Kwas acetylosalicylowy

Salicylanowy niesteroidowy lek przeciwzapalny; wykazuje właściwości przeciwbólowe, przeciwgorączkowe i przeciwzapalne, a ponadto hamuje agregację płytek krwi. Mechanizm: salicylany są silnymi inhibitorami cyklooksygenazy i syntazy prostaglandyn; zahamowanie aktywności tych enzymów uniemożliwia syntezę eikozanoidów, w szczególności prostaglandyn, blokując ich wpływ na tkanki. Hamowanie enzymów cyklooksygenazy uczestniczących w syntezie prostaglandyn jest nieodwracalne. Działanie przeciwbólowe wynika ze zniesienia bólu o słabym i średnim natężeniu w wyniku blokady syntezy mediatorów odczynów zapalnych (bradykinina, prostaglandyny). W mechanizmie miejscowym zahamowanie cyklooksygenazy kwasu arachidonowego prowadzi do zahamowania syntezy prostaglandyny E i F, które – obok acetylocholiny, bradykininy i serotoniny – są przekaźnikami bólu w zakończeniach nerwowych, dzięki czemu obok działania ośrodkowego uzyskuje się działanie przeciwbólowe w miejscu powstawania bólu. Działanie przeciwgorączkowe: gorączka będąca konsekwencją infekcji wirusowej lub bakteryjnej wynika z uwalniania z leukocytów pirogenu – interleukiny-1, która działa na centrum termoregulacji w ośrodkowym układzie nerwowym i podwyższa próg temperatury, ze wzrostem stężenia prostaglandyny PGE2 w płynie mózgowo-rdzeniowym i we krwi; działanie przeciwgorączkowe salicylanów polega na obniżeniu stężenia PGE2 w mózgu i we krwi oraz zwiększeniu rozpraszania ciepła poprzez dreszcze, pocenie i rozszerzenie naczyń krwionośnych. Działanie antyagregacyjne: mechanizm hamowania agregacji polega na hamowaniu aktywności cyklooksygenazy w płytkach krwi, która przekształca kwas arachidonowy do cyklicznych nadtlenków (PGG2 i PGH2) – prekursorów prostaglandyn płytkowych i tromboksanu. Hamując syntezę tromboksanu A2 w płytkach krwi, hamuje także agregację płytek. Efekt jest wynikiem nieodwracalnej acetylacji cyklooksygenazy, a dodatkowo blokuje inne drogi metabolizmu kwasu arachidonowego na korzyść wytwarzania prostacykliny PGI2, która hamuje agregację płytek, a poprzez blokadę tromboksanów zapobiega powstawaniu skrzepów i zatorów. Hamowanie syntezy tromboksanów w płytkach objawia się wydłużeniem czasu krwawienia. Hamowanie agregacji występuje już po małych dawkach i utrzymuje się przez kilka dni po podaniu pojedynczej dawki; zablokowanie syntezy cyklooksygenazy w płytkach powoduje, że działanie przeciwzakrzepowe trwa przez 4–11 dni, dopóki zablokowane płytki krążą w krwioobiegu. Do uzyskania tego działania wystarcza stężenie 0,8–1,0 µg/ml kwasu salicylowego we krwi, a do uzyskania efektu przeciwbólowego i przeciwgorączkowego co najmniej 30 razy wyższe. Odrębność farmakologiczna cząsteczki: zarówno aspiryna, jak i salicylan wykazują aktywność farmakologiczną, jednak działanie przeciwpłytkowe ma wyłącznie aspiryna. W kontekście antyagregacyjnym w płytkach zahamowanie enzymu zapobiega syntezie tromboksanu A2 – związku o działaniu naczynioskurczowym, wywołującego agregację płytek i potencjalnie prozakrzepowego, natomiast w ścianie naczyń zahamowanie enzymu zapobiega syntezie prostacykliny, która działa naczyniorozszerzająco, przeciwagregacyjnie i potencjalnie przeciwzakrzepowo.

Hamowanie agregacji płytek w profilaktyce chorób układu krążenia grożących powstaniem zakrzepów i zatorów w naczyniach: zawał serca; niestabilna i stabilna choroba niedokrwienna serca; profilaktyka innych chorób przebiegających z zakrzepami w naczyniach. Objawowe leczenie w gorączce i (lub) bólu o małym lub umiarkowanym nasileniu. W stomatologii: suche zapalenie zębodołu (ASD) oraz przywierzchołkowe i rozlane zapalenie zębodołu, stany po wyłuszczeniu małych zropiałych torbieli, stany po dłutowaniu zębów i uszkodzeniu zębodołu po zabiegach.

