Mocznik

Grupa farmakoterapeutyczna: inne środki diagnostyczne, kod ATC: V04CX. Diagnostyczny znacznik do wykrywania zakażenia Helicobacter pylori – mocznik znakowany izotopem węgla-13. Dla dawki diagnostycznej mocznika (13C) podawanej podczas badania nie opisano aktywności farmakodynamicznej. Mechanizm: po połknięciu oznakowany mocznik dociera do błony śluzowej żołądka, gdzie w obecności bakterii Helicobacter pylori mocznik (13C) jest metabolizowany przez ureazę – enzym wytwarzany przez te bakterie. W wyniku hydrolizy powstają amoniak i znakowany dwutlenek węgla. Dwutlenek węgla dyfunduje do naczyń krwionośnych, skąd jako wodorowęglan transportowany jest do płuc i uwalniany w wydychanym powietrzu jako 13CO2. W obecności ureazy pochodzenia bakteryjnego stosunek izotopów węgla 13C/12C ulega znaczącej zmianie. Zakażenie H. pylori zasadniczo zmienia współczynnik izotopów węgla 13C/12C w wydychanym powietrzu. Ilość znakowanego dwutlenku węgla: ilość 13CO2 w próbkach oddechowych jest ustalana przy użyciu spektrometrii masowej stosunku izotopów (IRMS) i wyrażana jako różnica bezwzględna (wartość ∆δ) między próbką z minuty 00 a próbką z minuty 30. Swoistość diagnostyczna wynika z tego, że ureazę w żołądku wytwarzają tylko bakterie Helicobacter pylori, a inne bakterie wytwarzające ureazę są bardzo rzadko spotykane we florze bakteryjnej żołądka. Przy braku zakażenia: przy braku ureazy pochodzenia bakteryjnego cała ilość podanego mocznika zostanie po wchłonięciu w układzie pokarmowym zmetabolizowana tak samo, jak mocznik endogenny. Amoniak wytworzony w wyniku hydrolizy bakteryjnej jest włączany do procesów metabolicznych jako NH4+. Poza zastosowaniem diagnostycznym: stosowany miejscowo mocznik ma właściwości nawilżające (hydratacyjne) i keratolityczne. Promuje uwodnienie i jest głównie stosowany miejscowo w leczeniu rybiej łuski i hiperkeratotycznych zaburzeń skóry. Podany dożylnie ma właściwości diuretyku osmotycznego podobne do mannitolu i był stosowany w leczeniu ostrego wzrostu ciśnienia śródczaszkowego z powodu obrzęku mózgu oraz do obniżania ciśnienia wewnątrzgałkowego w ostrej jaskrze.

Diagnostyka in vivo żołądkowo-dwunastniczego zakażenia bakterią Helicobacter pylori u dorosłych oraz u młodzieży, u której istnieje prawdopodobieństwo występowania wrzodów trawiennych. U dzieci w wieku 3–11 lat: ocena skuteczności terapii eradykacyjnej, gdy nie jest możliwe przeprowadzenie testów inwazyjnych lub gdy wyniki testów inwazyjnych są sprzeczne. Przeznaczony wyłącznie do diagnostyki.

Doustny test oddechowy do jednorazowego podania w diagnostyce zakażenia Helicobacter pylori. Dawkowanie wg wieku: młodzież od 12. roku życia oraz dorośli – zawartość 1 pojemnika z dawką 75 mg; dzieci w wieku 3–11 lat – zawartość 1 pojemnika z dawką 45 mg. Podanie z roztworem wspomagającym: u pacjentów powyżej 12. roku życia – 200 ml 100% soku pomarańczowego lub roztwór 1 g kwasu cytrynowego w 200 ml wody oraz woda do rozpuszczenia sproszkowanego mocznika (13C); u dzieci w wieku 3–11 lat – 100 ml 100% soku pomarańczowego oraz woda do rozpuszczenia sproszkowanego mocznika (13C). Warunki wykonania: test po min. 6 godzinach niejedzenia, najlepiej na czczo; przeprowadzenie zajmuje około 40 minut. Powtórzenie procedury możliwe dopiero następnego dnia. Odstępy od innych terapii (ryzyko wyniku fałszywie ujemnego): zahamowanie wzrostu Helicobacter pylori może dać fałszywie ujemny wynik, dlatego test co najmniej cztery tygodnie od zakończenia ostatniego ogólnoustrojowego leczenia przeciwbakteryjnego oraz dwa tygodnie po przyjęciu ostatniej dawki środków przeciwwydzielniczych; szczególnie istotne po terapii eradykacyjnej przeciwko Helicobacter. Postać w tabletce doustnej (dorośli): tabletkę rozpuścić w wodzie i zażyć 10 minut po rozpoczęciu testu oddechowego. Warunki na czczo dla tej postaci: powstrzymanie się od posiłków przez co najmniej 4 godziny przed badaniem, a po pełnym posiłku – przez 6 godzin przed testem. Nie zaleca się stosowania u dzieci i młodzieży w wieku poniżej 18 lat ze względu na brak wystarczających danych o skuteczności.

