Nadtlenek wodoru

Środek antyseptyczny, dezynfekujący i odwaniający o właściwościach utleniających; utleniacz wykorzystywany jako antyseptyk, środek dezynfekujący i odwaniający. Wykazuje słabą aktywność przeciwbakteryjną, jest też skuteczny wobec wirusów, w tym HIV; działa również słabo hemostatycznie. Pod wpływem katalaz obecnych w tkankach zwierzęcych i licznych bakteriach ulega rozkładowi do wody i tlenu atomowego. Reakcja zachodzi szybko w obecności krwi, ropy lub tkanek martwiczych. Działanie antyseptyczne wynika z łatwego uwalniania tlenu w kontakcie z tkankami, jednak efekt utrzymuje się tylko podczas uwalniania tlenu i jest krótkotrwały; ponadto przeciwdrobnoustrojowe działanie uwolnionego tlenu jest osłabiane przez obecność materii organicznej. Dla oczyszczania ran prawdopodobnie większe znaczenie ma mechaniczny efekt musowania niż samo działanie przeciwdrobnoustrojowe. Wydzielający się tlen tworzy pianę i usuwa drobnoustroje z odkażanego miejsca, niszczy komórki krwi wypływającej z rany oraz mechanicznie oczyszcza odsłonięte tkanki z resztek uszkodzonej tkanki. Tlen in statu nascendi działa dodatkowo odwaniająco, wybielająco i bakteriobójczo. Wykazano działanie bakteriobójcze w ciągu 1 minuty wobec bakterii Gram-dodatnich (Staphylococcus aureus) i Gram-ujemnych (Pseudomonas aeruginosa), a także grzybobójcze wobec Candida albicans i Aspergillus niger.

Odkażanie ran, otarć i zadrapań skóry.

Podanie zewnętrzne, miejscowe. Bezpośrednio na ranę lub uszkodzenie skóry nakłada się 0,5–1 cm żelu. Po wyschnięciu tworzy delikatną błonę chroniącą uszkodzoną skórę. Dzieci i młodzież: brak dostępnych danych.

Nie przeprowadzono badań interakcji. Nie należy stosować na tę samą powierzchnię skóry z innymi produktami leczniczymi. Działanie antyseptyczne wynika z łatwego uwalniania tlenu w kontakcie z tkankami, utrzymuje się jednak tylko tak długo, jak długo tlen jest uwalniany, i jest krótkotrwałe; ponadto przeciwdrobnoustrojowe działanie uwolnionego tlenu ulega osłabieniu w obecności materii organicznej.

Miejscowo: przemijające, krótkotrwałe pieczenie w miejscu podania; reakcje alergiczne. Stężone roztwory: na skórze i błonach śluzowych wywołują drażniące „oparzenia” z białym strupem, ból ustępuje po ok. godzinie. Kontakt skóry ze stężonymi roztworami prowadzi do powstawania pęcherzy, rumienia, ogniskowej martwicy naskórka i wybroczyn. Stężenia powyżej 10% mogą powodować owrzodzenie lub perforację rogówki po dostaniu się do oka. Błona śluzowa jamy ustnej: długotrwałe stosowanie jako płukanki może powodować odwracalny przerost brodawek języka. 3% roztwór jako płukanka bywał przyczyną owrzodzeń jamy ustnej; przy niskich stężeniach podrażnienie może wystąpić u osób z cienką lub owrzodziałą błoną śluzową. Krótkotrwała ekspozycja na wyższe stężenia (30–35%), stosowane w wybielaniu zębów, powoduje rumień i złuszczanie błony śluzowej, a ekspozycja długotrwała może wywołać stan zapalny lub hiperplazję. Jamy ciała: niebezpieczne jest wstrzykiwanie lub wprowadzanie do zamkniętych jam ciała, z których uwolniony tlen nie ma swobodnego ujścia; płukanie okrężnicy wiązało się z zatorem gazowym, pęknięciem okrężnicy, zapaleniem odbytnicy, wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego oraz zgorzelą jelita. Uwalnianie tlenu podczas zabiegów chirurgicznych prowadziło do zatoru tlenowego i miejscowej rozedmy; zator gazowy opisano też po przypadkowym połknięciu. Po podaniu dożylnym: dożylne wstrzyknięcie prowadziło do ciężkiej ostrej hemolizy; hemolizę i methemoglobinemię opisano wskutek zanieczyszczenia płynu do hemodializy nadtlenkiem wodoru. Zatrucie po połknięciu: połknięcie małych ilości roztworu 3% zwykle wywołuje tylko łagodne objawy żołądkowo-jelitowe, natomiast połknięcie roztworów o stężeniu ≥10% lub dużych ilości roztworu 3% wiązano z ciężką chorobowością i śmiertelnością. Występuje podrażnienie przewodu pokarmowego z nudnościami, wymiotami, pienieniem się z ust i krwawymi wymiotami. Powstawanie pęcherzy błony śluzowej lub oparzenia jamy ustnej i gardła są częste przy roztworach ≥30%. Duże ilości tlenu wytwarzane w żołądku mogą powodować bolesne rozdęcie żołądka i odbijanie. Opisywano także bezdech, śpiączkę, drgawki, splątanie, sinicę, letarg, stridor i zatrzymanie krążeniowo-oddechowe; szczególnie niebezpieczny jest zator tlenowy. Po połknięciu roztworu 35% opisywano natychmiastowe i trwałe uszkodzenie neurologiczne oraz zgony u dzieci i dorosłych. Po inhalacji: wysokie stężenia mogą drażnić błony śluzowe, powodując kaszel i duszność, po czym mogą wystąpić wstrząs, drgawki, obrzęk płuc i śpiączka.

Nie oceniono, czy substancja stwarza zagrożenie dla płodu u zwierząt – brak odpowiednich badań; nie przeprowadzono również dostatecznie licznych, dobrze kontrolowanych obserwacji u ludzi.

Brak wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn.

Nie jest metabolizowany w skórze; przenika przez nią, unikając istniejących dróg związanych z przydatkami. Po podaniu miejscowym wykrywany w skórze ludzkiej in vitro dopiero po zastosowaniu dużych stężeń przez kilka godzin lub po wcześniejszym potraktowaniu skóry hydroksylaminą (inhibitorem katalazy). Po wchłonięciu do krążenia ogólnego może pośrednio działać ogólnoustrojowo, lecz szybko ulega degradacji przez enzymy krwi. Zewnątrzkomórkowy nadtlenek wodoru jest usuwany przez ludzkie krwinki czerwone, co chroni otaczającą tkankę przed uszkodzeniem przez nadtlenek i jego produkty wtórne – rodnik hydroksylowy i kwas solny. Metabolizm enzymatyczny: rozkładany przez dwa główne enzymy – katalazę i peroksydazę glutationową – ograniczające jego stężenie na różnych poziomach metabolicznych i w różnych częściach komórki. Katalaza uczestniczy w metabolizmie dużych ilości nadtlenku wodoru wytwarzanego w peroksysomach. Peroksydaza glutationowa metabolizuje go w kompartmencie cytozolowym i mitochondrialnym. Całkowity metabolizm zewnątrz- i wewnątrzkomórkowy kończy się drogą nieenzymatyczną – redukcją do wody podczas reakcji dekarboksylacji. Uwaga: w niesprzyjających warunkach możliwe zaczopowanie naczyń krwionośnych pęcherzykami tworzącego się tlenu.