Dorośli i młodzież ≥16 lat: typowo 1–2 tabletki 75 mg lub 1 tabletka 150 mg na dobę, w trakcie lub po posiłku. Przeciwbólowo/przeciwgorączkowo: jednorazowo 1–2 tabletki, w razie potrzeby dawkę można powtórzyć nie wcześniej niż po 4 godzinach; maks. 6 tabletek na dobę. Tabletki połyka się w całości, popijając niewielką ilością wody; doustnie, z dużą ilością wody. Świeży zawał serca lub podejrzenie świeżego zawału: początkowa dawka nasycająca 225–300 mg raz na dobę dla szybkiego zahamowania agregacji płytek; tabletki rozgryza się w celu przyspieszenia wchłaniania. Pacjenci w podeszłym wieku (≥65 lat): jednorazowo 1 tabletka, w razie potrzeby powtórzenie po co najmniej 4 godzinach; maks. 4 tabletki na dobę. Młodzież 12–15 lat (40–50 kg): jednorazowo 1 tabletka, w razie potrzeby powtórzenie po co najmniej 4 godzinach; maks. 6 tabletek na dobę. Dzieci <12 lat (masa ciała <40 kg): nie stosować bez zalecenia lekarza; dawka dobowa 60 mg/kg mc./dobę w 4–6 dawkach, tj. 15 mg/kg mc. co 6 godz. lub 10 mg/kg mc. co 4 godz. Czas trwania: bez zalecenia lekarza nie dłużej niż 3 dni w gorączce oraz nie dłużej niż 3–4 dni w leczeniu bólu. Podanie do zębodołu (ból poekstrakcyjny): jednorazowo 1–3 tabletki; w cięższych przypadkach stosowanie wielokrotne. jednorazowa dawka 1–3 tabletek znosi dolegliwości na kilkanaście godzin; stosowanie do ustąpienia bólu i (lub) rozpoczęcia gojenia przez ziarninowanie. całkowite ustąpienie bólu zwykle po 3–4 dniach, przy codziennej zmianie opatrunków.

Bezwzględne przeciwwskazania: - nadwrażliwość na inne NLPZ z objawami skurczu oskrzeli, zapalenia błony śluzowej nosa lub wstrząsu - napady astmy lub reakcje nadwrażliwości w wywiadzie (pokrzywka, obrzęk naczynioruchowy, ciężkie zapalenie błony śluzowej nosa, wstrząs) wywołane salicylanami lub NLPZ - astma oskrzelowa, przewlekłe schorzenia układu oddechowego, gorączka sienna lub obrzęk błony śluzowej nosa - czynna choroba wrzodowa żołądka i (lub) dwunastnicy oraz stany zapalne lub krwawienia z przewodu pokarmowego - zaburzenia krzepnięcia (hemofilia, choroba von Willebranda, telangiektazje, trombocytopenia) - skaza krwotoczna - jednoczesne leczenie lekami przeciwzakrzepowymi (pochodne kumaryny, heparyna) - ciężka niewydolność wątroby lub nerek - ciężka niekontrolowana niewydolność serca - niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej - dna moczanowa - dawki powyżej 100 mg/dobę w trzecim trymestrze ciąży - od początku 6. miesiąca ciąży (po 24 tygodniach braku miesiączki) - wiek poniżej 16 lat, zwłaszcza w przebiegu infekcji wirusowych, ze względu na ryzyko zespołu Reye'a (z wyjątkiem sytuacji szczególnych, np. choroby Kawasaki) - jednoczesne stosowanie metotreksatu w dawkach ≥15 mg/tydzień Ostrożnie: - zaburzenia czynności nerek i przewlekła niewydolność nerek - młodzieńcze reumatoidalne zapalenie stawów i (lub) toczeń rumieniowaty układowy z zaburzoną czynnością wątroby (wzrost toksyczności salicylanów, konieczna kontrola czynności wątroby) - zaburzenia czynności układu sercowo-naczyniowego (choroba naczyń nerkowych, zastoinowa niewydolność serca, hipowolemia, duży zabieg chirurgiczny, posocznica, znaczne incydenty krwotoczne) - nadciśnienie tętnicze oraz niewydolność serca - okres okołooperacyjny (odstawienie 5–7 dni przed planowanym zabiegiem z uwagi na ryzyko wydłużonego krwawienia) - jednoczesne stosowanie metotreksatu w dawkach mniejszych