Bezwzględne przeciwwskazania: - udowodniona lub podejrzewana infekcja żołądka bądź zanikowy nieżyt żołądka mogące zafałszować wynik testu Ostrożnie: - niedostateczne dane o wiarygodności diagnostycznej u pacjentów po resekcji żołądka - niewystarczające dane u pacjentów poniżej 18 roku życia - możliwość fałszywie dodatniego wyniku w pojedynczych przypadkach zanikowego nieżytu żołądka (zapalenie typu A), wymagająca dodatkowego potwierdzenia obecności Helicobacter pylori - dodatni wynik nie jest wyłączną podstawą do eradykacji, może być konieczna diagnostyka różnicowa z endoskopią dla wykrycia wrzodów żołądka, autoimmunologicznego zapalenia żołądka lub zmian nowotworowych - pacjenci, u których post może niekorzystnie wpłynąć na stan zdrowia - wymioty w trakcie testu wymagające jego powtórzenia na czczo najwcześniej następnego dnia

W diagnostyce zakażenia Helicobacter pylori testem oddechowym z użyciem znakowanego mocznika na wynik wpływa każdy rodzaj leczenia oddziałujący na H. pylori lub na aktywność ureazy. Dotyczy to również dzieci w wieku 3–11 lat – wszelkie leczenie działające na H. pylori lub aktywność ureazy zakłóca wynik. Wynik może zostać zniekształcony przez bieżące lub niedawno zakończone leczenie antybiotykami bądź inhibitorem pompy protonowej; wpływają nań wszystkie terapie zakłócające stan H. pylori lub aktywność ureazy. Mechanizm: zahamowanie aktywności H. pylori może prowadzić do wyników fałszywie ujemnych. Z tego względu testu nie należy wykonywać wcześniej niż 4 tygodnie po układowym leczeniu przeciwbakteryjnym ani wcześniej niż 2 tygodnie po ostatniej dawce leku hamującego wydzielanie kwasu żołądkowego, co ma szczególne znaczenie po kuracji eradykacyjnej.

Przy podaniu dożylnym mocznik działa drażniąco na naczynia – możliwe zakrzepowe zapalenie żył lub zakrzepica żylna w miejscu wstrzyknięcia, a wynaczynienie może prowadzić do martwicy lub owrzodzenia tkanek. Szybkie wstrzyknięcie dożylne roztworów mocznika może wywołać hemolizę; ryzyko zmniejsza użycie jako rozpuszczalnika roztworów glukozy lub cukru inwertowanego. Zmieszany z krwią pełną powoduje hemolizę – nie wolno dodawać go do krwi przeznaczonej do transfuzji ani podawać przez ten sam zestaw, którym przetaczana jest krew. Po podaniu dożylnym: ok. 12 godzin po podaniu może wystąpić efekt z odbicia w postaci ponownego wzrostu ciśnienia śródczaszkowego i wewnątrzgałkowego. W niewydolności wątroby może dojść do wzrostu stężenia amoniaku we krwi. Stosowany miejscowo może działać drażniąco na wrażliwą skórę. U noworodków opisywano wysokie stężenia mocznika w osoczu po miejscowym stosowaniu kremów nawilżających zawierających mocznik, przy czym prawdopodobną przyczyną było wchłanianie mocznika przez skórę. Opisywano u kobiet koagulopatię związaną z leczeniem mocznikiem stosowanym w celu przerwania ciąży.

Nie przewiduje się, aby wykonanie testu w okresie ciąży lub karmienia piersią było szkodliwe. Endogenne wytwarzanie mocznika wynosi 25–35 g na dobę, dlatego mało prawdopodobne, aby dawka 100 mg mogła być szkodliwa w ciąży i podczas karmienia piersią. Nie przewiduje się szkodliwego wpływu na przebieg ciąży ani na zdrowie płodu/noworodka. Dopuszczalne jest stosowanie w ciąży i w okresie karmienia piersią. W kontekście ewentualnej terapii eradykacyjnej w ciąży i podczas laktacji zaleca się uwzględnienie odrębnych informacji dotyczących leczenia eradykacyjnego w tym okresie.

Nie wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów mechanicznych ani obsługiwania urządzeń mechanicznych w ruchu. Brak takiego wpływu dotyczy również stosowania u dzieci w wieku 3–11 lat.

Po podaniu doustnym dość szybko wchłania się z przewodu pokarmowego, powodując jednak podrażnienie błony śluzowej. Rozprowadzany do płynów zewnątrz- i wewnątrzkomórkowych, m.in. chłonki, żółci, płynu mózgowo-rdzeniowego oraz krwi. Przechodzi przez łożysko oraz przenika do oka. Eliminacja wyłącznie nerkowa – wydalany w postaci niezmienionej z moczem. Znakowany izotopowo (13C) po podaniu doustnym: metabolizowany do dwutlenku węgla i amoniaku lub włączany we własny cykl mocznikowy organizmu. Wchłanianie i dystrybucja 13CO2 przebiegają szybciej niż reakcja z udziałem ureazy, dlatego szybkość procesu ograniczona jest jedynie na etapie rozkładu mocznika przez ureazę wytwarzaną przez bakterie Helicobacter. Ostrożność w niewydolności wątroby – w zaburzeniach czynności wątroby może wzrastać stężenie amoniaku we krwi, a w niewydolności wątroby stosowania należy unikać.