senność, zaburzenia widzenia, które mogą mieć wpływ na zdolność do prowadzenia pojazdów.

Wchłanianie głównie w jelicie cienkim na drodze dyfuzji biernej. Furazydyna wchłania się głównie w jelicie cienkim na drodze dyfuzji biernej. Działanie szybkie; stężenie terapeutyczne w moczu osiągane już w czasie do 2 godzin od podania. Farmakokinetyka po podaniu doustnym: po pojedynczym podaniu na czczo 200 mg furazydyny stężenie maksymalne w surowicy osiągane po 30 minutach i wynosi 1,45 μg/ml. Po jedzeniu stężenie jest 2 razy większe i wynosi 3 μg/ml. Duże stężenie utrzymuje się przez 1 godzinę od podania, następnie szybko spada z okresem półtrwania w fazie eliminacji równym 1 godzinie. Dystrybucja: stężenia pochodnych nitrofuranu we krwi i innych tkankach są małe ze względu na szybką eliminację; stężenia przeciwbakteryjne nie są osiągane w tych tkankach. Wiązanie z białkami osocza określane różnie: od 60% do 90%. Przenika przez łożysko oraz barierę krew-mózg, wykrywano również w mleku i żółci. Metabolizm: nitrofurany metabolizowane głównie w wątrobie, częściowo w tkance mięśniowej oraz ścianie jelit. Metabolity wydalane z moczem nie mają aktywności przeciwdrobnoustrojowej i są częściowo neutralizowane przez organizm. Eliminacja – stężenia w moczu: przez pierwsze 2 godziny stężenie w moczu wynosi 27,5 μg/ml na czczo i 38,0 μg/ml po jedzeniu. Po 6–8 godzinach spada do 2–3 μg/ml i utrzymuje się po 8–12 h powyżej 1 μg/ml. W czasie 0–8 h i 0–24 h wydalane z moczem odpowiednio 8,4% i 9,1% dawki na czczo oraz 13,0% i 13,3% po jedzeniu. Droga wydalania: nitrofurany w 85% wydalane przez nerki na drodze sekrecji kanalikowej, a około 15% metabolizowane w wątrobie i nerkach. Zaburzenie czynności nerek: przy zmniejszonej czynności wydzielniczej nerek metabolizowana jest większa część przyjętej dawki. Wpływ pH moczu: nitrofurany rozkładają się w moczu o odczynie słabo kwaśnym oraz zasadowym, co wstrzymuje wchłanianie zwrotne, przyspiesza wydzielanie i hamuje przenikanie do tkanek. Kwaśne środowisko moczu sprzyja przekształceniu nitrofuranów w całe cząsteczki dobrze rozpuszczalne w lipidach i przenikające do tkanek, przez co poprawia się ich wchłanianie zwrotne, kumulacja w tkankach oraz wzrasta ryzyko toksyczności. Optymalne dla skuteczności działania furazydyny jest pH moczu 5,0–6,0.