niż 15 mg/tydzień - krwotoki z narządów rodnych, nadmierne krwawienia miesiączkowe, stosowanie systemu terapeutycznego domacicznego - jednoczesne stosowanie doustnych leków przeciwcukrzycowych z grupy pochodnych sulfonylomocznika (ryzyko nasilenia hipoglikemii) - jednoczesne stosowanie leków przeciw dnie - jednoczesne stosowanie ibuprofenu - jednoczesne stosowanie środków przeciwzakrzepowych - podeszły wiek (większa podatność na toksyczność salicylanów; unikać długotrwałego stosowania z uwagi na ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego) - choroby alergiczne i odwodnienie - I i II trymestr ciąży oraz okres karmienia piersią

Metotreksat: w dawkach ≥15 mg/tydzień jednoczesne stosowanie przeciwwskazane – nasila toksyczny wpływ metotreksatu na szpik wskutek zmniejszenia jego klirensu nerkowego oraz wypierania z połączeń z białkami osocza przez salicylany; przy dawkach <15 mg/tydzień połączenie wymaga szczególnej ostrożności z tego samego mechanizmu. W dawkach ≤20 mg/tydzień konieczne cotygodniowe oznaczanie morfologii w pierwszych tygodniach oraz ścisłe monitorowanie u chorych z zaburzeniami czynności nerek (nawet niewielkiego stopnia) i w podeszłym wieku. Leki przeciwzakrzepowe (pochodne kumaryny, heparyna): nasilenie działania przeciwzakrzepowego, zwiększone ryzyko wydłużenia czasu krwawienia i krwotoków wskutek wypierania z połączeń z białkami osocza i antyagregacyjnych właściwości kwasu acetylosalicylowego. Ryzyko krwawienia rośnie zwłaszcza u pacjentów z owrzodzeniami żołądka lub dwunastnicy w wywiadzie. Heparyny drobnocząsteczkowe i niefrakcjonowana w dawkach leczniczych lub u pacjentów ≥65 lat (niezależnie od dawki) – podwyższone ryzyko krwawienia; zaleca się zastąpienie innym lekiem, natomiast przy dawkach profilaktycznych u pacjentów <65 lat wymagana ostrożność i monitorowanie z uwagi na jednoczesne działanie na różne poziomy hemostazy. Inne NLPZ, w tym salicylany w dużych dawkach (≥3 g/dobę): synergiczne działanie zwiększa ryzyko choroby wrzodowej żołądka i (lub) dwunastnicy, krwawień z przewodu pokarmowego oraz uszkodzenia nerek. łączenia z innymi NLPZ należy unikać; ibuprofen i prawdopodobnie inne NLPZ mogą znosić kardioprotekcyjne działanie, a kwas acetylosalicylowy może obniżać stężenie niektórych NLPZ (fenbufen, indometacyna, piroksykam). Dane doświadczalne wskazują na możliwość hamowania przez ibuprofen wpływu małych dawek na agregację płytek przy jednoczesnym podawaniu, choć następstwa doraźnego podania ibuprofenu są mało prawdopodobne. Leki hamujące agregację płytek i trombolityczne: tyklopidyna i inne leki trombolityczne lub przeciwpłytkowe zwiększają ryzyko wydłużenia czasu krwawienia i krwotoków. Klopidogrel poza wskazaniami do skojarzenia w ostrym zespole wieńcowym – zwiększone ryzyko krwawienia; przy braku możliwości uniknięcia zaleca się monitorowanie kliniczne. Anagrelid – zwiększone ryzyko krwawienia i osłabienie działania przeciwzakrzepowego. Selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (citalopram, escitalopram, fluoksetyna, fluwoksamina, paroksetyna, sertralina) – podwyższone ryzyko krwawienia. Leki zwiększające wydalanie kwasu moczowego (benzbromaron, probenecyd): osłabienie działania przeciwdnawego wskutek konkurencji w wydalaniu kwasu moczowego przez kanaliki nerkowe. Digoksyna: zwiększenie stężenia w osoczu wskutek zmniejszonego wydalania nerkowego. Leki przeciwcukrzycowe (insulina, pochodne sulfonylomocznika): nasilenie działania hipoglikemizującego, wynikające z własnych właściwości oraz wypierania sulfonylomocznika z połączeń z białkami osocza. Leki moczopędne, inhibitory ACE, antagoniści receptora angiotensyny II: u pacjentów odwodnionych ryzyko ostrej niewydolności nerek wskutek zmniejszonego przesączania kłębuszkowego przez obniżoną syntezę prostaglandyn nerkowych oraz osłabienie działania przeciwnadciśnieniowego; wymagane odpowiednie nawodnienie i monitorowanie czynności nerek. Diuretyki przy dawkach ≥3 g/dobę – osłabienie działania moczopędnego przez zatrzymanie sodu i wody. Możliwe nasilenie ototoksyczności furosemidu. Działanie antagonistyczne wobec spironolaktonu. Glikokortykosteroidy (z wyjątkiem hydrokortyzonu w terapii zastępczej): zwiększone ryzyko choroby wrzodowej i krwawień z przewodu pokarmowego, zmniejszenie stężenia salicylanów w osoczu w trakcie kortykoterapii oraz ryzyko ich przedawkowania po jej zakończeniu. Kwas walproinowy: zwiększenie toksyczności walproinianu poprzez wypieranie go z połączeń z białkami osocza; walproinian nasila z kolei antyagregacyjne działanie kwasu acetylosalicylowego (synergizm). Fenytoina: możliwe nasilenie jej działania. Inhibitory anhydrazy węglanowej: zmniejszone wydalanie acetazolamidu, ryzyko zatrucia salicylanami przy dużych dawkach, a skojarzenie może wywołać ciężką kwasicę i nasiloną toksyczność ośrodkowego układu nerwowego. Leki zobojętniające sok żołądkowy i adsorbenty: alkalizacja moczu zwiększa wydalanie nerkowe kwasu acetylosalicylowego, a kaolin prawdopodobnie zmniejsza jego wchłanianie. Zaleca się zachowanie odstępu co najmniej 2 godzin między podaniem środków działających miejscowo na przewód pokarmowy a kwasem acetylosalicylowym. Sulfonamidy: możliwe zwiększenie ich toksyczności. Metoklopramid: nasila działanie kwasu acetylosalicylowego przez zwiększenie szybkości wchłaniania. Antagoniści leukotrienów (zafirlukast): wzrost stężenia zafirlukastu. Metamizol: może osłabiać hamujący wpływ na agregację płytek, dlatego wymaga ostrożności u pacjentów przyjmujących małe, kardioprotekcyjne dawki kwasu acetylosalicylowego. Deferazyroks: podwyższone ryzyko owrzodzeń i krwawień z przewodu pokarmowego. Pemetreksed: u chorych z lekkimi lub umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek (klirens kreatyniny 45–80 ml/min) zwiększone ryzyko toksyczności pemetreksedu wskutek zmniejszenia jego klirensu nerkowego przy dawkach przeciwzapalnych; u pacjentów z prawidłową czynnością nerek również zwiększone ryzyko toksyczności – wymagane monitorowanie czynności nerek. Sole złota: mogą nasilać polekowe uszkodzenie wątroby wywołane kwasem acetylosalicylowym. Dipirydamol: wzrost stężenia salicylanów w osoczu. Metoprolol: może zwiększać maksymalne stężenia salicylanów. Mifepryston: teoretyczne ryzyko, że hamowanie syntetazy prostaglandyn przez kwas acetylosalicylowy lub NLPZ zmieni jego skuteczność. Griseofulwina: może zaburzać wchłanianie kwasu acetylosalicylowego, znacznie zmniejszając stężenia salicylanów. Antagoniści kanału wapniowego: działanie przeciwpłytkowe może się nasilać przy jednoczesnym stosowaniu – opisywano zaburzenia hemostazy (nieprawidłowe siniaczenie, wydłużony czas krwawienia, wybroczyny) przy skojarzeniu z werapamilem. Badania czynności tarczycy: kwas acetylosalicylowy może wpływać na ich wyniki.

Krew i układ chłonny: często zwiększone ryzyko krwawień oraz wydłużenie czasu krwawienia; rzadko wydłużenie czasu protrombinowego i trombocytopenia. Krwotok może prowadzić do ostrej lub przewlekłej niedokrwistości, w tym z niedoboru żelaza w wyniku utajonych mikrokrwawień, z objawami takimi jak astenia, bladość, hipoperfuzja. U osób z niedoborem dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej może wystąpić niedokrwistość hemolityczna. Ponadto leukopenia, agranulocytoza lub eozynopenia. Ryzyko krwawień zależne od dawki, a ryzyko może utrzymywać się przez 4 do 8 dni po odstawieniu. Układ immunologiczny: rzadko reakcje nadwrażliwości, m.in. astma, odczyny skórne, wysypka, pokrzywka, obrzęk, świąd, zaburzenia sercowo-oddechowe; bardzo rzadko ciężkie reakcje, w tym wstrząs anafilaktyczny. Opisywano także obrzęk naczynioruchowy. Układ nerwowy: rzadko krwotok mózgowy (zwłaszcza przy niekontrolowanym nadciśnieniu i (lub) jednoczesnym stosowaniu leków hamujących krwawienie), mogący w pojedynczych przypadkach zagrażać życiu. Z częstością nieznaną zawroty głowy i ból głowy po długotrwałym przyjmowaniu, nasilający się przy kolejnych dawkach. Ucho i błędnik (częstość nieznana): szumy uszne (zazwyczaj objaw przedawkowania) oraz zaburzenia słuchu. Serce i naczynia: częstość nieznana – niewydolność serca; często krwiaki; z częstością nieznaną nadciśnienie tętnicze. Układ oddechowy: często krwawienie z nosa. Przewód pokarmowy: często objawy niestrawności (zgaga, nudności, wymioty), bóle brzucha, brak łaknienia, krwawienie dziąseł; rzadko stany zapalne błony śluzowej żołądka i jelit oraz choroba wrzodowa żołądka i (lub) dwunastnicy; bardzo rzadko krwotok z przewodu pokarmowego, perforacja wrzodu żołądka i dwunastnicy. Krwawienia z przewodu pokarmowego mogą być jawne lub utajone (fusowate wymioty, smoliste stolce), skutkujące niedokrwistością z niedoboru żelaza. Opisywano też enteropatię zwężeniową jelit, szczególnie podczas długotrwałego stosowania. Wątroba i drogi żółciowe: rzadko przemijające zaburzenia czynności wątroby ze zwiększeniem aktywności aminotransferaz, fosfatazy alkalicznej i stężenia bilirubiny; z częstością nieznaną ogniskowa martwica komórek wątrobowych, tkliwość i powiększenie wątroby (zwłaszcza przy młodzieńczym reumatoidalnym zapaleniu stawów, toczniu rumieniowatym układowym, gorączce reumatycznej lub chorobie wątroby w wywiadzie). Uszkodzenie dotyczy głównie poziomu hepatocytów. Nerki i drogi moczowe: często krwawienia z dróg moczowo-płciowych; rzadko, po długotrwałym stosowaniu dużych dawek, martwica brodawek nerkowych i śródmiąższowe zapalenie nerek; z częstością nieznaną białkomocz, obecność leukocytów i erytrocytów w moczu oraz tworzenie kamieni moczanowych. Ciężkie zaburzenia czynności nerek i niewydolność nerek po długotrwałym przyjmowaniu leków przeciwbólowych, zwłaszcza wieloskładnikowych. Zgłaszano też ostre uszkodzenie nerek. Skóra: pokrzywka, reakcje skórne. Zaburzenia ogólne: zespół Reye'a. Powikłania okołozabiegowe: często krwotok okołooperacyjny.

Hamowanie syntezy prostaglandyn może niekorzystnie wpływać na przebieg ciąży oraz rozwój zarodka i płodu. Dane epidemiologiczne wskazują na zwiększone ryzyko poronienia oraz występowania wad serca i wad przewodu pokarmowego związane ze stosowaniem inhibitorów syntezy prostaglandyn we wczesnych tygodniach ciąży; bezwzględne ryzyko wad układu sercowo-naczyniowego zwiększało się z wartości &lt;1% do prawie 1,5%. Uważa się, że ryzyko zwiększa się wraz z dawką i długością okresu terapii. W badaniach na zwierzętach po podaniu inhibitorów syntezy prostaglandyn zaobserwowano zwiększone ryzyko obumarcia zapłodnionego jaja w okresie przed i po zagnieżdżeniu się w macicy oraz zwiększone ryzyko obumarcia zarodka lub płodu. U zwierząt, którym podawano inhibitory syntezy prostaglandyn w okresie organogenezy, obserwowano zwiększoną częstość występowania różnych wad wrodzonych, w tym wad układu sercowo-naczyniowego. U zwierząt dawka śmiertelna dla płodu była większa niż dawki stosowane klinicznie. Kwas acetylosalicylowy bardzo łatwo przenika przez barierę łożyskową. Nie należy stosować produktów zawierających kwas acetylosalicylowy u kobiet w pierwszym i drugim trymestrze ciąży, chyba że jest to bezwzględnie konieczne. W razie stosowania kwasu acetylosalicylowego przez kobiety usiłujące zajść w ciążę lub w pierwszym i drugim trymestrze ciąży, należy stosować jak najmniejszą dawkę przez możliwie najkrótszy czas. Od 20. tygodnia ciąży stosowanie kwasu acetylosalicylowego może powodować oligohydramniozę wynikającą z dysfunkcji nerek płodu. Może to wystąpić wkrótce po rozpoczęciu leczenia i zwykle jest odwracalne po zaprzestaniu stosowania leku. Zgłaszano także zwężenie przewodu tętniczego po leczeniu w drugim trymestrze ciąży, z których większość ustąpiła po zaprzestaniu leczenia. Po kilkudniowej ekspozycji od 20. tygodnia ciąży należy rozważyć monitorowanie prenatalne pod kątem oligohydramniozy i zwężenia przewodu tętniczego, a w razie stwierdzenia oligohydramniozy lub zwężenia przewodu tętniczego kwas acetylosalicylowy należy odstawić. W końcowych trzech miesiącach ciąży wszystkie inhibitory syntezy prostaglandyn mogą działać na płód uszkadzająco: na układ krążenia – nadciśnienie płucne z przedwczesnym zamknięciem przewodu tętniczego Botalla – oraz na nerki. U matki i noworodka mogą powodować wydłużenie czasu krwawienia oraz działanie antyagregacyjne, nawet podczas stosowania bardzo małych dawek, a także hamować kurczliwość macicy, prowadząc do opóźnionego lub przedłużonego porodu. U noworodków, których matki stosowały kwas acetylosalicylowy przed porodem, obserwowano nieprawidłowe krwawienia, takie jak: wylewy podspojówkowe, krwiomocz, wybroczyny, krwiak podokostnowy czaszki. Częstsze występowanie krwawień wewnątrzczaszkowych obserwowano u wcześniaków urodzonych przez matki, które stosowały kwas acetylosalicylowy na tydzień przed porodem. Zależność od dawki: dawki do 100 mg/dobę włącznie, stosowane w ograniczonym zakresie w położnictwie, które wymagają specjalistycznego monitorowania, wydają się być bezpieczne; mogą być stosowane tylko pod ścisłą kontrolą położniczą. Dla dawek powyżej 100 mg/dobę i poniżej 500 mg/dobę doświadczenie kliniczne jest niewystarczające, dlatego obowiązują zalecenia jak dla dawek 500 mg/dobę i większych. Dawki przekraczające 100 mg/dobę są przeciwwskazane w ostatnim trymestrze ciąży. Laktacja: to zależy – kwas acetylosalicylowy w małych stężeniach przenika do mleka kobiet karmiących piersią, dlatego nie należy go stosować w okresie karmienia piersią ze względu na ryzyko wystąpienia u dziecka zespołu Reye'a. Przyjmowanie przez matkę dużych dawek kwasu acetylosalicylowego może powodować zaburzenia czynności płytek krwi u dziecka. Nie zaleca się karmienia piersią podczas długotrwałej kuracji dużymi dawkami kwasu acetylosalicylowego. Krótkotrwałe stosowanie lub pojedyncze dawki nie stanowią zagrożenia dla niemowlęcia karmionego piersią. Płodność: leki hamujące cyklooksygenazę (syntezę prostaglandyn) mogą powodować zaburzenia płodności u kobiet przez wpływ na owulację; działanie to jest przemijające i ustępuje po zakończeniu terapii.

Nie wpływa na sprawność psychofizyczną, zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn.

Wchłanianie: po podaniu doustnym wchłania się z przewodu pokarmowego szybko, w 80–100%; wchłanianie po podaniu doodbytniczym jest mniej pewne. Wchłania się również przez skórę. Przy podaniu miejscowym do suchego zębodołu wchłanianie jest szybkie. Pokarm opóźnia wchłanianie, ale nie zmniejsza dostępności biologicznej. Zależnie od postaci: z tabletek dojelitowych rozpoczyna się po 3–6 h (otoczka blokuje rozpad w żołądku), a stężenie maksymalne występuje po ok. 6 h; ze zmikronizowanej postaci musującej stężenie maksymalne kwasu acetylosalicylowego osiągane jest po ok. 17,5 min, a kwasu salicylowego po 45 min. Dystrybucja: wiąże się z białkami osocza w 80–90%, szeroko się rozmieszcza (objętość dystrybucji ok. 170 ml/kg u dorosłych); wraz ze wzrostem stężenia miejsca wiązania na białkach ulegają wysyceniu, a objętość dystrybucji rośnie. Stopień wiązania zależy od stężenia albumin; w niewydolności nerek, w ciąży i u noworodków wiązanie z białkami osocza zmniejsza się z powodu hipoalbuminemii oraz kumulacji czynników endogennych wypierających lek z połączeń białkowych. Salicylan przenika do mleka i przez łożysko. Aktywne metabolity: czynne farmakologicznie są zarówno kwas acetylosalicylowy, jak i salicylan, jednak działanie przeciwpłytkowe wykazuje tylko kwas acetylosalicylowy. Po wchłonięciu szybko przekształca się w salicylan, przy czym w ciągu pierwszych 20 min po dawce doustnej głównąformą leku w osoczu jest kwas acetylosalicylowy. Aktywny jest również kwas gentyzynowy. Metabolizm: częściowo metabolizowany już podczas wchłaniania, pod wpływem esterazy – głównie w wątrobie, ale także w surowicy, erytrocytach i mazi stawowej. Salicylan eliminowany jest głównie w drodze metabolizmu wątrobowego; do metabolitów należą kwas salicylurowy, glukuronid salicylo-fenolowy i salicylo-acylowy, kwas gentyzynowy i gentyzurynowy. Tworzenie głównych metabolitów (kwasu salicylurowego i glukuronidu salicylo-fenolowego) łatwo ulega wysyceniu i przebiega wg kinetyki Michaelisa-Menten, pozostałe szlaki są procesami pierwszego rzędu, wskutek czego stężenia salicylanu w stanie stacjonarnym rosną nieproporcjonalnie do dawki. U kobiet hydroksylacja zachodzi wolniej (mniejsza aktywność esterazy w surowicy). Eliminacja: po dawce 325 mg eliminacja przebiega w procesie pierwszego rzędu, a okres półtrwania salicylanu w osoczu wynosi ok. 2–3 h; przy dużych dawkach wydłuża się do 15–30 h. Salicylan wydalany jest także w postaci niezmienionej z moczem – ilość ta rośnie wraz z dawką i zależy od pH moczu (ok. 30% dawki w moczu zasadowym wobec 2% w kwaśnym); wydalanie nerkowe obejmuje filtrację kłębuszkową, czynne wydzielanie kanalikowe i bierną resorpcję zwrotną. W odróżnieniu od innych salicylanów niezhydrolizowany kwas acetylosalicylowy nie kumuluje się w surowicy po wielokrotnym podaniu. U osób z prawidłową czynnością nerek 80–100% jednorazowej dawki wydala się z moczem w ciągu 24–72 h. Usuwalność w dializie: salicylan jest usuwany metodą hemodializy. Czynność nerek i wątroby: ostrożność konieczna przy zaburzeniach czynności nerek lub wątroby; należy unikać w ciężkiej niewydolności nerek lub wątroby. Hepatotoksyczność wiąże się ze stężeniem salicylanu w surowicy powyżej 150 µg/ml oraz z aktywną chorobą reumatoidalną. Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek lub otrzymujący duże dawki mogą być narażeni na hipoglikemię.